Türkiyənin əsas gündəmi olan “çərçivə qanunu” nədir?

Türkiyədə son günlərin əsas siyasi gündəmlərindən birinə çevrilən “çərçivə qanunu” artıq parlamentin müzakirəsindədir.
Yeniavaz.com xəbər verir ki, “Terrorsuz Türkiyə” prosesi çərçivəsində hazırlanan və rəsmi adı “Milli həmrəyliyin və sosial inteqrasiyanın gücləndirilməsi haqqında” olan 12 maddəlik qanun layihəsi avqustun 5-də Türkiyə Böyük Millət Məclisinə (TBMM) təqdim edilib.
Layihə təxminən 360 deputatın imzasını daşıyır.
“Çərçivə qanunu” nəyi nəzərdə tutur?
Qanun layihəsi PKK-nın silahı tamamilə buraxması və təşkilatın özünü ləğv etməsi halında bu prosesdə iştirak edən şəxslərin hüquqi vəziyyətini müəyyənləşdirmək məqsədi daşıyır.
Layihənin ən mühüm şərtlərindən biri PKK/KCK ilə əlaqəli strukturların özünü ləğv etməsi və silahların tamamilə buraxılması barədə Milli Təhlükəsizlik Şurasının (MGK) təsdiqinin alınmasıdır. Bu şərt yerinə yetirilmədən qanunun nəzərdə tutduğu mexanizmlərin tətbiq olunması mümkün olmayacaq.
Qanun layihəsinə görə, müəyyən terror və təşkilatla bağlı cinayətlər üzrə istintaq, məhkəmə prosesləri və qüvvəyə minmiş hökmlərin icrasının təxirə salınması nəzərdə tutulur. 15 ildən aşağı cəzalar üçün 5 il, 15 ildən yuxarı cəzalar üçün isə 10 il müddətində cəzanın icrasının təxirə salınması mexanizmi təklif edilir. Müəyyən şərtlər yerinə yetirilərsə, müddətin sonunda cəzanın aradan qaldırılması da nəzərdə tutulur.
Bununla belə, təşkilat fəaliyyəti çərçivəsində qəsdən adam öldürmə cinayətləri qanunun əhatəsindən çıxarılır. Həmçinin 2005-ci ildən əvvəl ağırlaşdırılmış ömürlük həbs cəzası almış və ya bu cəzanı doğuran ağır cinayətlər törətmiş şəxslər üçün də istisnalar nəzərdə tutulur. Bu səbəbdən təşkilatın lideri Abdullah Öcalanın qanunun mexanizmlərindən yararlanmasının qarşısının alındığı bildirilir.
Siyasi partiyaların yanaşması
Hakim Ədalət və İnkişaf Partiyası (AKP) layihəni prosesin hüquqi bazası kimi təqdim edir. AKP parlament qrupunun layihəyə tam dəstək verdiyi və partiyanın bütün deputatlarının imza prosesində iştirak etdiyi bildirilir.
İqtidarda təmsil olunan digər partiya – Milliyyətçi Hərəkat Partiyası (MHP) da qanunu dəstəkləyir. MHP lideri Dövlət Baxçalı layihəyə partiyası adından ilk imza atanlardan olub. MHP nümayəndələri qanunun qəbulunun terror probleminin sona çatdırılması baxımından tarixi mərhələ olduğunu bildirirlər.
Prosesin əsas siyasi iştirakçılarından olan DEM Partiyası layihəni natamam hesab etsə də, dəstəkləyir.
Partiyanın həmsədrləri Tülay Hatimoğulları və Tuncer Bakırhan qanun layihəsini “əskik, lakin tarixi başlanğıc” kimi qiymətləndiriblər. DEM Partiya xüsusilə demokratikləşmə, hüquqi təminatlar və prosesin gələcək mərhələlərində yeni qanunların qəbul edilməsini tələb edir.
Partiya həmçinin məsələnin yalnız terror və təhlükəsizlik çərçivəsində deyil, sosial, siyasi və iqtisadi problemlərlə birlikdə müzakirə edilməli olduğunu bildirir.
Müxalifətdəki CHP də layihəyə imza atan partiyalar sırasındadır. Partiyanın mövqeyinə görə, proses parlament müstəvisində aparılmalı, silahların tamamilə aradan qaldırılması və təşkilatın ləğvinin təsdiqlənməsindən sonra qanun qüvvəyə minməlidir.
Yeni yaradılan və aparcı müxalifət partiyasına çevrilən YENİ Partiya hələ ki layihəyə imza atmayıb. Partiya qanun layihəsinin hazırlanması prosesinin qapalı aparılmasını tənqid edir.
Bununla belə, YENİ Partiyanın parlamentdə komitə və plenar iclas mərhələlərində layihəyə dəstək verməsi gözlənilir. Özgür Özəl qanunun hazırlanması ilə demokratikləşmə addımlarının paralel aparılmasının vacibliyini vurğulayıb.
İYİ Partiya isə “çərçivə qanun”a ən sərt şəkildə etiraz edir. Partiya layihənin parlamentə qaytarılmasını tələb edib və onun Konstitusiyaya, TBMM Daxili Nizamnaməsinə, Türk Cəza Qanununa və terrorla mübarizə qanunvericiliyinə zidd olduğunu iddia edib. İYİ Partiya rəhbərliyi qanunun terror təşkilatı üzvlərinə xüsusi hüquqi üstünlüklər yaratdığını düşünür.
İndi proses necə davam edəcək?
Qanun layihəsinin Ədliyyə Komissiyasındakı müzakirələri avqustun 7-də başlayıb və gərgin debatlarla müşayiət olunub. Komissiya mərhələsindən sonra layihənin TBMM Baş Assambleyasına çıxarılması gözlənilir.
Beləliklə, “çərçivə qanunu” ətrafında əsas mübahisə artıq yalnız qanunun qəbul edilib-edilməməsi ilə bağlı deyil. Türkiyə siyasətində əsas suallar silahların tamamilə buraxılmasının necə təsdiqlənəcəyi, qanunun kimlərə şamil olunacağı, hansı cinayətlərin əhatə ediləcəyi və prosesin gələcəkdə hansı siyasi-hüquqi addımlara gətirib çıxaracağı üzərində cəmlənib.
Murad Məmmədov