Tənəffüs yolu xəstəlikləri artır: mövsumün günahı var?

Payız və qış aylarında tənəffüs yolu xəstəliklərinin yayılması daha çox müşahidə olunur. Havanın soyuması, insanların qapalı məkanlarda daha uzun müddət qalması və kollektivlərdə sıx təmas virusların yayılmasını asanlaşdırır. Qrip, soyuqdəymə, COVID-19 və digər respirator infeksiyalar müxtəlif yaş qruplarında müşahidə olunsa da, bəzi insanlar üçün daha ciddi sağlamlıq riskləri yarada bilər.

Tənəffüs yolu infeksiyaları zamanı burun axması və tutulması, boğaz ağrısı, öskürək, halsızlıq, baş ağrısı və qızdırma kimi əlamətlər meydana çıxa bilər. Qrip adətən qəfil başlayır və yüksək hərarət, əzələ ağrıları, güclü yorğunluqla müşayiət oluna bilər. Bəzi infeksiyalar isə daha yüngül keçir.

Lakin nəfəs darlığı, sinədə ağrı, huşun qarışması və ya vəziyyətin sürətlə pisləşməsi kimi əlamətlər yarandıqda təcili tibbi yardım almaq vacibdir. Körpələrdə, yaşlılarda, hamilələrdə və xroniki xəstəlikləri olan şəxslərdə əlavə diqqət tələb olunur. Mütəxəssislər tənəffüs yolu infeksiyalarının qarşısını almaq üçün bir sıra sadə tədbirlərə əməl etməyi tövsiyə edirlər. Əlləri müntəzəm yumaq, otaqları havalandırmaq, xəstə insanlarla yaxın təması məhdudlaşdırmaq və öskürərkən və ya asqırarkən ağız-burnu salfetlə, yaxud dirsəyin iç tərəfi ilə örtmək yoluxma riskini azalda bilər.

Qrip və COVID-19-a qarşı peyvəndlər ağır xəstəlik və fəsad riskinin azaldılmasında mühüm rol oynayır. Peyvəndin uyğunluğu barədə həkimlə məsləhətləşmək xüsusilə risk qruplarına daxil olan şəxslər üçün əhəmiyyətlidir. Xəstəlik zamanı kifayət qədər istirahət etmək, maye qəbul etmək və simptomları izləmək vacibdir. Antibiotiklər viruslara qarşı təsir göstərmir və yalnız həkimin bakterial infeksiyaya əsaslı şübhə olduğu hallarda təyin etdiyi qaydada istifadə edilməlidir. Uşaqlara dərman verərkən isə yaş və doza məsələlərinə xüsusi diqqət yetirilməlidir.

Tənəffüs yolu xəstəliklərinin artmasında mövsüm dəyişikliyinin müəyyən rolu var, amma xəstəliyin birbaşa səbəbi havanın soyuması deyil. Əsas səbəb virus və bakteriyalardır. Payız və qış aylarında infeksiyaların daha çox yayılmasının bir neçə səbəbi var ki, onlardan biri də qapalı məkanlarda daha çox vaxt keçirməkdir. İnsanlar evlərdə, məktəblərdə və ofislərdə sıx təmasda olduqları üçün viruslar daha asan yayılır. Havanın soyuq və quru olması da səbəblərdən biridir. Bəzi respirator viruslar belə şəraitdə daha uzun müddət yoluxdurucu qala bilər. Soyuq və quru hava burun tənəffüs yollarının təbii müdafiə mexanizmlərinə də təsir göstərə bilər.

Havalandırmanın azalması da təsir göstərir. Pəncərələrin daha az açılması qapalı məkanlarda virus hissəciklərinin toplanmasını asanlaşdıra bilər. Mövsümi virusların dövriyyəsi də rol oynayır, qrip və bəzi digər respirator viruslar mülayim iqlimli bölgələrdə əsasən payız-qış aylarında daha geniş yayılır.

Soyuq hava insana virus yoluxdurmur. Ancaq soyuq hava tənəffüs yollarının müdafiəsini zəiflədə və virusla qarşılaşdıqda yoluxma ehtimalına təsir göstərə bilər. Yəni, mövsüm xəstəliyin səbəbi deyil, yayılmasına şərait yaradan amillərdən biridir. Tənəffüs yolu xəstəliklərindən qorunmaq üçün gigiyena qaydalarına riayət etmək, peyvənd imkanlarını nəzərdən keçirmək və xəstəlik əlamətlərini vaxtında qiymətləndirmək vacibdir. Sadə profilaktik tədbirlər həm fərdi sağlamlığın qorunmasına, həm də infeksiyaların cəmiyyətdə yayılmasının azalmasına kömək edə bilər.

Lalə Mehralı