Dezinformasiya cəmiyyət üçün real təhlükədir

Media savadlılığı yalnız jurnalistlərin deyil, bütün cəmiyyətin qarantıdır

Azərbaycan-Gürcüstan jurnalistləri birgə fikir mübadiləsi aparıb, sağlam informasiya mühiti üçün strategiyalar işlənir

Bakıda "İctimai etimadın formalaşdırılmasında medianın rolu və informasiya təhlükəsizliyi" mövzusunda Azərbaycan-Gürcüstan Media Forumu keçirilib. Tədbirin açılış mərasimində Medianın İnkişafı Agentliyinin icraçı direktoru Əhməd İsmayılov çıxış edərək iki ölkə arasında informasiya mübadiləsinin sistemli şəkildə genişləndirilməsi, media subyektləri arasında qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsi və ortaq kommunikasiya gündəminin formalaşdırılmasının regionda sabitlik və davamlı inkişaf baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıdığını bildirib. O vurğulayıb ki, rəqəmsallaşma və sosial media platformalarının sürətli inkişafı informasiya axınını xeyli intensivləşdirərək peşəkar medianın rolunu daha da artırır, informasiya təhlükəsizliyi siyasətinin daha effektiv şəkildə həyata keçirilməsini zəruri edir: "Müasir informasiya mühitinin sürətlə dəyişməsi dövlətlər və cəmiyyətlər qarşısında yeni çağırışlar yaradır. Bu gün Azərbaycan mediası həm tarixi irsinə sadiq qalaraq, həm də qlobal informasiya mühitinin çağırışlarını əsas götürərək Gürcüstanın aparıcı media qurumlarının təmsilçiləri, media ekspertləri ilə birgə fikir mübadiləsini zəruri sayır. Azərbaycanla Gürcüstan ilk dəfə olaraq birgə media forumu keçirir. Hesab edirik ki, bu, tarixdən güc alan əməkdaşlığımızın növbəti uğurlu mərhələsinin əsasını təşkil edəcək və praktik əhəmiyyəti baxımından ölkələrimizin media mühitinə ciddi töhfə verəcək". Ə.İsmayılov bildirib ki, müasir informasiya mühiti sürətlə dəyişir və bu da dövlətlərlə cəmiyyətlər qarşısında yeni çağırışlar yaradır: "Rəqəmsal texnologiyaların inkişafı, sosial media platformalarının genişlənməsi və informasiya axınının sürətlənməsi medianın məsuliyyətini, peşəkarlıq standartlarını və ictimai etimadda oynadığı rolu daha da artırır. Bu baxımdan, forumun əsas mövzusu xüsusilə aktualdır. Çünki sağlam informasiya mühiti və ona güvənən cəmiyyət yalnız peşəkar jurnalistika fəaliyyətinin və effektiv informasiya təhlükəsizliyi siyasətinin vəhdəti ilə mümkündür".

Forum çərçivəsində birinci panel sessiya "İnformasiya təhlükəsizliyinin təmini məqsədilə media ekosisteminin gücləndirilməsi" mövzusuna həsr olunub. Audiovizual Şuranın aparat rəhbəri Fazil Novruzovun moderatorluq etdiyi paneldə "ARB 24" telekanalının icraçı direktoru Radik İsmayılov, Gürcüstanın "Eurocracy - Former Europe" proqramının aparıcısı İoane Şaişmelaşvili, Medianın İnkişafı Agentliyinin Hüquq şöbəsinin müdiri Adil Tağıyev, Gürcüstanın İctimai Televiziyasının "Rəngarəng Gürcüstan" layihəsinin rəhbəri, jurnalist, televiziya aparıcısı Ramiliya Əliyeva isə spiker qismində çıxış ediblər. Panel zamanı texnoloji təkamülün media mühitinə çoxşaxəli təsiri, etibarlı informasiya mühitinin qorunması, sosial medianın əsas məlumat mənbələrindən birinə çevrilməsi, eləcə də rəqəmsal alətlər vasitəsilə müxtəlif auditoriyalarla daha effektiv kommunikasiyanın qurulması kimi məsələlər ətrafında geniş fikir mübadiləsi aparılıb.

Daha sonra "Jurnalistlərin peşəkarlığının və cəmiyyətin media savadlılığının artırılmasında birgə əməkdaşlıq" mövzusunda ikinci panel sessiyaya Medianın İnkişafı Agentliyinin Naxçıvan regional idarəsinin müdiri Vəfa İsgəndərova moderatorluq edib. Agentliyin Media dəstək layihələri, strateji planlaşdırma və informasiya texnologiyaları departamentinin direktoru Ləman İsgəndərova, Qriqol Robakidze Universitetinin Humanitar və Sosial Elmlər Məktəbinin professoru, Multimedia Mərkəzinin rəhbəri Maia Paçkoriya, Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsinin dekanı Vüqar Zifəroğlu, eləcə də Gürcüstanın PosTV telekanalının analitik qrupunun nümayəndəsi Gia Abaşidze spiker qismində çıxış edərək jurnalistlərin peşəkarlığının artırılması, cəmiyyətin media savadlılığının yüksəldilməsi və bu sahədə ikitərəfli əməkdaşlığın rolu ilə bağlı fikirlərini bölüşüblər. Paneldə iştirakçılar tərəfindən vurğulanıb ki, müasir informasiya mühitində medianın artan məsuliyyətini nəzərə alaraq cəmiyyətin etibarlı informasiya əldə etməsi üçün jurnalistlərin hazırlıq səviyyəsinin yüksəldilməsi, maarifləndirici təşəbbüslərin genişləndirilməsi və media savadlılığına dair davamlı layihələrin həyata keçirilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

MEDİA-nın departament direktoru Ləman İsgəndərova media savadlılığının artırılması haqqında danışıb. O qeyd edib ki, 2022-ci ildən etibarən media savadlılığı konfransları keçirilir:

"Reaktiv strategiyalar, informasiya təhlükəsizliyinin təmin olunmasında müxtəlif koordinasiya və operativ tədbirlər, qanunvericilik təşəbbüsləri, eləcə də texnologiyaların inkişafı ilə süni intellekt vasitəsilə yaradılmış məzmunların aşkarlanması kimi alətlər mövcuddur. Bunlar effektivdir, lakin tam və qəti şəkildə kifayət etmir. Çünki dezinformasiyanın əsas hədəfi cəmiyyətdə, xüsusilə də həssas istifadəçi qrupları arasında çaşqınlıq yaratmaqdır. Problemin həlli isə uzunmüddətli və proaktiv strategiyalardan keçir. Bu strategiyaların əsasını media savadlılığının artırılması təşkil edir. Media savadlılığı informasiyanın düzgün şəkildə axtarılması, təhlil edilməsi və tənqidi qiymətləndirilməsi bacarıqları deməkdir". Onun sözlərinə görə, Azərbaycanda media savadlılığının tədrisi və təbliği zamanı formal və qeyri-formal təhsil üsullarından istifadə olunur: "Ən effektiv istiqamət bu bacarıqların formal tədrisə inteqrasiyasıdır və bununla bağlı müvafiq addımlar atılır. Qeyri-formal təhsildə isə məqsəd bütün həssas istifadəçi qruplarını əhatə etməkdir. Bu çərçivədə indiyədək 25 rayon və şəhərdə 3 minə yaxın vətəndaş əhatə olunub. Uşaqların inkişafına dair strategiyada da media savadlılığı üzrə tədbirlərin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur. Hazırda bu istiqamətdə hansı fənn və siniflərdə daha effektiv inteqrasiya modelinin tətbiq oluna biləcəyi araşdırılır. Eyni zamanda, şagirdlər tərəfindən hansı metodoloji yanaşmaların daha yaxşı mənimsənildiyi təhlil edilir".

BDU-nun Jurnalistika fakültəsinin dekanı Vüqar Zifəroğlu bildirib ki, jurnalistika fakültələrində tədris edilən Media savadlılığı proqramı orta məktəb səviyyəsində də tədrisə daxil edilməlidir:

"Orta məktəblərdə bir sıra fənlərə media savadlığı elementlərinin inteqrasiyası mümkündür. Jurnalist olaraq kifayət qədər maraqlı prosesin içərisindəyik. Hesab edirəm ki, cəmiyyətin media savadlılığının artırılmasında geniş bir proqramın hazırlanmasına ehtiyac var".

Gürcü professor Maia Paçkoriyanın fikrincə, hazırda dezinformasiya, media manipulyasiyası ciddi təhlükədir:

"Çünki jurnalist tarixi prosesləri, faktları düzgün izah etməyə borcludur, əks halda cəmiyyəti səhv yönləndirə bilər. Hazırda aqressiv media təbliğatı, saxtakarlıq və manipulyasiya bizim ölkələr üçün çox təhlükəlidir. Ona görə də biz məhz intellektual inkişaf uğrunda çalışmalıyıq". Onun sözlərinə görə, təhsil sistemi, media məktəbləri, universitetlərin jurnalistika fakültələri bunu ilk nəzərə alanlar olmalıdır: "Biz görürük ki, bəzi media məktəblərində vəziyyət yaxşı deyil. Buna görə də biz dərslərə çağırırıq, tarix xronikalarını öyrədirik. Əsas səviyyədə siyasi və müasir texnologiyalara dair biliklər veririk. İnformasiya hər jurnalistin əsas silahıdır. İnsan məlumatlı olanda, siyasi-tarixi prosesləri düzgün qavrayanda, o, manipulyasiya olunmur və cəmiyyət üçün daha sağlam mövqe ortaya qoyur".

Panel müzakirələr və sual-cavabla davam edib.