Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

Üç lider, bir masa və dünyanın yeni siyasi xəritəsi (ŞƏRH)

Üç lider, bir masa və dünyanın yeni siyasi xəritəsi (ŞƏRH)

Icma.az, Qaynarinfo portalına istinadən məlumat verir.

Google alqoritminə buraxmayın, xəbəri özünüz seçin!Xəbəri Google yox, siz seçin!Əlavə et

Dünya siyasətində elə məqamlar var ki, onların əhəmiyyəti qəbul edilən qərarlarla deyil, həmin qərarların hansı siyasi niyyətlərlə müzakirəyə çıxarılması ilə ölçülür. Noyabrın 19-da Çinin Şençjen şəhərində Donald Tramp, Si Szinpin və Vladimir Putinin bir masa arxasında əyləşməsi də belə hadisələrdəndir. Müasir tarixdə ilk dəfə üç nüvə dövlətinin liderləri bu formatda görüşəcəklər. Söhbət yalnız üç ölkənin münasibətlərindən getmir. Bu görüş beynəlxalq təhlükəsizlik arxitekturasının, iqtisadi rəqabətin, regional münaqişələrin və gələcək dünya nizamının müzakirəsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Görüşün 33-cü Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının (APEC) sammiti çərçivəsində keçirilməsi də təsadüfi deyil. Çin bu platformadan həm iqtisadi gücünü nümayiş etdirmək, həm də özünü qlobal siyasi proseslərin əsas təşkilatçılarından biri kimi təqdim etmək üçün istifadə edir. Pekin üçün Vaşinqton və Moskvanın eyni masa arxasında iştirakı diplomatik nüfuz məsələsidir. Tramp üçün bu görüş ABŞ-nin dünya siyasətində təşəbbüsü ələ almaq imkanlarından biridir. Putin isə Qərbin siyasi təcrid cəhdlərinə baxmayaraq, Rusiyanın böyük dövlət statusunu qoruduğunu nümayiş etdirmək istəyir.

Siyasi müşahidəçilərin fikrincə, bu görüşün əsas nəticəsi konkret sənədin imzalanmasından daha çox, üç güc mərkəzinin bir-birinin maraq və imkanlarını hansı həddə qəbul etməsi ilə bağlı ola bilər.

Şençjendəki görüşü artıq 1945-ci il Yalta konfransı ilə müqayisə edənlər var. Həmin vaxt ABŞ, Böyük Britaniya və SSRİ İkinci Dünya müharibəsinin yekunlarını və müharibədən sonrakı dünya nizamını müzakirə edirdilər. Ancaq tarixi paralellərin müəyyən sərhədləri var.

Yalta konfransı keçiriləndə Almaniya faktiki məğlubiyyətə uğramış, sovet ordusu Şərqi Avropanın böyük hissəsində yerləşmişdi. Qalib dövlətlər müharibədən sonrakı siyasi sərhədləri və təsir zonalarını müəyyənləşdirmək imkanına malik idilər.

Bugünkü dünya isə tamamilə fərqlidir. ABŞ, Çin və Rusiya nə qədər böyük hərbi-siyasi potensiala malik olsalar da, beynəlxalq münasibətlərin bütün iştirakçılarını öz qərarlarına tabe etdirə bilməzlər. Hindistanın yüksələn gücü, Avropa İttifaqının iqtisadi və maliyyə imkanları, Yaponiyanın texnoloji potensialı, Türkiyənin regional təsiri və digər dövlətlərin müstəqil maraqları üçtərəfli razılaşmanın sərhədlərini müəyyənləşdirir.

Deməli, Şençjendə dünyanın xəritəsinin yenidən çəkiləcəyini söyləmək şişirtmə olardı. Ancaq böyük dövlətlərin öz aralarında müəyyən anlaşmalara gəlməsi və bunun nəticəsində üçüncü ölkələrin maraqlarına təsir göstərməsi ehtimalı kifayət qədər realdır.

Görüşün ən mürəkkəb tərəfi Ukrayna və İran məsələləridir. Trampın nüvə silahlarının azaldılması məsələsini gündəmə gətirmək niyyəti artıq açıqlanıb. Ağ Evin nümayəndələrinin açıqlamalarına görə, İran ətrafındakı müharibə də müzakirə mövzularından biri ola bilər. Bununla belə, ABŞ rəsmiləri Ukrayna müharibəsinin üçtərəfli danışıqların əsas mövzusu olacağını gözləmirlər.

Çinin mövqeyi burada xüsusi diqqət çəkir. Pekin Rusiya ilə strateji tərəfdaşlığını qorumağa çalışır, eyni zamanda ABŞ ilə iqtisadi münasibətlərin tamamilə pozulmasında maraqlı deyil. Çin üçün Ukrayna müharibəsinin davam etməsi müəyyən geosiyasi üstünlüklər yaratsa da, qlobal ticarətə, enerji bazarlarına və beynəlxalq investisiya mühitinə təsirləri də var.

Pekin Moskvanın zəifləməsini istəmir. Lakin Rusiyanın həddindən artıq güclənməsi də Çinin maraqlarına uyğun olmaya bilər. Çünki iki ölkə arasında münasibətlər bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq görüntüsü yaratsa da, iqtisadi imkanlar və bazar potensialı baxımından Çin daha üstün mövqedədir.

Ukraynanın taleyinin üç lider tərəfindən həll edilə biləcəyi düşüncəsi isə siyasi reallığa uyğun deyil. Kiyevin öz dövlətçilik maraqları, Avropanın təhlükəsizlik narahatlıqları və müharibənin yaratdığı geosiyasi nəticələr bu məsələdə kənar razılaşmaların imkanlarını məhdudlaşdırır. Avropa dövlətlərinin iştirakı olmadan Ukrayna ilə bağlı davamlı siyasi həllin əldə edilməsi də çətin görünür.

Şençjen görüşünün Azərbaycan üçün əhəmiyyəti məhz bu məqamda başlayır. Cənubi Qafqaz artıq yalnız regional münaqişələrin mövcud olduğu coğrafiya deyil. Region Çinlə Avropanı birləşdirən nəqliyyat marşrutlarının, enerji təhlükəsizliyinin və yeni geosiyasi rəqabətin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilib.

Çin üçün Orta Dəhliz Avropa bazarlarına çıxışın alternativ yollarından biridir. Rusiya ərazisindən keçən ənənəvi marşrutlara alternativlərin aktuallaşması Azərbaycanın tranzit əhəmiyyətini artırır. Dünya Bankının 2026-cı ilin sentyabrında açıqladığı hesablamalara görə, Transxəzər nəqliyyat dəhlizinə yatırılacaq strateji investisiyalar yükdaşımaların həcmini 2040-cı ilədək üç dəfədən çox artıra, daşınma müddətini isə yarıya endirə bilər. Bu, Azərbaycanın yalnız enerji ixracatçısı deyil, həm də Avrasiya nəqliyyat sisteminin mühüm iştirakçısı kimi mövqeyini gücləndirir.

Digər tərəfdən, ABŞ-nin Cənubi Qafqazda artan iştirakı da diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Vaşinqtonun təşəbbüsü ilə gündəmə gələn TRIPP layihəsi Azərbaycan, Ermənistan və ABŞ arasında yeni əməkdaşlıq formatı yaradıb. Noyabrın 6-da üç ölkənin nümayəndələri nəqliyyat və elektrik enerjisi üzrə texniki planlaşdırma qruplarının yaradıldığını elan ediblər. Noyabrın 12-də isə İlham Əliyev və Nikol Paşinyan Dublində görüşərək TRIPP-in dəmir yolu və avtomobil yolu komponentlərinin planlaşdırılmasını müzakirə ediblər.

Bu faktlar göstərir ki, Cənubi Qafqazda nəqliyyat məsələsi artıq yalnız Bakı ilə İrəvanın müzakirə etdiyi mövzu deyil. ABŞ-nin də prosesə birbaşa qoşulması regionun geosiyasi çəkisini artırır.

Rusiya isə bu proseslərə kənardan baxmaq niyyətində deyil. Moskva Cənubi Qafqazı ənənəvi təsir dairəsinin bir hissəsi hesab edir. Lakin Ukrayna müharibəsi Rusiyanın əvvəlki regional imkanlarını xeyli məhdudlaşdırıb. Çin və ABŞ-nin iqtisadi və siyasi fəallığının artması Moskvanı yeni reallıqlarla hesablaşmağa məcbur edir.

İranın mövqeyi də ayrıca əhəmiyyət daşıyır. Tehran Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşmasını dəstəklədiyini bildirsə də, regionda sərhədlərin və geosiyasi balansın dəyişməsinə həssas yanaşır. Xüsusilə Zəngəzur istiqamətində kommunikasiyaların açılması məsələsi İranın təhlükəsizlik və tranzit maraqları ilə birbaşa əlaqəlidir.

Siyasi müşahidəçilərin fikrincə, Azərbaycanın əsas vəzifəsi böyük dövlətlər arasındakı rəqabətin tərəfinə çevrilmək deyil, bu rəqabətin yaratdığı imkanlardan milli maraqlar naminə istifadə etməkdir.

Bakı üçün ən mühüm məsələ regional sülhün real iqtisadi əməkdaşlığa çevrilməsidir. Ermənistanla münasibətlərin normallaşması, kommunikasiyaların açılması, Orta Dəhlizin inkişafı və enerji layihələrinin genişləndirilməsi Azərbaycanın strateji mövqeyini daha da gücləndirə bilər.

Ancaq bir reallığı da unutmaq olmaz, böyük dövlətlərin maraqları dəyişkəndir. Bu gün ortaq məxrəcə gələn Vaşinqton, Moskva və Pekin sabah tamamilə fərqli mövqelərdən çıxış edə bilərlər. Ona görə də Azərbaycanın təhlükəsizlik və inkişaf strategiyası hansısa bir güc mərkəzinin siyasi iradəsinə bağlanmamalıdır.

Şençjendəki görüşün nəticəsi, ola bilsin, dünya tarixini dəyişməyəcək. Lakin həmin masa arxasında səslənəcək fikirlər gələcək beynəlxalq münasibətlərin istiqamətinə təsirsiz ötüşməyəcək.

Dünya yenidən bölüşdürülməyə bilər. Amma onun siyasi və iqtisadi qaydalarının yenidən müəyyənləşdirilməsi prosesi artıq gedir. Cənubi Qafqazın gələcəyi isə bu prosesdə kimin daha çox danışmasından yox, kimin öz maraqlarını daha düzgün müdafiə etməsindən asılı olacaq...

Siyasət şöbəsi

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:82
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 18 Noyabr 2026 11:21 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see318

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see299

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see291

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see284

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see274

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see266

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see259

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see259

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see252

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see251

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see246

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see237

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see233

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see231

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see231

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see227

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

16 Noyabr 2026 18:22see218

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see212

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see208

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

16 Noyabr 2026 23:35see204
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri