Türkiyə Rusiya və İrandan qaz alışını azaltmağa hazırlaşır “Reuters”

Məlum olduğu kimi, sentyabrın 25-də Ağ Evdə keçirilən görüşdə ABŞ Prezidenti Donald Tramp türkiyəli həmkarı Rəcəb Tayyib Ərdoğandan Rusiya qazının alınmasını azaltmağı xahiş edib.
Yeniavaz.com “Reuters”ə istinadən xəbər verir ki, mütəxəssislərin fikrincə, enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi Türkiyənin enerji təhlükəsizliyini gücləndirəcək və ölkənin regional qaz mərkəzinə çevrilməsi planlarını dəstəkləyəcək. Ankara idxal etdiyi maye təbii qazı (LNG) və öz hasil etdiyi qazı Avropaya satmağı, daxildə isə əsasən Rusiya və İran qazından istifadə etməyi planlaşdırır.
Paris mərkəzli Aralıq dənizi Enerji və İqlim Təşkilatından Sohbət Karbuz bildirib ki, Türkiyə qlobal LNG bolluğundan yararlanmaq niyyətində olduğunu açıq şəkildə göstərir.
Hazırda Rusiya Türkiyənin ən böyük qaz təchizatçısı olaraq qalır, lakin onun payı son 20 ildə 60%-dən 2025-ci ilin ilk yarısında 37%-ə düşüb. Avropanın əksər ölkələri isə 2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya hücumundan sonra Rusiya qazı idxalını dayandırıblar.
Rusiya ilə Türkiyə arasında illik 22 milyard kubmetr qaz tədarükünü nəzərdə tutan “Mavi Axın” və “Türk Axını” boru kəməri müqavilələri yaxın zamanda başa çatacaq. İranla 10 milyard kubmetrlik müqavilə isə gələn ilin ortasında bitir. Azərbaycanla bağlanmış müqavilələr isə ümumilikdə 9,5 milyard kubmetr həcmində olmaqla 2030 və 2033-cü illərə qədər qüvvədə qalacaq.
Karbuzun sözlərinə görə, Türkiyə bu müqavilələrin bir qismini uzada bilər, lakin daha çevik şərtlər və az həcmli tədarüklər axtaracaq.
Eyni zamanda, ölkə alternativ mənbələri sürətlə genişləndirir. Dövlətə məxsus TPAO şirkəti daxili qaz hasilatını artırır, dövlət və özəl sektor isə ABŞ və Əlcəzairdən qaz idxalı üçün LNG terminallarını böyüdüb.
Reuters-in hesablamalarına əsasən, 2028-ci ildən etibarən Türkiyənin daxili hasilatı və LNG idxalı illik 26 milyard kubmetrdən çox olacaq. Bu, ölkənin illik təxminən 53 milyard kubmetrlik qaz tələbatının yarıdan çoxunu qarşılamağa imkan verəcək. Nəticədə, boru kəməri ilə idxal edilən qazın həcmi hazırkı 41 milyard kubmetrdən 26 milyard kubmetrə qədər azalacaq.
Bu istiqamətdə Ankara ABŞ şirkətləri ilə ümumi dəyəri 43 milyard dollar olan bir sıra müqavilələr imzalayıb. Sentyabr ayında “Mercuria” şirkəti ilə 20 illik LNG tədarük müqaviləsi bunlardan biridir. Hazırda Türkiyənin illik LNG idxal gücü 58 milyard kubmetrə çatır ki, bu da ölkənin ümumi tələbatını tam ödəməyə kifayətdir.
Bununla yanaşı, Rusiya qazının tədarükü hələ də tam gücü ilə davam edir. Kremlin açıqlamasına görə, Moskva ilə Ankara arasında enerji sahəsində əməkdaşlıq “güclü” olaraq qalır.
Moskva Enerji və Maliyyə İnstitutundan Aleksey Beloqoryev bildirib ki, Türkiyə 2-3 il ərzində nəzəri cəhətdən Rusiya qazı idxalını dayandıra bilər, lakin bunu etməyəcək, çünki Rusiya qazı qiymət baxımından rəqabətqabiliyyətlidir və BOTAS-ın digər təchizatçılara qarşı təzyiq vasitəsinə çevrilir.
Türkiyənin energetika naziri Alparslan Bayraktar oktyabr ayında verdiyi müsahibədə bildirib ki, Türkiyə bütün mövcud mənbələrdən – Rusiya, İran və Azərbaycan da daxil olmaqla – qaz almalıdır, lakin ABŞ-dan gətirilən LNG daha sərfəli təkliflər yaradır.
Energetika Nazirliyi gələcək müqavilələr və qiymətlər barədə şərh verməkdən imtina edib. Rusiya qazını ixrac edən “Qazprom” da mövzu ilə bağlı suallara cavab verməyib.
Sohbət Karbuzun sözlərinə görə, Avropa 2028-ci ilə qədər Rusiya qazını tam qadağan etdikdən sonra, Türkiyə Rusiya və İran qazını daxildə istifadə edərək, öz hasilatını və idxal etdiyi LNG-ni Avropaya ixrac edə bilər.
Hazırda BOTAS Macarıstan və Rumıniyaya az həcmdə qaz satışı barədə razılaşmalar imzalayıb. Bu addım Türkiyənin regional qaz ticarət mərkəzinə çevrilməsi planlarının bir hissəsidir.
Enerji sahəsindəki bu dəyişikliklərə baxmayaraq, Ankara ilə Moskva arasında əlaqələr dərin olaraq qalır. Rusiya “Rosatom” şirkəti Türkiyənin ilk atom elektrik stansiyasını inşa edir və Rusiya həmçinin ölkənin əsas xam neft və dizel yanacağı tədarükçüsüdür.