Toksinlər istehsal edən pomidorlar niyə insanları zəhərləmir? Cavab

Bundan bir neçə əsr əvvəl insanlar pomidorları zəhərli hesab edirdilər və onları yeməkdən çəkinirdilər. Günümüzdə isə bu bitkilər hələ də toksik maddələr istehsal etsə də, insanlar üçün təhlükəli deyillər.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu fenomenin səbəbini Çin alimləri araşdırıblar. Bu barədə onların Science Advances elmi jurnalında dərc olunan tədqiqatında  deyilir.

XVI-XVIII əsrlərdə avropalılar pomidorları "zəhərli alma" adlandırırdılar. Lakin əslində onları öldürən pomidorlar deyil, pomidorun tərkibindəki turşuların qurğuşunu sovurduğu qalay boşqablardı.

Buna baxmayaraq, pomidorlar və digər quşüzümü fəsiləsinə aid bitkilər həyat dövrü ərzində hələ də toksik steroid maddələr – qlükoalkaloidlər istehsal edirlər. Bəs nə üçün belladonna kimi bu fəsilənin digər nümayəndələri zəhərli olduğu halda, pomidorlar təhlükəsizdir?

Steroid qlükoalkaloidlər quşüzümü bitkilərinin zərərvericilərdən qorunması üçün yaranıb. Onlar ağızda acı dad yaradır və yüksək dozada qəbulu yanma hissi, ürəkbulanma, qıcolmalar, ürək döyüntüsünün və nəfəsalmada yavaşlama, mədə zədələnməsi və daxili qanaxmalar kimi simptomlara səbəb ola bilər.

Bu bitkilər toxumla çoxalır və bu prosesdə heyvanlar mühüm rol oynayır. Onlar meyvələri yeyir, qida maddələrini həzm edir və toxumları təbii yolla yayırlar.

Buna görə də, quşüzümü bitkiləri, o cümlədən pomidorlar, yetişmənin müəyyən mərhələsində toksik steroid qlükoalkaloidlərin səviyyəsini tənzimləməlidirlər.

Yeni araşdırmada alimlər bu prosesi idarə edən molekulyar sistemləri aşkarlayıblar. Məlum olub ki, pomidorların qırmızı rəng almasını, yumşalmasını və şirinləşməsini təmin edən eyni kimyəvi maddələr toksik qlükoalkaloidləri daha az zərərli bir birləşmə – eskuleozid A-ya çevirir.

DML2 adlı protein metil qruplarını çıxararaq toksinlərin təsirini zəiflədən genlərə çıxış imkanı verir. Bu proses pomidorları yeyilə bilən hala gətirmək üçün vacibdir.

Alimlər DML2-ni blokladıqda, pomidorlar yetişmə dövrü boyunca yüksək steroid qlükoalkaloid səviyyəsini qoruyub saxladılar.

Araşdırma həmçinin göstərib ki, son əsrlər ərzində bu demetilləşmə prosesi sürətlənib. İnsanlar pomidorları becərməyi və əhliləşdirməyi öyrəndikcə, onların toksin səviyyəsi azalıb.

Üstəlik, pomidorlar daha iri, daha qırmızı və daha şirin olduqca, qlükoalkaloid səviyyəsi daha da aşağı düşür.

Bu o deməkdir ki, yaşıl (tam yetişməmiş) pomidorları da təhlükəsiz şəkildə yemək olar.

Alpər