Icma.az
close
up
RU
İranda bu yaşanarsa, Türkiyə hərəkətə keçər: Məşhur mif sarsıldı, İsrail gözləmədə

İranda bu yaşanarsa, Türkiyə hərəkətə keçər: Məşhur mif sarsıldı, İsrail gözləmədə

GlobalInfo portalından verilən məlumata əsasən, Icma.az bildirir.

“İran nadir bir sistem böhranı mərhələsinə daxil olub. Ölkənin yüzlərlə şəhərində baş verən etirazlar – sürətlə dəyər itirən milli valyuta, rekord inflyasiya və gündəlik yaşayışın ağırlaşması fonunda – artıq lokal iqtisadi narazılıq çərçivəsini aşaraq ümumi siyasi narazılığa çevrilib”.

Globalinfo.az xəbər verir ki, bu sözləri politoloq Rüstəm Tağızadə deyib.

Politoloq bildirib ki, mövcud etiraz dalğasını fərqləndirən əsas cəhət təkcə küçədəki kütləvi fəallıq deyil, bu proseslərin ABŞ və İsrailin davamlı regional təzyiqi, eləcə də Tehranın bahalı xarici siyasət ambisiyaları ilə kəsişməsidir:

“Onilliklər boyu İslam Respublikası özünü Qərbin təsirinə, İsrailin təhlükəsizlik narahatlıqlarına və Vaşinqtonun formalaşdırdığı qlobal nizama qarşı “müqavimət qalası” kimi təqdim edib. Lakin hər yeni etiraz dalğası rejimin ideoloji iddiaları ilə real idarəetmə imkanları arasındakı uçurumu daha da dərinləşdirir.

Dövlətin iqtisadi funksiyalarının ardıcıl sıradan çıxması, xüsusilə rialın faktiki olaraq kölgə maliyyə mexanizmlərinə sürüklənməsi dövlətin əsas idarəçilik alətləri üzərində nəzarətini itirdiyini göstərir.

Bununla belə, daxili narazılığın avtomatik şəkildə rejimi devirməsi ilə bağlı tezislər struktur reallıqları nəzərə almır. Amerikalı analitik Mayk Doranın da vurğuladığı kimi, davamlı etirazlar elita daxilində parçalanma və ya təhlükəsizlik strukturlarında çat yarada bilər, lakin etirazların özü hələ inqilab demək deyil.

Geosiyasi müstəvidə ABŞ və İsrail mürəkkəb balans dilemması ilə üz-üzədir. İsrail baxımından İranın regional proksi şəbəkələri (“Hizbullah”, HƏMAS və s.) ilə aparılan uzunmüddətli qarşıdurma Tehranın regional nüfuzunu zəiflədib və “toxunulmaz güc” mifini sarsıdıb. Bu proses İranı daha təcrid olunmuş və daxildən həssas vəziyyətə salıb.

Lakin İsrailin İran daxilində vətəndaş müharibəsi və ya tam xaos istədiyini düşünmək strateji baxımdan sadəlövhlük olardı. Belə bir ssenari nəzarətsiz zorakılıq, regional güclərin – Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə və digərlərinin – prosesə cəlb olunması və ekstremist qruplar üçün boşluq yaranması deməkdir. Bu isə İsrailin uzunmüddətli təhlükəsizlik maraqları ilə ziddiyyət təşkil edir”.


Rüstəm Tağızadə

R.Tağızadə deyib ki, ABŞ üçün də hesablamalar oxşardır:

“Vaşinqton İrandakı etirazçılara siyasi və ritorik dəstək versə də, açıq rejim dəyişikliyi strategiyasının risklərini yaxşı anlayır. Xaricdən yönləndirilmiş dəyişiklik İranı uzunmüddətli daxili münaqişəyə sürükləyə, regionu daha da destabilizasiya edə və ABŞ-ı nəzarət edə bilməyəcəyi proseslərin içinə çəkə bilər. Bu, Yaxın Şərqdə baş verənlərdən əldə olunan əvvəlki təcrübələrin dərsidir. Ona görə də həm ABŞ, həm də İsrail əsasən dolayı təsir alətlərinə üstünlük verir: elita şəbəkələrinə yönəlmiş sanksiyalar, diplomatik təcrid və İran cəmiyyətinin sosial-iqtisadi tələblərini önə çıxaran, lakin açıq şəkildə rejim dəyişikliyi çağırışı etməyən kommunikasiya strategiyası. Məntiq ondan ibarətdir ki, davamlı siyasi dəyişiklik yalnız daxili elita balansının dəyişməsi ilə mümkündür, xarici diktə ilə yox.

Tehran isə bu təzyiqləri suverenliyə təhdid kimi təqdim edir. ABŞ və İsrail tez-tez etirazların “xaricdən idarə olunduğu” iddiası ilə hədəf göstərilir. Bu, rejim daxilində səfərbərlik yaratsa da, dövlətlə cəmiyyət arasındakı uçurumu daha da dərinləşdirir və narazılığı açıq siyasi müstəviyə daşıyır.

Mühacirətdə olan simvolik fiqurların və diaspor fəallarının fəaliyyəti də bu mənzərəni mürəkkəbləşdirir. Onlar müxalifəti ruhlandıra bilsələr də, eyni zamanda rejimə etirazları “xarici layihə” kimi damğalamaq üçün arqument verir”.

Politoloq qeyd edib ki, bu mənzərədə Hörmüz boğazı və enerji amili İran böhranının strateji ölçüsünü dərinləşdirir:

“Dünya neft ticarətinin mühüm hissəsinin keçdiyi bu marşrut Tehranın əsas rıçaqlarından biri olsa da, daxili qeyri-sabitlik onun bu kartdan istifadəsini riskli edir. ABŞ və müttəfiqləri üçün daha real ssenari birbaşa qarşıdurma deyil, Hind okeanı və Ərəb dənizi xəttində dəniz təhlükəsizliyi, sığorta və logistika mexanizmləri üzərindən dolayı təzyiqin artırılmasıdır. Bu, İranın enerji gəlirlərini və regional manevr imkanlarını eskalasiyasız şəkildə daralda bilər.

Aydın olan budur ki, nə daxili etirazlar, nə də xarici təzyiq təkbaşına İranın gələcəyini müəyyən edə bilər. Həlledici amil bu iki prosesin elita hesablamaları və institusional davamlılıqla necə kəsişəcəyidir. Bu isə İranın daxili idarəçiliyini olduğu qədər, Yaxın Şərqin geosiyasi xəritəsini də yenidən formalaşdıra bilər”.

Turan Rzayev
Globalinfo.az

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:187
embedMənbə:https://globalinfo.az
archiveBu xəbər 11 Yanvar 2026 07:17 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see359

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see337

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see276

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see266

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see266

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see265

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see258

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see253

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see248

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see244

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see238

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see236

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see235

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see234

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see231

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see223

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see222

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see221

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see199

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see197
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri