Türkiyə 1991 ci ildə edilən səhvin bədəlini ödəyir Ağar SDG Dəməşq sazişinin şifrələrini açdı

Dəməşqə aid qüvvələr Hələbdən başlatdığı əməliyyatla sürətlə irəliləyərək əvvəlcə Fərat çayının qərbindəki ərazini SDF/PKK terrorçularından təmizlədilər. Daha sonra keçə bilməyəcəkləri deyilən (və mənim də keçə bilməyəcəklərini düşündüyüm) Fərat çayını tez keçərək çayın qərbindəki ərəb hövzələrini ələ keçirdilər. Bu, böyük uğurdur. Lakin, niyə bu saziş tam da SDG/PKK-nı hərbi əməliyyat yolu ilə tamamilə məhv etmək imkanı yarandıqda imzalandı?

SDG-Dəməşq sazişi terrorizmə son qoymur, SDG/YPG/PKK-nı ləğv edən bir sənəd də deyil. Lakin bu, SDG/YPG-ni daha müdafiəsiz, daha aşkar, ABŞ-ı daha məsuliyyətli və Dəməşqi daha asılı vəziyyətə salan bir çərçivə təklif edir. Düzgün yanaşma ilə bu mətn SDG/YPG üçün qoruyucu qalxandan uzunmüddətli sıxışdırılma çərçivəsinə çevrilə bilər. Lakin mətn yanlış şərh olunarsa, dövlət daxilində daimi bir təhdidə çevrilər.

Müqavilədə qeyri-müəyyən məqamlar və boşluqlar var. SDG/YPG/PKK dağılmır, silahlarını yerə qoymur, ABŞ geri çəkilmir, İraq xətti kəsilmir və kürd kimliyinin istismarı davam edir. Yalnız Ərəb hövzələri tərk edilir. Kürd hövzələri isə dövlət adı altında qorunur. Bu, inteqrasiya müqaviləsi deyil, YPG/SDG-nin dövlət daxilində möhkəmləndirilməsi üçün sənəddir.

Türkiyə üçün bu mətn “rahatlayın” mesajı deyil, “həyəcan siqnalını artırın” mesajı olmalıdır. Bu, dövlət daxilində yerləşdirilmiş, ideoloji davamlılığa malik, silahlı kadr quruluşu olan paralel dövlətdir. Deyirlər ki, “Dəməşq bu prosesdə bunları etdi, siz də “Terrorsuz Türkiyə” prosesində bunları etməlisiniz”. Bu, Apo, DEM və Qəndilin tələblərinin qəbul edilməsinə məcburetmə, konstitusiyanın dəyişdirilməsini, yerli administrasiyaların gücləndirilməsini və kürd dilinin rəsmi dil kimi qəbul edilməsini əhatə edir. Bu belə oxuna bilər: “SDG artıq yoxdur, onun yerində dövlət var”. Bununla beynəlxalq ictimai rəy sakitləşdirilir və Türkiyəyə də təzyiq göstərilir: “Artıq əməliyyata ehtiyac yoxdur.”

Həmçinin YPG kadrları dövlətə inteqrasiya olunur, onlar rütbə, maaş və logistika alırlar, yerli administrasiyalar qorunur və silahlı ideologiya rəsmiləşdirilir. Türkiyəyə təzyiq göstərilir: “Dövlətə hücum edəcəksən?” Əsl hədəf budur. Türkiyəyə Suriyadan çıx deyilir: Artıq sənə ehtiyac yoxdur, əməliyyat bölgələrini tərk etməyin vaxtı gəldi deyilir.

Türkiyə açıq şəkildə bəyan etməlidir: “Silahını yerə qoymayan, İraqla əlaqələrini kəsməyən və ABŞ-ın himayəsi altında olan heç bir struktur qanuni deyil”. Bu struktur zaman qazanmağa çalışır. Türkiyə gözləyən deyil, vəziyyəti idarə edən tərəf olmalıdır. Bu sənəd Türkiyə üçün “ertələnmiş təhdid”dir. Bu hələ son deyil, yalnız səhnə dəyişib.

2019-cu ildə həyata keçirilən “Barış Pınarı” əməliyyatının əhəmiyyətini bu gün daha yaxşı başa düşmək olur. İstər qəbul edin ya da etməyin, Prezident Ərdoğanın həmin gün müəyyən etdiyi hədəf ən düzgün hədəf idi: 432 km enində – 30 km dərinliyində. Əgər həmin hədəfə o vaxt nail olunsaydı, SDG/PKK terror təşkilatı Ərəb hövzəsinə doğru sıxışdırılacaq, orada qala bilməyib boğulacaqdı. O vaxt 130 km enində – 30 km dərinlik hədəfi ilə kifayətlənənlər, “Əməliyyat yarımçıq qaldı” dediyimə görə mənə hücum çəkmişdilər.

Bu gün gəldiyimiz nöqtədə; Dəməşq rejimi tərəfindən həyata keçirilən əməliyyat Ərəb hövzələrini təmizlədi, lakin SDG/PKK-nı kürd hövzələrinə doğru sıxışdırdı. Nəticə olaraq tam əksi baş verdi. Bu andan etibarən SDG/PKK-nın sadəcə ərəb hövzələrindən geri çəkilməsi kifayət deyil. Onlar əsas möhkəmləndikləri Haseke – Ayn əl-Ərəb – Qamışlı – Amude – Derik hövzələrini tərk etməli, silahlarını yerə qoymalı və təslim olmalıdırlar.

Türkiyə siyasəti indi düzgün yola dönməlidir. 1991-ci ildə edilən səhvin bədəli ağır oldu. Parlamentə daxil olan terror əvvəlcə kütləyə, sonra isə Cümhuriyyət tarixindəki ən böyük üsyana çevrildi.

Terrorla əlaqəsi olmayan hər bir kürd qardaşımız başımızın tacıdır. Dövlətdə, orduda və siyasətdə bizim yanımızda yer alırlar; canı canımızdan qanı qanımızdandırlar.

Müəllif: Bahçeşehir Universiteti Strateji Araşdırmalar Mərkəzi (BAU SAM) başqanı, terror və təhlükəsizlik məsələləri üzrə ekspert Abdullah Ağar

Tərcümə etdi: Gülnar Səlimova

Globalinfo.az