Türkiyəyə böyük zərbə “Xilas olmağın tək yolu...”

Globalinfo.az politoloq Elman Telmanoğlu ilə müsahibəni təqdim edir:

-Elman bəy, Qazaxıstan, Özbəkistan, Qırğızıstan və Türkmənistan BMT Təhlükəsizlik Şurasının 541 və 550 saylı qətnamələrini dəstəkləyərək Türkiyəni Kiprdə işğalçı dövlət kimi rəsmən tanıyıb. Prosesə yanaşmanız necədir? Bu, türk xalqları arasında necə qarşılanacaq?

-Çox maraqlı və aktual müzakirə mövzusudur, gəlin bir az bu mövzuya geniş aspektdən baxaq.

Qazaxıstan, Özbəkistan, Qırğızıstan və Türkmənistanın BMT Təhlükəsizlik Şurasının 541 və 550 saylı qətnamələrini dəstəkləyərək Türkiyəni Kipr məsələsində “işğalçı” kimi tanıması, təbii ki, Türk dünyasında ciddi rezonans doğuracaq. Bu hadisə qardaş xalqlar arasında siyasi etimad və emosional bağlılığa zərbə təhlükəsi daşıyır. Türkiyə həm tarixi, həm də siyasi baxımdan türk dünyasının lideri rolunu oynayıb, belə addımlar isə bu liderliyə və ümumi Turan birliyi ideyasına psixoloji və ideoloji zərər vurur.
Bu addımın Türk xalqları arasında qarşılanması necə olacaq – əsas sual doğuran məsələ budur.

Məsələyə xalqın prizmasından istər Qazaxıstan, istər Özbəkistan, istər Qırğızıstan, istərsə də Türkmənistan ictimaiyyəti tərəfindən baxsaq, təbii ki bu siyasi addım əhali arasında məyusluq və narazılıq doğuracaq. Xüsusilə, Türkiyə ictimaiyyəti arasında bu, xəyanət kimi qəbul oluna bilər. Çünki Türkiyə uzun illər bu ölkələrə həm iqtisadi, həm diplomatik, həm də mədəni dəstək verib. Rəsmi prizmadan baxsaq, artıq burada vəziyyət tamam başqa müstəvidə olacaq. Məsələn, Türkiyə, bu ölkələrə diplomatik nota verə və münasibətləri yenidən nəzərdən keçirə bilər, lakin böyük ehtimalla münasibətləri tam qoparmaq istəməyəcək, çünki Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT) çərçivəsində bu ölkələrlə əməkdaşlıq vacibdir.

-Bu addımın Turan birliyi ideologiyasına təsiri necə olacaq?

-Qısa müddətli də olsa ideoloji inam zəifləyə bilər, amma bu ümumi ideologiyaya ziyan gətirə bilməz. Xüsusilə, Türkiyə ictimaiyyəti bu məsələyə daha çox sosial media vasitəsilə emosional reaksiya verəcək. Bunu da qeyd etmək istərdim ki, Turan ideologiyasına qısqanclıqla yanaşan qüvvələr bu siyasi gərginlikdən daha çox yararlanmağa çalışacaq və aktivlik göstərəcək. Təbii ki, bu halları əsas Türkiyə və digər türkdilli dövlətlər də nəzərə alacaqlar. Bu hadisə bir daha sübut etdi ki, bəzi türk dövlətlərinin real siyasəti hələ də milli maraqlara əsaslanır, ideoloji birliyə deyil.
Uzun müddətdə bu hadisə, Turan birliyinin siyasi və hüquqi əsaslarının daha dəqiq və möhkəm formalaşmasının vacibliyini gündəmə gətirəcək. Böhran vəziyyəti yeni imkanlar və zəif cəhətlərin olmasını aşkarlamaq deməkdir.

Elman Telmanoğlu

-Yaranmış mənfi situasiyanı dəyişmək üçün Türkiyə dövləti hansı addımları ata bilər?

-Türkiyə diplomatik izah və təzyiq yolu ilə bu qərarın siyasi motivlərini araşdırmalı və həmin dövlətlərlə bağlarını itirmədən problemin həlli yolunu tapmalıdır.

Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) gücləndirilməsi, bu təşkilat çərçivəsində vahid siyasi mövqelərin razılaşdırılması üçün konkret mexanizmlər yaratmalıdır.

İctimai diplomatiyadan istifadə edərək qeyri-hökumət təşkilatları, ziyalılar və media vasitəsilə türk xalqları arasında qarşılıqlı anlaşmanı qorumaq üçün geniş kampaniyalar aparılmalıdır.

Təhsil və mədəni inteqrasiyanı gücləndirmək də mühümdür. Bütün bu dövlətlər arasında tarix və siyasətə dair birgə tədqiqatlar, seminarlar, proqramlar təşkil olunmalı, xalqların bir-birini daha yaxşı anlaması üçün şərait yaratmalıdır.

Ən əsas isə bütün siyasi addımlar həssaslıq və dəqiqliklə atılmalıdır.

Safura Bənnayeva
Globalinfo.az