“Türkiyədə sammit: ABŞ İran danışıqları müharibənin qarşısını ala biləcəkmi?“ “Reuters“

"İstanbulda keçiriləcək görüşlər Vaşinqtonun hərbi təzyiqi və Tehranın ABŞ qüvvələrinin geri çəkilməsi tələbi fonunda baş tutur..."

ABŞ prezidentinin Yaxın Şərq üzrə xüsusi nümayəndəsi Stiv Vitkoff ilə İranın xarici işlər naziri Abbas Araqçı arasında gözlənilən danışıqlar fevralın 6-da İstanbulda keçiriləcək.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "reuters.com" agentliyi məlumat yayıb.

İstanbul danışıqları və regional format

Məlumata görə, görüş təkcə ikitərəfli formatla məhdudlaşmayacaq və faktiki olaraq regional sammit xarakteri daşıyacaq. Danışıqlarda Qətər, Səudiyyə Ərəbistanı, BƏƏ, Oman və Misir nümayəndələrinin də iştirakı nəzərdə tutulur. Regional diplomatik mənbənin sözlərinə görə, bu təşəbbüs Yaxın Şərqdə genişmiqyaslı müharibənin qarşısını almağa yönəlib.

ABŞ tərəfi bildirir ki, prezident danışıqların keçirilməsini dəstəkləyib və məqsəd qarşı tərəfin mövqeyini dinləməkdir. Vitkoff İstanbul görüşünə İsrailə səfərdən sonra qatılacaq, bundan əvvəl isə fevralın 4-5-də Əbu-Dabidə Rusiya-Ukrayna mövzusu üzrə digər danışıqlarda iştirak edəcək.

Diplomatiya fonunda hərbi mesajlar

Diplomatik səylərlə paralel olaraq bölgədə hərbi gərginlik də azalmaq bilmir. Fevralın 2-də İsrail ordusu və ABŞ Silahlı Qüvvələri Qırmızı dənizdə birgə hərbi-dəniz təlimləri keçirdiklərini açıqlayıb. CENTCOM-un məlumatına əsasən, təlimlərdə ABŞ-ın "Delbert Black" esminesi və İsrailin "Eylat" korveti iştirak edib.

"Delbert Black" ABŞ-ın bölgəyə göndərdiyi səkkiz esminesdən biridir və "Abraham Lincoln" aviadaşıyıcısı ilə birlikdə ABŞ-ın hərbi mövcudluğunun gücləndirilməsinin tərkib hissəsidir. Eyni zamanda Vaşinqtonun regiona əlavə HHM sistemləri yerləşdirdiyi də bildirilir.

Bu fonda İranın ali dini lideri Əli Xamenei ABŞ və İsraili sərt ittihamlarla hədəfə alır. Onun "X" platformasındakı paylaşımında İranda baş verən etirazların "xaricdən idarə olunan qiyam" olduğu iddia edilir və bu prosesdə ABŞ kəşfiyyatı ilə Mossadın rol oynadığı vurğulanır.

Tələblər, ultimatumlar və risklər

İstanbul danışıqları Vaşinqton və Tehran arasında gərginliyin pik nöqtəsində baş tutur. Donald Trampın İranda etirazlar zamanı verdiyi sərt bəyanatlardan sonra ABŞ hərbi təzyiqi artırıb və bölgəyə, Trampın öz ifadəsi ilə desək, "armada" göndərilib.

ABŞ tərəfi bildirir ki, razılaşma yalnız İranın uranı zənginləşdirmədən tam imtina etməsini deyil, həm də raket proqramının məhdudlaşdırılmasını və regional müttəfiqlərinə dəstəyin dayandırılmasını əhatə etməlidir. Tehran isə danışıqların başlaması üçün ABŞ-ın hərbi qüvvələrini, xüsusilə aviadaşıyıcı və esminesləri öz sahillərindən uzaqlaşdırmasını tələb edir.

İran rəsmiləri bildirir ki, "top artıq Trampın tərəfindədir", lakin Vaşinqtonun hərbi təzyiqi azaltmağa hazır olduğuna dair heç bir əlamət yoxdur. Tramp konkret vaxt çərçivəsi açıqlamasa da, "vaxtın tükəndiyini" deyib və mümkün növbəti zərbənin əvvəlkilərdən daha sərt olacağı ilə hədələyib.

İran isə uranın zənginləşdirilməsindən imtinanı və raket proqramının müzakirəsini qəti şəkildə rədd edir. Xarici işlər naziri Abbas Araqçı bildirib ki, ABŞ qeyri-real tələblər irəli sürməməlidir və ədalətli razılaşma qısa müddətdə belə mümkün ola bilər. Hazırda isə əsas sual açıq qalır: İstanbul danışıqları gərginliyi azaldacaq, yoxsa sadəcə yeni mərhələnin başlanğıcı olacaq?