Təmiz enerji dövrünü necə sürətləndirmək olar ANALİZ

Bəşəriyyət tarixi boyu enerji oddan istifadə etməkdən tutmuş buxardan istifadə etməyə və atomu parçalamağa qədər insanın taleyini müəyyən etmişdir. Bu gün biz yeni bir dövrün başlanğıcındayıq. Günəş yeni təmiz enerji erasında doğulur. Keçən il enerji tutumundaki artımın demək olar ki, hamısı bərpa olunan mənbələrdən əldə edilib. Təmiz enerjiyə sərmayə 2 trilyon dollara qədər artaraq, qalıq yanacağa qoyulan sərmayəni 800 milyard dollar ötüb. Günəş və külək indi Yer kürəsində ən ucuz enerji mənbələridir və təmiz enerji sektorları iş yerləri yaradır, iqtisadi artıma təkan verir və mədən yanacaqlarına böyük subsidiyalar verilsə belə, irəliləyişə nail olur.

Qalıq yanacaqlardan yapışan ölkələr iqtisadiyyatlarını qorumaq əvəzinə onları sabote edir, rəqabət qabiliyyətini zəiflədir və 21-ci əsrin ən böyük iqtisadi imkanlarını israf edir. Təmiz enerji həm də enerji suverenliyini və təhlükəsizliyini təmin edir. Fosil yanacaq bazarları qiymət dəyişkənliyinə, tədarükün pozulmasına və geosiyasi sarsıntılara məruz qalır, bunu hamımız Ukraynada NWO-nun başlaması ilə gördük (orijinal mətn Rusiya qanunvericiliyinə uyğun olaraq dəyişdirilib – “NG”). Eyni zamanda, günəş işığı heç bir qiymət artımına məruz qalmır, küləyə qarşı heç bir embarqo yoxdur və demək olar ki, hər bir ölkədə enerji özünü təmin etmək üçün kifayət qədər bərpa olunan mənbələr var.

Nəhayət, təmiz enerji inkişafı stimullaşdırır. O, xüsusilə şəbəkədən kənar və kiçik miqyaslı günəş texnologiyaları vasitəsilə hələ də elektriksiz yaşayan yüz milyonlarla insana tez, ucuz və davamlı şəkildə çata bilər.

Nəticə etibarı ilə təmiz enerji erası qarşısıalınmazdır. Eyni zamanda, keçid hələ kifayət qədər sürətli deyil və kifayət qədər ədalətli deyil. İnkişaf etməkdə olan ölkələr geridə qalır. Fosil yanacaqlar hələ də enerji sistemlərində üstünlük təşkil edir və iqlim böhranının ən pis təsirlərindən qaçmaq üçün kəskin şəkildə azaldılmalı olan emissiyalar artmaqda davam edir. Vəziyyəti düzəltmək üçün altı cəbhədə hərəkət etməliyik.

Birincisi, hökumətlər təmiz enerji gələcəyinə tam öhdəlik götürməlidirlər. Önümüzdəki aylarda hər bir ölkə qarşıdan gələn onillik üçün hədəflərlə birlikdə yeni milli iqlim planlarını - Milli Müəyyənləşdirilmiş Töhfələr adlanan planlar təqdim etməyi öhdəsinə götürdü. Bu planlar qlobal orta temperatur artımını Selsi üzrə 1,5 dərəcəyə qədər məhdudlaşdırmaq, bütün emissiyaları və sektorları əhatə etmək və təmiz enerjiyə aydın yol təqdim etmək məqsədi ilə uyğunlaşdırılmalıdır. Qlobal tullantıların təxminən 80%-ni təşkil edən G20 ölkələri liderlik etməlidir.

İkincisi, biz XXI əsrin enerji sistemlərini qurmalıyıq. Müasir şəbəkələr və anbarlar olmadan bərpa olunan enerji potensialını reallaşdırmaq mümkün olmayacaq. Bununla belə, bərpa olunan enerjiyə yatırılan hər dollar üçün şəbəkələrə və anbara yalnız 60 sent sərmayə qoyulur. Bu nisbət birə bir olmalıdır.

Üçüncüsü, hökumətlər dünyanın artan enerji tələbatını bərpa olunan enerji mənbələri hesabına ödəməyə öhdəlik götürməlidirlər. Böyük texnoloji şirkətlərin rolu var. 2030-cu ilə qədər məlumat mərkəzləri bu gün bütün Yaponiyada olduğu qədər elektrik istehlak edə bilər. Şirkətlər bərpa olunan enerjidən istifadə etməyi öhdələrinə götürməlidirlər.

Dördüncüsü, biz enerji keçidində bərabərlik yaratmalıyıq. Bu, təmiz enerji gələcəyinə hazırlaşmaq üçün hələ də qalıq yanacaqlardan asılı olan icmaların dəstəklənməsi deməkdir. Bu, həm də kritik minerallar üçün tədarük zəncirlərinin dəyişdirilməsi deməkdir. Bu gün onlar hüquqlardan sui-istifadə və ətraf mühitin dağıdılması ilə xarakterizə olunur, inkişaf etməkdə olan ölkələr dəyər zəncirinin aşağısındadır. Bu dayandırılmalıdır.

Beşincisi, biz ticarəti enerji transformasiyası üçün alətə çevirməliyik. Təmiz enerji təchizatı zəncirləri yüksək dərəcədə lokallaşdırılmışdır və qlobal ticarət parçalanmışdır. Yeni enerji dövrünə sadiq olan ölkələr tədarükləri şaxələndirmək, təmiz enerji məhsulları üzrə tarifləri azaltmaq və investisiya müqavilələrini müasirləşdirmək üçün çalışmalıdırlar.

Nəhayət, altıncısı, biz maliyyəni inkişaf etməkdə olan ölkələrə yönəltməliyik. Keçən il Afrika qitənin dünyanın ən yaxşı günəş resurslarının 60%-nə sahib olmasına baxmayaraq, bərpa olunan enerjiyə investisiyaların cəmi 2%-ni alıb. Biz beynəlxalq səviyyədə hərəkət etməliyik ki, borc ödənişləri inkişaf etməkdə olan ölkələrin büdcələrindən pul çəkməsin və çoxtərəfli inkişaf bankları öz kredit imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə artıra və daha çox özəl maliyyə cəlb edə bilsinlər. Biz həmçinin kredit reytinq agentliklərinin və investorların təmiz enerji vədini, iqlim xaosunun dəyərini və qalıq yanacaq aktivlərinin təhlükəsini nəzərə almaq üçün risk qiymətləndirmələrini modernləşdirməsini təmin etməliyik.

Biz bol, təmiz, ucuz enerjinin iqtisadi imkanlarla zəngin dünyanı gücləndirdiyi, ölkələrin öz enerji muxtariyyətlərinə əmin ola biləcəyi və elektrik enerjisinin hamı üçün əlçatan olduğu yeni enerji erasının astanasındayıq. İndi bizim bu qlobal dəyişikliyi əhəmiyyətli dərəcədə sürətləndirmək imkanımız var. Gəlin onu ələ keçirək.

V.VƏLİYEV