Türkiyə Rusiya ilə Ukrayna arasında vasitəçilik edə bilər?

Xəbər verdiyimiz kimi, bir müddət öncə ABŞ administrasiyası Ukraynanın NATO-ya üzvlüyü və Vaşinqtonun bu münaqişədəki mövqeyi ilə bağlı diqqətçəkən açıqlamalar verib.

Hazırda ABŞ Kiyevin NATO-ya tamhüquqlu üzv olacağı bir ssenarini real saymır. Eyni zamanda, Ukraynanın ABŞ-ə 500 milyard dollarlıq nadir torpaq elementləri, limanlar və enerji resurslarına çıxış verəcək müqaviləni qəbul etməsini tələb edir.

Bildirək ki, Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski əvvəlcə ABŞ ilə faydalı qazıntılar üzrə saziş imzalamağa razılaşsa da, ölkəsinə təhlükəsizlik zəmanətlərinin verilməməsi səbəbindən müqavilə ilə bağlı sənədi imzalamqdan imtina edib.

Ekspertlər bildirirlər ki, bu açıqlama Ukraynanın NATO-ya inteqrasiya ümidlərinə ciddi zərbə vurur və münaqişənin gələcək gedişatı ilə bağlı yeni suallar doğurur. Eyni zamanda bu mövqe ABŞ-nin Avropa təhlükəsizlik siyasətindəki strategiyasına dair mühüm siqnal verir.

Qeyd edək ki, bu gün Ukraynada vəziyyət kritik həddədir. Eləcə də ABŞ və Rusiya nümayəndəliərinin Ər-Riyadda keçirilmiş görüşü gözlənildiyi kimi nəticəsiz başa çatıb.

Məhz Səudiyyə Ərəbistanında ABŞ və Rusiya arasında görüşlərin keçirildiyi bir vaxtda Zelenskinin Türkiyəyə səfər edərək Ankaranı da sülh müzakirələrinə daxil etməsi, çox mühüm gediş idi.

Beləliklə, Zelenski Türkiyəni Ukraynanın təhlükəsizliyinə təminat verən ölkələr arasında gördüyünü dilə gətirməklə, ABŞ-ın hazırkı mövqeyi nəticəsində yaranan boşluğu doldurmağa çalışdı. Bu baxımdan, Zelenskinin bu səfəri Türkiyəyə onun Avropa təhlükəsizlik sistemində rolunu və əhəmiyyətini artıran geosiyasi dəyər də qazandırdı.

Maraqlıdır, Türkiyənin vasitəçiliyi münaqişənin həllinə necə təsir edə bilər?

Türkiyəli politoloq, Ankara-Moskva ekspert və analitik şəbəkəsinin aparıcı eksperti Engin Özer “Cebheinfo.az”-a açıqlamasında bildirib ki, hazırda Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski münaqişənin həllində vasitəçi və qarant ölkə kimi Səudiyyə Ərəbistanının deyil, məhz Türkiyənin çıxış etməsini istəyir:

“Qeyd edim ki, Türkiyə, Rusiya-Ukrayna müharibəsinin başlamasından bəri hər iki tərəflə yaxın əlaqələr saxlayan nadir ölkələrdən biri idi. Həm Rusiya, həm də Ukrayna ilə iqtisadi, enerji və hərbi sahələrdə əməkdaşlıq edən Türkiyə, daha əvvəl də sülh danışıqlarına ev sahibliyi edib.

Xüsusilə 2022-ci ilin mart ayında İstanbulda keçirilən görüşlər tərəflər arasında müzakirələr üçün mühüm platforma olmuşdu. Məhz İstanbulun sülh danışıqları üçün seçilməsi də təsadüfi deyildi.

Şəhərin həm coğrafi mövqeyi, həm də siyasi neytrallığı, tərəflər arasında etimad mühiti yaratmaq baxımından əhəmiyyətli idi. Eyni zamanda, Türkiyə NATO üzvü olaraq Qərb və Rusiya arasında diplomatik körpü rolunu oynayırdı.

Bu gün Volodimir Zelenski İstanbulda keçirilən sülh görüşləri əsasında yenidən danışıqlar aparılmasını istəyir, amma indiki vəziyyətdə bu mümkün deyil. Çünki o dönəmdə şərtlər fərqli idi, məhz son iki ildə cəbhədə vəziyyət ciddi şəkildə dəyişib”.

Onun sözlərinə görə, Türkiyənin yenidən vasitəçi olma ehtimalı zəif görünür:

“Bunun əsas səbəbi Tramp-Putin görüşməsinə ev sahibliyi edən ölkə beynəlxalq diplomatiyada böyük uğur qazanacaq və nüfuz sahibi olacaq. Bu cür fürsət isə Tramp və Putin tərəfindən yalnız müttəfiq bir ölkəyə verilə bilər.

Hazırda Türkiyə hər iki ölkə üçün də tam müttəfiq hesab olunacaq mövqedə deyil. Buna görə də belə bir ehtimalın gerçəkləşəcəyini düşünmürəm. Əslində, Zelenski sadəcə mövcud vəziyyəti dəyişmək istəyir. Ər-Riyadda keçirilmiş görüşə alternativ gediş etmək istəyir, amma bunun reallaşmayacağını özü də yaxşı bilir.

Əlbəttə, Zelenski öz fikirlərini Türkiyənin Xarici İşlər Nazirliyinə çatdırıb, artıq Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidan da onun bu tələbini Lavrova deyib.

Bildirim ki, Rusiya artıq Zelenskini ciddi bir tərəf kimi qəbul etmir və məsələni ABŞ-la həll etmək istəyir. Beləliklə də, burada Türkiyənin edə biləcəyi bir şey qalmayıb."

Səbinə Uğur 
"Cebheinfo.az"