Trampın sülh planı nə vəd edir: Sülh yoxsa, yeni təhlükələr

Trampın Rusiya-Ukrayna müharibəsinin bitməsi və atəşkəsin əldə olunması istiqamətində təklif etdiyi  28 bəndlik sülh planının müsbət məqamlarala yanaşı, təhlükəli məqamları da var. 

Müsbət cəhətlər:
-Plan atəşkəsin dərhal baş verməsini nəzərdə tutur ki, bu da münaqişə cərəyan edən tərəflər üçün konkret “dayanma” mexanizmi yaradır. 
-Humanitar məsələlər (əsirlərin mübadiləsi, girovların azad edilməsi, uşaqların geri qaytarılması) planın mərkəzindədir. Təhlükəsizlik zəmanətləri nəzərdə tutulur, yəni Ukrayna tərəfi müəyyən “qarantlar” almalıdır. 
-Nüvə silahları üzrə razılaşmaların uzadılması plan daxilindədir. Bu da geniş beynəlxalq sabitlik üçün mühüm məqamdır. 

Amma böyük risklər də var:
-Ərazi itkiləri: Krım, Donetsk, Luqansk kimi regionların “de-fakto Rusiya” kimi tanınması Ukraynanın suverenliyinin ciddi məhdudlaşması deməkdir. Silahlı qüvvələrin məhdudlaşdırılması Ukraynanın müdafiə qabiliyyətini zəiflədə bilər. 
-NATO-ya qoşulmaq quruluşu konstitusiyaya salınacaqdan imtina edilməsi, Ukraynanın gələcəkdə Qərb müdafiə strukturlarına inteqrasiyasını uzun müddətə bloklaya bilər. 

-Sülh Şurasının liderliyi (Tramp tərəfindən)- qeyri-neytrallıq riski, maraqların qərəzlə qorunması mümkündür.
-Təhlükəsizlik zəmanətləri  müəyyən şərtlər daxilindədir. Yəni planın bəzi maddələrində Ukraynaya verilən zəmanətlər, müəyyən “qayda pozuntularında” ləğv oluna bilər (“pozuntu halında sanksiyalar bərpa ediləcək” kimi). 
-Amnistiya bəndinə əsasən müharibənin gedişində törədilən hərəkətlər üçün tam amnistiyanın verilməsi, gələcəkdə ədalət və məsuliyyət prinsipini zəiflədə bilər.

Nəticə etibarilə, plan atəşkəsə səbəb ola biləcək elementlər olsa da, amma onun xüsusilə  də Ukrayna üçün “dayanıqlı sülhə” gətirib çıxması çox çətin görünür.  

Birincisi,  bu sənəd faktiki olaraq  heç bir tərəfi qane etmir.  
İkincisi, sənəd Ukraynanın ərazi bütövlüyünün itirilməsi deməkdir ki, Kiyevə də bununla barışması  həyati və ölüm-dirim məsələsidir.  Ukraynanın ərazi itkisi dayanıqlı sülh demək deyil. 

Üçüncüsü, Kiyevin  belə bir sənədlə hesablaşması təkcə Ukrayna üçün deyil, Moskvanın yenidən revanşına yol açması  və yeni qlobal geosiyasi reallığın yaranmasına gətirib çıxara bilər ki. bu nəinki Ukrayna və Avropaya, o cümlədən post-sovet ölkələri üçün də təhdidlər yaradır.  Bu həm də ABŞ-ın strateji maraqları üçün təhdiddir.
Amma münaqişənin dondurulmasının üstün cəhətləri də var. Belə ki, Ukrayna  yenidən özünü bərpa edib gücləndirmək üçün imkanlar əldə edir.  Təklif olunan plana uyğun olaraq bərpa investisiyaları üçün 100 mlrd dollar nəzərdə tutulur. Ukrayna bunu həm də fürsətə çevirə bilər. 
Nəticə olaraq Trampın bu planını Rusiya-Ukrayna müharibəsində dayanıqlı sülhə deyil, əslində yaxın perspektivdəki hədəfləri reallaşdırmağa xidmət edir.

Trampın sülh planının arxasında bir neçə strateji və siyasi motivasiya ola bilər: Bu realpolitik, geopolitik  və siyasi piar strategiyası daşyır.  Trampın əsas hədəfi bununla özünü dünyada “sülh göyərçini” kimi təqdim etməyə çalışır. Bunu həm də daxili siyasətdə strateji qalibiyyət kimi təqdim etməyə çalışır. 

Mürtəza