Türkiyə və Azərbaycan müharibəyə sürüklənir TƏHLİL

Martın 18-də Səudiyyə Ərəbistanının paytaxtı Riyadda keçirilən görüş regionun gələcək siyasi trayektoriyasını müəyyən edən hadisələrdən biri oldu. “İranın təcavüzü ilə bağlı ərəb və islam ölkələrinin xarici işlər nazirlərinin məsləhətləşmə toplantısı” adı altında keçirilən bu görüşdə Türkiyə və Azərbaycan da daxil olmaqla bir sıra ölkələrin xarici işlər nazirləri iştirak etdi. Görüşün yekununda qəbul edilən sənəd isə diplomatik mətn olmaqdan daha çox siyasi mövqe bəyannaməsi kimi çıxış etdi.

Bəyanatda İranın ABŞ hədəflərinə qarşı həyata keçirdiyi zərbələr qəti şəkildə pislənir və bu hücumların “heç bir halda əsaslandırıla bilməyəcəyi” vurğulanır. Nazirlər “zəruri tədbirlərin görülməsi” ilə bağlı iradə nümayiş etdirir. Bu formulasiya texniki deyil. Bu, regionun bir hissəsinin artıq müəyyən təhlükəsizlik xəttinə yaxınlaşdığını göstərir.

Məhz bu məqam ABŞ-da fəaliyyət göstərən və sol düşüncənin platforması kimi tanınan World Socialist Web Site-ında yayımlanan məqalədə sərt şəkildə tənqid olunur. Platforma International Committee of the Fourth International xəttinə bağlıdır və hadisələrə açıq ideoloji prizmadan yanaşır.

Məqalədə açıq şəkildə yazılır: “This statement provides political justification and active support to the Trump administration…” (“Bu bəyanat Tramp administrasiyasına siyasi əsaslandırma və aktiv dəstək verir.”)

Və daha da sərt şəkildə: “…pro-imperialist regimes across the region…” (“Regiondakı rejimlər imperialist siyasətin tərkib hissəsidir.”) Bu artıq analitik dil deyil. Bu, ideoloji ittihamdır.

Məqalə Riyad bəyanatını yalnız tənqid etmir, onu ABŞ-İsrail siyasətinin bir hissəsi kimi təqdim edir. Bu çərçivədə müharibənin səbəbi ilə bağlı fərqli yanaşma irəli sürülür: “Israel does not drive American policy… this is part of the global strategy of the United States.” (“İsrail ABŞ siyasətini müəyyən etmir… bu, ABŞ-ın qlobal strategiyasının bir hissəsidir.”)

Bu yanaşma münaqişəni regional yox, qlobal güc siyasətinin elementi kimi izah edir. Məqalədə Türkiyə və Azərbaycanla bağlı ən sərt ifadələrdən biri isə budur: “…Türkiye—along with… Azerbaijan…—into a reactionary, disastrous war…” (“Türkiyə və onunla birlikdə Azərbaycan fəlakətli və reaksion müharibəyə sürüklənir.”) Bu cümlə artıq analiz deyil. Bu, açıq siyasi ittihamdır.

Məqalənin ideoloji istiqaməti isə onun yekun hissəsində daha açıq görünür: “…can only find political expression on the basis of a revolutionary socialist program…” (“Bu vəziyyət yalnız inqilabi sosialist proqram çərçivəsində siyasi ifadə tapa bilər.”)

Bu artıq reallığın izahı deyil. Bu, alternativ siyasi model təklifidir. Burada əsas məsələ məhz bundan ibarətdir. Riyad görüşü və qəbul edilən sənəd regionda dövlətlərin hansı xəttə yaxınlaşdığını göstərir. Lakin bu proses paralel olaraq ideoloji mübarizəyə çevrilib. Bir tərəf bunu təhlükəsizlik siyasəti kimi təqdim edir. Digər tərəf isə imperializm adlandırır.

Bu yazı da həmin ideoloji yanaşmanın arxasında dayanan məntiqi açmaq üçün təqdim olunur. Çünki burada məsələ yalnız siyasi qərarlar deyil. Bu qərarların necə izah edildiyi və ictimai rəyə necə təqdim olunduğu da ən azı o qədər önəmlidir.

Hazırda dünyada sol hərəkat əvvəlki qədər güclü deyil. Lakin bu, onların təsirsiz olduğu anlamına gəlmir. Əksinə, bu kimi platformalar vasitəsilə alternativ narrativlər formalaşdırılır, hadisələr fərqli çərçivədə təqdim olunur və ictimai rəyə təsir göstərmək cəhdləri davam edir.

Nəticədə iki paralel reallıq formalaşır. Birincisi faktların reallığıdır. İkincisi isə bu faktların necə izah edildiyidir.

Bu gün regionda yalnız müharibə getmir. Müharibənin necə izah olunacağı uğrunda mübarizə də gedir. Və bu mübarizədə kim reallığı izah edirsə, sabah reallığı formalaşdıran da o olacaq.

Elbəyi Həsənli

MİA.AZ