TRIPP dən əlavə TRIPP+?

Ermənistan hökuməti TRIPP nəqliyyat layihəsinin həyata keçirilməsi üçün çərçivə sazişinin təsdiq layihəsini təsdiqləyib

TRIPP+ TRIPP layihəsinə alternativ deyil, onu dəstəkləmək üçün yaradılır. Ermənistan xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan bunu hökumətin iclasında bildirib. 16 iyulda Ermənistan hökuməti TRIPP nəqliyyat layihəsinin həyata keçirilməsi üçün çərçivə sazişinin təsdiq layihəsini iclasda təsdiqləyib. Saziş Ermənistan Konstitusiya Məhkəməsinə təqdim ediləcək və burada Mirzoyanın müavinlərindən biri hökuməti təmsil edəcək.

Xarici işlər naziri layihənin həyata keçirilməsi üçün erməni-amerikan şirkəti olan TRIPP Development Company-nin yaradıldığını xatırladıb. Onun təsisçiləri Ermənistan hökuməti və TRIPP Development Company US (Amerika tərəfində)-dir. Mirzoyanın qeyd etdiyi kimi, danışıqlar zamanı Amerika tərəfi ABŞ hökumətinin şirkətin təsisçisi kimi birbaşa çıxış edə bilməyəcəyini bildirib.

Nazir izah edib ki, TRIPP+ layihəsinə gəldikdə isə, o, layihəni dəstəkləmək və investisiya cəlb etmək üçün yaradılır, yəni TRIPP İnkişaf Şirkəti üçün dəstək təşkilatı kimi xidmət edəcək. Ermənistan xarici işlər naziri xatırladıb ki, müqaviləyə əsasən, TRIPP İnkişaf Şirkəti Meğri bölgəsində (eləcə də layihənin həyata keçirilməsi üçün zəruri olan Ermənistanın digər ərazilərində) 49 il müddətinə torpaqdan istifadə və tikinti hüquqlarını əldə edəcək. Amerika tərəfi layihədə 74% paya, Ermənistan hökuməti isə 26% paya sahib olacaq. 49 ildən sonra tərəflərin razılığı ilə müqavilə daha 50 il uzadıla bilər. Bu halda, Ermənistanın layihədəki payı heç bir əlavə öhdəlik olmadan 49%-ə qədər artacaq.

Layihənin həyata keçirilməsi üçün çərçivə müqaviləsinə əsasən, Ermənistan dövlət sərhədi, sərhəd nəzarəti, ölkə daxilində hüquq-mühafizə orqanlarının nəzarəti, eləcə də gömrük və immiqrasiya nəzarəti üzərində tam suverenliyini saxlayacaq. "Sərhəd keçid məntəqəsindəki vəzifələr ön ofisə (gələn sərnişinlərlə birbaşa ünsiyyət – red.) və arxa ofisə (qərar qəbuletmə sahəsi – red.) bölünə bilər. Ön ofis üçün özəl operator işə götürülə bilər. Bu təcrübə artıq Ermənistanda tətbiq olunur və maraqlananlar sənəddəki detalları oxuya bilərlər", - deyə Mirzoyan bildirib.

Onun sözlərinə görə, çərçivə müqaviləsində dəfələrlə qeyd olunur ki, bütün proses Ermənistanın suverenliyinə, yurisdiksiyasına və ərazi bütövlüyünə tam hörmətlə həyata keçirilir. Mirzoyan həmçinin xatırladıb ki, müqavilə özü və ABŞ dövlət katibi Marko Rubio tərəfindən 26 mayda Yerevanda paraflanıb və bir neçə gün sonra, 1 və 4 iyun tarixlərində Vaşinqton və Yerevanda sənədi imzalayıblar. Ermənistan xarici işlər naziri əlavə edib ki, tərəflərin qanunlarına əsasən məsafədən və asinxron imzalanmaya icazə verilir.

TRIPP paketini tamamlamaq üçün yalnız iki sənədin imzalanması qalıb: səhmdar müqaviləsi və TRIPP İnkişaf Şirkətinin nizamnaməsi.

"Tramp Marşrutu" nədir?

TRIPP (Beynəlxalq Sülh və Rifah üçün Tramp Marşrutu) layihəsi Ermənistanın Zəngəzur (Sünik) vilayətindən keçən strateji tranzit dəhlizinin yaradılmasını nəzərdə tutur. Layihənin yalnız Ermənistan yurisdiksiyası daxilində fəaliyyət göstərəcəyi və ölkənin suverenliyinə təsir göstərməyəcəyi vurğulanır. Layihəyə əsasən, Ermənistan ABŞ-a marşrutu inkişaf etdirmək üçün 99 ilə qədər uzunmüddətli eksklüziv hüquqlar verəcək və Azərbaycan bu hüquqlardan Naxçıvanla quru əlaqəsi yaratmaq üçün istifadə etməyi planlaşdırır. Şirkətin əsas məsələlərə nəzarət mexanizmləri ilə Ermənistanın ABŞ-a məxsus əksəriyyət payı ilə yaradılması nəzərdə tutulur. Birinci mərhələdə ABŞ-a 74% pay, Ermənistana isə 26% pay təklif olunur və müqavilənin yenilənməsi ilə Ermənistanın payını 49%-ə çatdırmaq imkanı verilir.

Mayın 26-da ABŞ dövlət katibi Marko Rubionun İrəvana qısa səfəri zamanı Ermənistan və ABŞ TRIPP (Beynəlxalq Rifah üçün Tramp Yolu) layihəsi çərçivəsində strateji tərəfdaşlıq haqqında çərçivə sazişini və iki ölkə arasında hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq Xartiyasını parafladılar.

Rusiyanın cavabı

Daha əvvəl Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin Dördüncü MDB Departamentinin direktoru Mixail Kalugin TRIPP layihəsinin həyata keçirilməsi ilə bağlı risklərdən danışmışdı. Təşəbbüs, sözdə "Tramp Marşrutu"nun bir hissəsi hesab edildiyi Cənubi Qafqaz vasitəsilə Mərkəzi Asiyadan Avropaya nəqliyyat marşrutunun yaradılmasını nəzərdə tutur.

Moskva qeyd edir ki, layihənin həyata keçirilməsi həm geosiyasi, həm də infrastruktur çətinlikləri ilə doludur. Rusiya tərəfi Ermənistan-İran sərhədində Rusiya sərhədçilərinin mövcudluğunu, Azərbaycanın infrastrukturuna inteqrasiya üçün Rusiya standartlarına uyğun dəmir yolu xəttinin istifadəsinin vacibliyini və Rusiya Dəmir Yollarının törəmə şirkəti olan Cənubi Qafqaz Dəmir Yolları ilə 2038-ci ilə qədər qüvvədə olan güzəşt müqaviləsini vurğulayır. Bundan əlavə, Ermənistanın Aİİ-nin üzvü və birliyin vahid gömrük məkanının bir hissəsi olaraq qaldığını vurğulayır.

Eyni zamanda, Rusiya dəfələrlə TRIPP layihəsində müxtəlif səviyyələrdə iştirak etməyi nəzərdən keçirməyə hazır olduğunu bildirib, xüsusən də Moskva və Yerevanın dəmir yolu infrastrukturu sahəsində uzunmüddətli əməkdaşlığı nəzərə alınmaqla. Eyni zamanda, Rusiya paytaxtı təşəbbüsün həyata keçirilməsi üçün bütün parametrlərin və mexanizmlərin ətraflı öyrənilməsinin vacibliyini vurğulayır.

V.VƏLİLİ