Təqsirsizlik prezumpsiyasında diqqət edilməli MƏQAMLAR Nələri BİLMƏLİYİK? Yeni Çağ Media

Cinayət işi ilə bağlı xəbər hazırlayarkən mediada istifadə olunan bəzi ifadələr təqsirsizlik prezumpsiyasını poza bilər. Təqsirsizlik prezumpsiyası hüquqi prinsiplərdən biridir və hər bir şəxs məhkəmə hökmü ilə günahı sübuta yetirilənə qədər günahsız sayılır. Bu prinsipi qorumaq üçün media nümayəndələrinin aşağıdakı məqamlara diqqət yetirməsi vacibdir:

Təqsirsizlik prezumpsiyasini pozan sözlər və ifadələr:

Qətiyyətlə günahlandıran ifadələr:

“Cinayəti törətdi”

“Məhkəmənin qərarı olmadan cinayətkar adlandırmaq”

“Şübhəsiz ki, günahkardır”

“Günahkar olduğu sübut olunmuşdur” – Məhkəmənin qərarı olmadan belə ifadə yolverilməzdir.

“Cinayət işindəki sübutlar onların təqsirini birbaşa təsdiq edir”

“Cəmiyyət bilir ki onlar canidir”

“Onların cinayətkar olması faktdır”

“Cinayəti törətmişdir” – Törədildiyi iddia edilən cinayətlər barədə konkret sübutlar olmadan bu kimi ifadələr qərəzli görünə bilər. (Ümumiyyətlə cinayət işi üzrə sübutlar, hallar və faktları keçmiş zamanda, yəni artıq hüquqi qiymət verilib və həmin hal təsdiqini tapıb kimi yanaşmalar, ifadələrdən çəkinmək lazımdır və bu kimi yanaşma birmənalı olaraq qəbul edilən deyil)

“Qatillər”, “terrorçular”, “cinayətkarlar”, “təqsirkar”, “cani”, “qaniçən” – Məhkəmə hökmü olmadan birbaşa təqsirə dair ifadələr işlədilməməlidir.

“Həbs edilənlər cinayətkar qrupun üzvləridir” – İttiham olunan şəxslər haqqında hökm çıxarılmadan belə ifadələrə yer vermək yolverilməzdir.

“Cinayətin planlaşdırıcısı və icraçısı” – Bu kimi ifadələr, cinayətkar fəaliyyətin təsdiqi kimi qəbul edilə bilər.

“Qətl törədən”, “soyğunçu”, “terrorçu” – Bu cür ifadələr də mühakimə olmadan şəxsin təqsirli olduğunu əvvəlcədən təsdiq edir. Onun əvəzinə “cinayətdə şübhəli bilinən şəxs” kimi ifadələr istifadə olunmalıdır.

“Təqsiri sübuta yetirilib” – Məhkəmə qərarı olmadan belə bir ifadə qətiyyən işlədilməməlidir. Onun əvəzinə “təqsirləndirilir” və ya “iddialar var” deyilməlidir.

“Terror qrupunun üzvü” – Bu cür ifadələr şəxsə və ya qrupa məhkəmənin qərarı olmadan etiketi yapışdırır. Bunun əvəzinə “terror aktı törətməkdə ittiham olunan şəxs/qrup” deyilə bilər.

“Cinayətkar”, “təxribatçı” kimi qəti hökmlü sözlər – Məhkəmənin qərarı olmadan bu cür ifadələrdən istifadə şəxsin günahkar olduğu barədə birbaşa hökm verməkdir.

“Təqsirləndirilən şəxs günahını etiraf edib” – Əgər bu, məhkəmə tərəfindən təsdiq edilməyibsə, belə ifadələr şəxsin günahkar olduğunu göstərə bilər.

“Şübhəli şəxs bu cinayəti törədib” – “Törədib” sözü qətiyyətli bir nəticəni ifadə edir və prezumpsiyanı pozur.

“Cinayəti planlaşdırmışdılar”, “təşkil etmişdilər” – Belə qəti ifadələr də günahkarlıq barədə hökm kimi qəbul edilə bilər.

“Onlar mütləq cəzalandırılacaq” – Bu ifadə də məhkəmədən əvvəl şəxsin günahkar olduğunu bəyan edir.

Fərziyyələri fakt kimi təqdim etmək:

“Cinayəti planlaşdırdı və həyata keçirdi”

“Əldə edilən sübutlar onun təqsirini təsdiqləyir”

Tərəfli və ya emosional ifadələr:

“Vəhşi erməni separatçısı“

“Terrorçu dəstə üzvləri qətl törədib“

Hökmlə bağlı nəticə çıxaran ifadələr:

“Onlara mütləq ağır cəza veriləcək“

“Bu insanlar həbs olunmalıdır“

“Onlar ən ağır formada cəzalandırılacaq”

“Ağır cəzaya məhkum edilməlidir və ya ediləcək”

Təqsirsizlik prezumpsiyasını qorumaq üçün tətbiq oluna bilən yanaşmalar:

Hüquqi terminlərdən istifadə:

“Şübhəli şəxs”

“İttiham olunan şəxs”

“Cinayətdə ittiham edilən”

Faktlara əsaslanmış məlumat vermək:

“Prokurorluq tərəfindən ittiham irəli sürülüb”

“Araşdırma davam edir”

“İttiham tərəfinin təqdim etdiyi sübutlara əsasən”

“İttiham tərəfinin qənaətinə görə”

“Cinayət işi üzrə toplanmış sübutlara istinadən”

“Təqsirləndirilən şəxsə qarşı irəli sürülən ittihamlar və dəlillər”

Qəti nəticələrdən çəkinmək:

“İddialar hazırda məhkəmə tərəfindən araşdırılır”

“Təqsirli olub-olmaması məhkəmə qərarı ilə müəyyən ediləcək”

Obyektiv dil istifadə etmək:

“Təqsirləndirilən şəxslərlə ilə bağlı cinayət işi araşdırılır”

“Hüquq-mühafizə orqanları hadisənin təfərrüatlarını dəqiqləşdirir”

Uyğun alternativlər:

“İttiham olunan şəxslər” – Təqsirsizlik prezumpsiyasını qoruyur və məhkəmə qərarına qədər neytral qalır.

“Məhkəmə qərarını gözləyən şəxslər” – Əsas prinsipi vurğulamaq üçün uyğundur.

“İddialara görə” və ya “Prokurorluğun məlumatına əsasən” – İttihamların mənbəyini göstərmək üçün istifadə edilə bilər.

“Mümkün qanun pozuntusu” – Cinayət olduğu iddia edilən hadisəni neytral şəkildə ifadə edir.

“Şübhəli bilinən şəxs/qrup”

“İstintaq altında olan şəxs”

“İttiham olunan şəxs/qrup”

“Məhkəmə prosesi gözləyən”

“Cinayət törətməkdə təqsirləndirilən”

Ümumi tövsiyələr:

Neytral dil istifadə edilməli: Hər hansı ittiham və ya qərarı qətiyyətlə təqdim etməyin.

Mənbələrə istinad edilməli: İttihamların mənşəyini dəqiqliklə qeyd edin (məsələn, prokurorluq, hüquq-mühafizə orqanları).

Emosional yüklü ifadələrdən qaçmalı: İfadələrin təhrik edici və ya qərəzli görünməməsinə diqqət edin.

Başlıq və mətn uyğunluğu: Xəbərin başlığı və məzmunu arasında balans saxlayın ki, sensasiyaya yer verilməsin.

Bütün məlumatlar rəsmi mənbələrə əsaslanmalı və təsdiqlənməlidir.

Şəxsi mülahizələrdən qaçınılmalıdır. Jurnalistlər şəxsi fikirlərini xəbərdən kənarda saxlamalıdır.

Rəsmi mənbələrə istinad edilməlidir. Yalnız hüquqi prosedurlar çərçivəsində verilən məlumatlar paylaşılmalıdır.

Başlıqlarda diqqətli olmalıdır. Provokativ və ya qərəzli başlıqlardan çəkinilməlidir.

www.yenicag.az