Yeni dünya düzəni: Azərbaycan və Türkiyə nə etməlidir? TƏHLİL

Azərbaycanla Türkiyə arasında dostluq və qardaşlıq əlaqələri qədim tarixə malikdir. Əsrlər boyu Azərbaycan və türk xalqları həmişə bir-birinə dəstək olub, sıx əməkdaşlıq edub, Ulu Öndər Heydər Əliyevin müdrikcəsinə dediyi kimi, "Bir millət, iki dövlət" olublar. Təsadüfi deyil ki, Türkiyə dövlətinin müdrik şəxsiyyəti Mustafa Kamal Atatürk Azərbaycanın kədərini Türkiyənin kədəri, sevincini isə Türkiyənin sevincləri hesab edib. Türk dünyasının bu iki lideri öz müdrik kəlamları ilə hər iki dövlətin gələcək nəsllərinə əbədi olaraq bir mesaj qoyublar: Türkiyə Azərbaycan arasındakı dostluq-qardaşlıq münasibətləri əbədi və sarsılmazdır.

Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı sıx əməkdaşlıq, qardaşlıq əlaqələri türkdilli ölkələr arasındakı münasibətlərə də öz təsirini göstərir. Bunun əsas səbəblərindən biri Türkiyənin hazırda həm iqtisadi, həm siyasi, həm də digər sahələr üzrə dünyanın inkişaf etmiş dövlətlərindən biri olmasıdır. Azərbaycan isə iqtisadiyyatın sürət tempinə, iri infrastruk layihələrinin reallaşdırılmasına və uğurlu islahatların aparılmasına görə regionda lider dövlətə çevrilib.

Azərbaycanla Türkiyə arasında uğurla inkişaf edən münasibətlər regionun sülh, sabitlik və əməkdaşlıq məkanına çevrilməsində mühüm rol oynayır. Ölkələrimizin siyasi-iqtisadi əlaqələri tarixi-mədəni qardaşlıq prinsipinə əsaslanan, strateji tərəfdaşlığa söykənən münasibətlər sistemini əhatə edir. Türkiyə ilə əlaqələrimiz dərin tarixi köklərə dayansa da, bu münasibətlərin geniş vüsət alması müstəqilliyimizin bərpasından sonrakı dövrə təsadüf edir. Xalqlarımız və ölkələrimiz arasında tarixdə bənzəri olmayan qardaşlıq münasibətlərinin ən möhtəşəm nümunələri dar gündə bir-birimizə dəstək olmağımızdır.

44 gün davam edən İkinci Qarabağ müharibəsində Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan başda olmaqla qardaş dövlətin, onun hökumətinin və xalqının Azərbaycana göstərdiyi siyasi-mənəvi dəstək torpaqlarımızın azad edilməsində nühün rol oynadı. Bütün dünya, eləcə də bölgəmizdə strateji maraqları olan tərəflər bir daha əmin oldular ki, mövzu Vətənin təhlükəsizliyi, torpaqların bütövlüyü, qardaş hüququnun qorunması olanda, belə məsələlər Türkiyədə müzakirə olunmur, yalnız qətiyyətli qərarlar qəbul edilir.

Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri, qardaşlığı dünyada unikaldır, bütün müttəfiqlik münasibətlərindən çox irəli getmiş bir birlikdir.

Prezident İlham Əliyevin dediyi kimi, bu gün Türkiyə-Azərbaycan əlaqələri ən yüksək zirvədədir:

"Dünyada ikinci belə nümunə yoxdur ki, iki ölkə bir-birinə bu qədər yaxın olsun, bu qədər bir-birinə arxa-dayaq olsun. Bizim görüşlərimiz müntəzəm olaraq keçirilir və hər görüşün böyük əhəmiyyəti var. Siyasi əlaqələr bu gün ən yüksək zirvədədir. Biz uğurlu iqtisadi əməkdaşlıq edirik. Ticarət dövriyyəsi artır. Azərbaycandan Türkiyəyə, Türkiyədən Azərbaycana milyardlarla dollar həcmində sərmayə qoyulur. Bu gün Türkiyə və Azərbaycan arasında bütün sahələrdə, o cümlədən hərbi sahədə iş birliyi, əməkdaşlıq dərinləşir”.

Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan isə bildirib ki, “Bir millət – iki dövlət” şüarı ilə təcəssüm olunan qardaşlıq münasibətlərimizinə hər sahəsində böyük irəliləyişlər əldə edilir: “Ölkələrimiz arasında əlaqələr müdafiədən tutmuş ticarətə qədər bir çox sahələrdə daim inkişaf edir. Bu əməkdaşlıqlar arasında enerji sektoru ön sıradadır. Türkiyə və Azərbaycan sülhün, əmin-amanlığın, firavanlığın tərəfindədir. Regionumuzda sadəcə sülh istəyirik, əməkdaşlıq istəyirik, birlikdə inkişaf etmək istəyirik. İnşallah, bundan sonra regional sülhə, rifaha və əmin-amanlığa yönəlmiş hər cür layihələri birlikdə həyata keçirmək əzmindəyik”.

Politoloq Samir Hümbətovun sözlərinə görə, Türkiyə-Azərbaycan münasibətlərinin kökləri uzun illərə dayanır. Son dövrlər Türkiyənin Azərbaycanla artan dərin strateji, sıx əməkdaşlığı regionun bir çox ölkələri tərəfindən xoş qarşılanmasa da, əlaqələrin gələcəyinə böyük ümidlər yaradır:

“İqtisadi sahədə Azərbaycanla Türkiyənin birgə əməkdaşlığı, xüsusən enerji sektorunda artan əlaqələr bu dövlətlərin gələcək strateji planlarının əsas tərkib hissəsi kimi qəbul edilə bilər. Həmçinin Türkiyə və Azərbaycan arasında siyasi münasinətlərin dərinləşməsi onların təhlükəsizliyinin təmin olunmasına da böyük töhfə verir. Qarşılıqlı səfərlər bu iki ölkənin istər ikili münasibətlərdə, istər regional və qlobal münasibətlərdə birgə addımladığını və qarşılıqlı kommunikasiya əsasında hərəkət etdiyini göstərir. Son dövrlər beynəlxalq miqyasda artan təzyiqlər və təhdidlər fonunda Azərbaycan-Türkiyə əlaqələrinin belə sürətli inkişafını görmək hər iki tərəf üçün müsbət haldır. Bundan sonra da əlaqələrin inkişafı üçün yüksək potensial var və biz bundan maksimum dərəcədə istifadə etmək imkanına malikik".

Siyasi şərhçi Aydın Quliyev qeyd edib ki, Türkiyə-Azərbaycan qardaşlığı bu gün dünyada analoq tanımayan ikitərəfli əməkdaşlıq modelidir. Dünyada eyni xalq, eyni dil və eyni mədəniyyətin müxtəlif dövlətləri olsa da, onların heç biri Azərbaycanla Türkiyə qədər yaxın deyil:

“Türkiyə Azərbaycan qardaşlığının böyük tarixi keçmişi var. 1990-cı illərin əvvəllərində, Heydər Əliyevin Naxçıvan Ali Məclisin sədri olduğu dövrdə isə Naxçıvanın problemlərinin həll olunmasında Türkiyənin yaxından iştirak etdi və ciddi dəstək verdi. Məhz həmin illərdə Qars müqaviləsinin aktuallaşdırılması Naxçıvanın və bütünlüklə Azərbaycanın siyasi, hərbi təhlükəsizliyinin mühafizə olmasında böyük rol oynadı. Bu, sonda Vətən müharibəsində Azərbaycanın qələbəsinə və Şuşa bəyannaməsinə gətirib çıxardı".

Aydın Quliyevin dediyinə görə, Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığına yeni tələblər baxımından baxmaq çox vacibdir. Çünki indiki şərait Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığı qarşısında yeni vəzifələr müəyyənləşdirir. Türk Dövlətləri Təşkilatının gücünün artırılmasına böyük ehtiyac var: “Türk dövlətləri arasında iqtisadi, ticarət, hətta hərbi əməkdaşlıq gücləndirilməlidir. Dünya düzəni hazırda çox böyük dəyişmə mərhələsindədir, hətta bu dəyişiklik islahatdan çox, dağılma prosesinə oxşayır. Beynəlxalq münasibətlərdə və beynəlxalq hüquq normalarında çox ciddi aşınma gedir. Beynəlxalq güc nisbətləri dəyişir. Belə şəraitdə Türkiyə Azərbaycanın da iştirakçısı olduğu Türk Dövlətləri Təşkilatına xüsusi önəm verilməlidir. Türkiyə-Azərbaycan əlaqələrinin gücləndirilməsinin Türk dünyası üçün olduqca faydalı nəticələr ola bilər. Əlaqələri, əməkdaşlığı indikindən daha artıq dərəcədə inkişaf etdirə bilməsək, yeni dünya düzəni şəraitində bütünlüklə Türk dünyası üçün arzuolunmaz təzahürlər meydana çıxa bilər. Yeni dünya üzərində kimin mövqeyinin necə olacağını indidən söyləmək mümkünsüzdür. Amma yeni düzəndə Türk Dövlətləri Təşkilatı xüsusi mövqeyə sahib olmalıdır. Bu vəzifənin yerinə yetirilməsində əsas, həlledici fiqurlar Azərbaycan və Türkiyədir”.

Politoloq Elşən Manafov bildirib ki, Türkiyə ilə Azərbaycan arasında hərbi əməkdaşlıq münasibətləri durmadan genişlənib:

"İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Türkiyə ilə hərbi əməkdaşlıq münasibətlərimizin qələbəmizin əldə edilməsində müstəsna rolu oynadı. Müharibə başa çatdıqdan sonra isə hərbi sahədə əməkdaşlığın genişləndirilməsi, dinamizmin artmasında 2021-ci ilin 15 iyun Şuşa bəyannaməsinin xususi rolunu qeyd etməliyik.

Türkiyə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin regional əməkdaşlığa dair 3+3 formatında layihəsini bəyənir, bu çərçivədə regional təhlükəsizlik problemlərinin həllində rəsmi Bakının təkliflərini dəstəkləyir”.

E.Manafov əlavə edib ki, bu gün Azərbaycan və Türkiyəni bir-birinə bağlayan tarixi bağlarla birlikdə strateji, çox mühüm layihələr də mövcuddur:

"Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft, Bakı-Tbilisi-Ərzurum qaz kəmərləri və Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolunun reallığa çevrilməsi hazırda bu iki qardaş xalq arasındakı əlaqələrin möhkəmliyini daha da artırmaqdadır. Siyasi, iqtisadi, enerji, nəqliyyat və digər sahələrdə çox böyük nailiyyətlər əldə edən Azərbaycan və Türkiyə hazırda tərəfdaşları ilə TANAP layihəsini də uğurla reallaşdırır. Azərbaycanın neft strategiyasının həyata keçirilməsi Qafqaz regionunda sabitliyin möhkəmləndirilməsi və qonşu dövlətlərlə, xüsusilə Türkiyə ilə strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinin daha da dərinləşməsinə müsbət təsir göstərir. İri iqtisadi layihələrin həyata keçirilməsi iki dövlət arasında bir-birinə olan dərin inam və etimaddan irəli gəlir".

Sevinc,

BakuPost