Trampın 2 ci prezidentlik dövründə Azərbaycan Şərq və Qərb arasında bağlayıcı dövlət kimi rol ala bilər

“Mənim müşahidələrimə görə, əsas qeyri-müəyyənlik Avropa liderləri arasındadır. Azərbaycana gəlincə, bizdə heç bir qeyri-müəyyənlik yoxdur. Biz Prezident Trampın ABŞ-yə rəhbərlik etdiyi zamanı xatırlayırıq və son 4 ildə Bayden administrasiyasının Azərbaycana ədalətsiz yanaşması səbəbindən əlaqələrimizin tamamilə korlanmasından fərqli olaraq, bizim əlaqələrimiz çox uğurla inkişaf edirdi. Beləliklə, Prezident Trampla birgə işləməklə bağlı əvvəlki təcrübəmiz çox müsbət idi. Biz gözləyirik ki, ABŞ-Azərbaycan münasibətlərində itirilmiş illər hesab etdiyimiz bu 4 il artıq tarixə qovuşacaq və biz yenidən başlayacağıq”. Bu sözləri Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev yanvarın 20-də Davosda Çinin CGTN (China Global Television Network) telekanalına müsahibəsində deyib.

“Cənab Prezidentin ötən ay Davosda baş tutan Dünya İqtisadi Forumu çərçivəsində Çinin CGTN kanalına müsahibəsində ABŞ Prezidenti Donald Trampla bağlı söylədikləri və Azərbaycan-ABŞ münasibətlərinin gələcək inkişaf perspektivlərinə dair gözləntiləri xüsusilə diqqət çəkicidir”.

Sosial Tədqiqatlar Mərkəzinin (STM) baş məsləhətçisi Şəhla Cəlilzadə Bizimyol.info xəbər portalına açıqlamasında bildirib ki, Prezident İlham Əliyev qeyd etdi ki, Avropada bir çoxları Trampın yenidən prezident postuna əyləşməsini narahatlıqla qarşılayıblar, çünki onlar Trampa qarşı olan qüvvələri dəstəkləyirdilər.

Şəhla Cəlilzadə

“Təsadüfi deyil ki, Tramp hakimiyyətə gəldikdən dərhal sonra Aİ çərçivəsində narahatlıqlar ciddi müzakirə obyektinə çevrildi. Hətta ABŞ-ın Qrelandiyaya qoşun yeritməsi halında NATO-nun Avropalı üzvlərinin ABŞ-a qarşı birgə mövqe sərgiləyə bilmə imkanları, ABŞ-a qarşı ordu yeritmək potensialları belə müzakirə olundu. Həmçinin ABŞ-ın Avropaya münasibətdə tətbiq etdiyi ticarət tarifləri və Avopa Komissiyasının Prezidenti Fon der Leyenin bunun cavabsız qoyulmayacağını bəyan etdiyi nəzərə alındıqda vəziyyət heç də sabit deyil. Bunu, dünyadakı hərbi savaşlardan (Rusiya-Ukrayna, İsrail-Həmas, və s. fonunda) və qaynar fazadan sonra nisbətən soyuq dövrə qədəm qoyması, yaxud iqtisadi savaşın başlanması olaraq da adlandırmaq olar”-deyən politoloq bildirib ki, hətta 1945-1991-ci illərdə yaşanan Soyuq Müharibə dövrünün ritorikasına da geri dönülməkdədir.

Şəhla Cəlilzadə qeyd edib ki, Trampın “Dəmir Qübbə” ifadəsi o dövrün “Dəmir Pərdə” ifadəsi ilə səsləşir: “Belə bir şəraitdə, Azərbaycan çoxvektorlu xarici siyasətini genişləndirmək imkanları qazanır. Odur ki, İlham Əliyev Trampın birinci prezidentlik dövründə ikili münasibətlərdə əldə olunan uğurları, 44 günlük Vətən müharibəsindəki qələbəmizə ABŞ-ın münasibətini xatırlayaraq, həmçinin ötən 4 ildə Bayden dövründə ABŞ-nın ölkəmizə qarşı ən sərt mövqelər sərgilədiyini yada salaraq, yeni dövrdən böyük gözləntilər duyduğunu bəyan etdi. Bu, həm iki ölkə arasında münasibətlərin bərpası, həm də Cənubi Qafqaz regionunda ABŞ-ın daha neytral və sülhpərvər mövqe seçməsilə əlaqədar gözləntilərdir. Həmçinin qlobal ticarət, nəqliyyat və enerji infrastrukturunun inkişafına Azərbaycanın verdiyi töhfələr burada mühüm amil olaraq qiymətləndirilməkdədir”.

Çinə gəlincə, politoloq bildirib ki, Çin və ABŞ dünyanın iki ən önəmli siyasi və iqtisadi gücüdür və onlar arasında ticari müharibə yaxud razılaşma dünyanın siyasi-iqtisadi mənzərəsini həll edə bilər: “İki ölkə arasında Tayvan, Honq Konq, insan haqları, Covid-19-un yayılması, ticarət tarifləri və kiber-təhlükəsizlik kimi müxtəlif məsələlərlə bağlı gərginliklər var. Bütün bu gərginlikləri həll etmək üçün iki ölkə arasında müsbət danışıqlar mühiti faydalı rol oynaya bilər. Lakin görünən odur ki, tərəflər “status-kvo”nu, yəni mövcud vəziyyəti qorumaqla bağlı razılaşıblar. Yəni, Çin nə 1980-ci illərdə etdiyi kimi “islahatlar və böyük açılım” siyasətinə, nə də 2008-ci ildə etdiyi kimi bu açılımı müəyyən dərəcədə sonlandıran iqtisadi siyasətə geri dönməyəcək. Belə ki, 1980-lərdə Çin sosialist planlı iqtisadiyyatından bazar iqtisadiyyatı istiqamətində mühüm keçid etmiş, xarici ticarəti liberallaşdırmış, Qərblə iqtisadi əməkdaşlıq dərinləşdirilmişdisə, 2008-də dünyada yaşanan qlobal iqtisadi böhran fonunda yeni iqtisadi siyasətə keçid etməyə məcbur qalmışdı. Bu, dövlətin bazar iqtisadiyyatını tənzimləməsi məqsədilə müvafiq müdaxilələri, daxili istehlakın təşviqi, qlobal infrastruktur layihələrinə dövlət dəstəyi və s. əhatə edirdi”.

“Odur ki, Trampın ABŞ prezidentliyində ikinci dövrü ABŞ-Çin münasibətlərinə də yeni nəfəs gətirə bilər. Bu, Çinin BRICS çərçivəsində dolların maliyyə gücünü sonlandırmağı nəzərdə tutan maliyyə siyasətinə ara verməyə, lakin eyni zamanda Şərq-Qərb dəhlizi üzrə daha aktiv siyasətə vadar edə bilər”-deyən Şəhla Cəlilzadə hesab edir ki, bu da Azərbaycanın Şərq və Qərb arasında bağlayıcı dövlət olaraq öz milli maraqlarını irəli çəkməsinə töhfə verə bilər.

İradə Cəlil, Bizimyol.info

Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyi (MEDİA)

Məqalə, Medianın İnkişafı Agentliyinin onlayn media subyektlərinə (veb-saytlara) maliyyə dəstəyi əsasında hazırlanıb.

İstiqamət: 6.3.6. Azərbaycan Respublikasının dünya birliyinə inteqrasiyası, region ölkələri və digər dövlətlərlə, beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığının inkişaf etdirilməsi.