Torpağa pul axır, amma...

Kənd təsərrüfatı Azərbaycanın qeyri-neft sektorunun strateji istiqamətlərindən biri olmaqla, həm ərzaq təhlükəsizliyi, həm də məşğulluq baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bu sahənin inkişafı üçün dövlət tərəfindən mühüm addımlar atılıb və iri həcmli maliyyə dəstəyi ayrılıb.

AzPost bildirir ki, 2024-cü il üzrə dövlət büdcəsindən kənd təsərrüfatına ümumilikdə 1,3 milyard manat vəsait ayrılıb. Bu məbləğ subsidiyalar, güzəştli kreditlər, texniki təminat, suvarma sistemlərinin təmiri və kənd təsərrüfatı texnoparklarının qurulması kimi istiqamətlərə yönəldilib.

Bundan əlavə, “Kənd Təsərrüfatı – 2025” Dövlət Proqramı çərçivəsində məhsuldarlığın artırılması, müasir texnologiyaların tətbiqi, kənd təsərrüfatı sahəsində rəqəmsallaşma və ixrac potensialının artırılması prioritet hədəflər kimi müəyyən edilib. Bu səylərə baxmayaraq, real vəziyyət göstərir ki, kənd təsərrüfatının strukturunda sistemli və köklü problemlər qalmaqdadır. Bunu həm rəsmi statistikalar, həm də yerli və beynəlxalq müşahidəçilərin hesabatları açıq şəkildə təsdiqləyir.

Azərbaycan kənd təsərrüfatı sektoru, ölkənin iqtisadi və sosial sabitliyində mühüm rol oynasa da, struktur problemlər və institusional boşluqlar bu sahənin real potensialının ortaya çıxmasına ciddi maneələr yaradır. Rəsmi məlumatlar və beynəlxalq hesabatlar göstərir ki, kənd təsərrüfatının dayanıqlı inkişafı üçün fundamental problemlərin həlli təxirə salınmazdır.

Suvarma sistemləri: Suyun 70 faizi yolda itir

Azərbaycan əkin sahələrinin böyük əksəriyyəti – təxminən 70-80%-i – suvarma tələb edir. Lakin mövcud suvarma infrastrukturunun köhnəlməsi səbəbindən su itkisinin səviyyəsi kritik həddə çatıb. Rəsmi məlumatlara əsasən, suvarmaya yönəldilən suyun təqribən 70%-i düzgün çatdırılmır və ya torpağa çatmadan buxarlanma və sızma yolu ilə itirilir (msda.gov.az). Bu problem təkcə məhsuldarlığı deyil, həm də su ehtiyatlarının dayanıqlılığını təhlükə altına alır.

Torpaq deqradasiyası: Güzəşt yox, zəhərlənmiş torpaq var

Kənd təsərrüfatı üçün yararlı torpaq sahələrinin 20-30%-i artıq deqradasiyaya uğramış və ya kimyəvi tərkibli gübrələrin həddindən artıq istifadəsi nəticəsində zəhərlənmiş vəziyyətdədir. Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin 2023-cü ildə yaydığı monitorinq hesabatında bu rəqəm rəsmi şəkildə təsdiq edilib (eco.gov.az). BMT-nin Ətraf Mühit Proqramı (UNEP) da Azərbaycanda torpaq keyfiyyətinin sürətlə pisləşməsini xüsusi risk kimi qeyd edir.

Məhsuldarlıq: Avropanın gerisində

Azərbaycanın əkinçilik sahəsindəki məhsuldarlıq göstəriciləri, dünya və regional ortalamalardan xeyli aşağıdır. Məsələn, Dövlət Statistika Komitəsinin 2022-ci il üçün məlumatına görə, buğda məhsuldarlığı cəmi 2,2 ton/hektar təşkil edir. Halbuki bu göstərici Avropa ölkələrində 4-5 ton/ha civarındadır (stat.gov.az). Bu fərq torpaqdan istifadənin səmərəsizliyi və texnoloji geri qalmanın birbaşa göstəricisidir.

Təchizat zənciri: Məhsulun 40 faizi bazara çatmadan itir

Azərbaycanda istehsal olunan kənd təsərrüfatı məhsullarının təxminən 30-40%-i bazara çatmadan tələf olur. Dünya Bankının “Agricultural Supply Chain Efficiency in Azerbaijan” adlı hesabatında bu problem xüsusilə vurğulanır. Hesabata əsasən, infrastrukturun zəifliyi, soyuducu anbarların azlığı və logistika sistemlərinin natamamlığı kənd təsərrüfatı məhsullarının itkilərə məruz qalmasına səbəb olur.

Texnika: Traktorlar köhnə, məhsuldarlıq zəif

Kənd təsərrüfatı texnikasının təxminən 60%-i köhnə və enerji baxımından səmərəsiz texnologiyalardır. “Aqrolizinq” ASC və Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin verdiyi məlumata görə, fermerlərin istifadə etdiyi traktor və kombaynların böyük əksəriyyəti 15-20 il əvvəl istehsal olunub və artıq texniki cəhətdən öz dövrünü başa vurub.

Statistikalar və beynəlxalq qurumların hesabatları göstərir ki, kənd təsərrüfatının bugünkü durumu ciddi struktur islahatları tələb edir. Suyun idarəolunması, torpaq mühafizəsi, məhsul zəncirinin səmərəliliyi və texniki modernləşmə sahələrində təcili addımlar atılmalıdır.

Süleyman İbrahimli

Paylaş