Türkiyənin mövqeyi dəyişməzdir: Əvvəlcə sülh, sonra sərhəd

İsmail Cingöz: “Paşinyanın planı seçkiyə hesablanıb, Türkiyə və Azərbaycan isə uzunmüddətli sülhü hədəfləyir”

Cənubi Qafqazda Ermənistan-Türkiyə münasibətləri uzun müddətdir diqqət mərkəzindədir. “Bloomberg”in məlumatına görə, Türkiyə növbəti altı ay ərzində Ermənistanla quru sərhədini açmağı nəzərdən keçirir. Mənbə bildirir ki, bu addım Ermənistanın Azərbaycanla diplomatik irəliləyişinə və Baş nazir Paşinyanın gələcək seçkilərində mövqeyinə təsir edə bilər. Eləcə də Paşinyan seçkilərdə qalib gələrsə, Azərbaycanla sülh sazişi və Türkiyə-Ermənistan diplomatik münasibətlərinin bərpası mümkün ola biləcəyi qeyd olunur.

Beynəlxalq siyasət üzrə türk ekspert İsmail Cingöz Sherg.az-a açıqlamasında Türkiyənin mövqeyinin məlum olduğunu söylədib:

"Türkiyənin Ermənistanla normallaşma və sərhəd qapılarının açılması məsələsi uzun müddətdir ki, gündəmdə yer alır. Türkiyənin mövqeyi məlumdur. 1993-cü ildə sərhədləri bağlayarkən Ankara şərt olaraq Azərbaycan və Ermənistan arasında qalıcı sülhün əldə olunmasını, sərhədlərin müəyyənləşdirilməsini, həmin dövrdə işğal altında olan torpaqların azad edilməsini və eyni zamanda Ermənistan Konstitusiyasında Türkiyə və Azərbaycandan torpaq tələbi irəli sürən maddələrin çıxarılmasını tələb etdi. Bu məsələni hər dəfə Türkiyə vurğulayır. Hazırda Ermənistan 2-ci Qarabağ müharibəsi və sonrakı antiterror əməliyyatı nəticəsində işğal altında saxladığı ərazilərdən çıxarılıb. Paşinyan hökuməti isə siyasi gələcəyini Türkiyə ilə quru sərhədlərinin açılmasına və normallaşmaya bağlamış vəziyyətdədir. Çünki Ermənistan əhali və iqtisadiyyat baxımından davamlı şəkildə geriləyir və demək olar ki, əhali olaraq yox olma həddinə çatıb. İqtisadi çətinlikləri gündən-günə ağırlaşan erməni xalqı ölkəni tərk etməyin yollarını axtarır. Məhz buna görə Paşinyan sərhədlərin açılmasını, ticarətin başlamasını və xalqın iqtisadi rifahının yüksəldilməsini bir vəzifə kimi qarşısına qoyub. Azərbaycan və Ermənistan arasında sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi və qalıcı sülh sazişi üzrə bir neçə maddə istisna olmaqla, ciddi irəliləyiş əldə olunub, lakin hələ də yekun saziş imzalanmayıb. Konstitusiya müddəalarının dəyişdirilməsi məsələsinə gəlincə, Paşinyan bunun 2026-cı ildə keçiriləcək seçkilərdən sonra həll edilməli olduğunu qeyd edir. Lakin o, sərhədlərin seçkilərdən əvvəl açılmasını, normallaşmanın başlamasını, konstitusiya dəyişikliklərinin isə seçkilərdən sonrakı dövrə saxlanmasını istəyir".

Politoloq vacib bir məqama da diqqət çəkib:

"Burada unudulmamalı bir məqam var. Əgər Paşinyan seçkilərdə uduzarsa və yeni Ermənistan hökuməti Türkiyə və Azərbaycana qarşı düşmən mövqe sərgiləməyə başlayarsa, proses yenidən təhlükə altına düşəcək. Buna görə Türkiyə və Azərbaycan konstitusiya dəyişikliklərindən sonra sərhədlərin açılması və normallaşmanın başlanması məsələsində israr edir. Çünki yeni hökumətin hansı mövqeyi tutacağı bəlli deyil. Paşinyan qalib gələrsə, problem olmayacaq kimi görünür, lakin fərqli bir hökumət iş başına gələrsə və Türkiyə əleyhinə siyasət yürüdərsə, vəziyyət tamamilə başqa istiqamətə gedə bilər. Bu səbəbdən Ermənistan Baş naziri Paşinyanın seçkilərdən əvvəl sərhədlərin açılması və normallaşma prosesini xalq qarşısında bir siyasi uğur kimi təqdim etməyi planlaşdırdığı anlaşılır. “Sərhədləri açdım, Türkiyə ilə normallaşdıq, artıq sərhəd ticarəti də daxil olmaqla ölkənin iqtisadi vəziyyəti yaxşılaşacaq” kimi mesajlarla xalqın dəstəyini almağı hədəfləyir". 

Ekspert Ermənistan və Paşinyan hökumətinin öz planları olduğu kimi, Türkiyə və Azərbaycanın da beynəlxalq hüquq çərçivəsində formalaşdırdığı uzunmüddətli planlarının olduğunu bildirib: 

"Paşinyan daha çox qısamüddətli seçkilər üçün öz mövqeyini gücləndirmək məqsədilə addımlar atmaq istəyirsə, Türkiyə və Azərbaycan uzunmüddətli düşünərək qalıcı sülhü və bunun ardınca normallaşmanı hədəfləyir. Bir sözlə erməni baş nazir qısamüddətli siyasi qazanc axtararkən, Türkiyə və Azərbaycan bölgədə dayanıqlı sülhə aparan prosesi sürətləndirməyə çalışır".