UKRAYNANIN KAPİTULİYASİYASI PLANI” AÇIQLANDI 28 bənddə nələr var?

Son günlər ən çox müzakirə olunan və dünya siyasətinin əsas gündəm mövzusu sayılan Ukraynadakı münaqişənin başa çatdırılmasına dair “Tramp planı”nın mətbuata sızdırılan bəndləri açıqlanıb.

“AzPoitika” xəbər verir ki, Ukrayna mətbuatı  ABŞ Prezidenti Donald Trampın nümayəndələrinin Kiyevdə Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskiyə təqdim etdiyi iddia olunan "sülh planı"nın tam mətnini dərc edib.

Beləliklə, 28 bənddən ibarət olan planda deyilir: 

1. Ukraynanın suverenliyi təsdiqlənəcək.

2. Rusiya, Ukrayna və Avropa arasında qarşılıqlı hücum etməmək tam, hərtərəfli müqaviləsi bağlanacaq. Son 30 ilin bütün qeyri-müəyyənlikləri həll edilmiş hesab ediləcək.

3. Rusiyanın qonşu ölkələrə hücum etməməsi və NATO-nun daha da genişlənməməsi gözlənilir.

4. Bütün təhlükəsizlik məsələlərini həll etmək və gərginliyin azaldılması üçün şərait yaratmaq, qlobal təhlükəsizliyi təmin etmək və əməkdaşlıq və gələcək iqtisadi inkişaf üçün imkanları artırmaq məqsədilə Rusiya ilə NATO arasında ABŞ-nin vasitəçiliyi ilə dialoq keçiriləcək.

5. Ukrayna etibarlı təhlükəsizlik zəmanətləri alacaq.

6. Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin sayı 600.000 nəfərlə məhdudlaşdırılacaq.

7. Ukrayna razılaşır ki, Konstitusiyasında NATO-ya qoşulmayacağını təsbit edəcək və NATO nizamnamələrinə Ukraynanın gələcəkdə qəbul edilməyəcəyini bildirən bir müddəa daxil edəcək.

8. NATO Ukraynada qoşun yerləşdirməməyə razılaşır.

9. Avropa qırıcı təyyarələri Polşada yerləşdiriləcək.

10. ABŞ zəmanətləri:

▪️ ABŞ zəmanət üçün kompensasiya alacaq.

▪️ Ukrayna Rusiyaya hücum edərsə, zəmanəti itirəcək.

▪️ Rusiya Ukraynaya hücum edərsə, qətiyyətli, əlaqələndirilmiş hərbi cavabdan əlavə, bütün qlobal sanksiyalar bərpa ediləcək, yeni ərazinin tanınması və bu müqavilənin bütün digər üstünlükləri ləğv ediləcək.

▪️ Ukrayna səbəbsiz olaraq Moskva və ya Sankt-Peterburqa raket atsa, təhlükəsizlik zəmanəti etibarsız sayılacaq.

11. Ukraynanın AB üzvü olmaq hüququ tanınır və Ukrayna bu məsələ nəzərdən keçirildiyi müddətdə Avropa bazarına qısamüddətli güzəştli giriş əldə edəcək.

12. Ukrayna üçün güclü qlobal bərpa paketi, o cümlədən:

a) Texnologiya, məlumat mərkəzləri və süni intellekt daxil olmaqla, yüksək inkişaf edən sektorlara investisiya qoymaq üçün Ukrayna İnkişaf Fondunun yaradılması

b) ABŞ Ukraynanın qaz infrastrukturunu, o cümlədən boru kəmərləri və saxlama obyektlərini birgə bərpa etmək, inkişaf etdirmək, modernləşdirmək və idarə etmək üçün Ukrayna ilə tərəfdaşlıq edəcək

c) Şəhərləri və yaşayış məntəqələrini bərpa etmək, yenidən qurmaq və modernləşdirmək üçün müharibədən zərər çəkmiş ərazilərin yenidən qurulması üçün birgə səylər

d) İnfrastrukturun inkişafı

e) Mədənçilik və təbii sərvətlərin çıxarılması

f) Dünya Bankı bu səyləri sürətləndirmək üçün xüsusi maliyyələşdirmə paketi hazırlayacaq.

13. Rusiya qlobal iqtisadiyyata yenidən inteqrasiya olunacaq:

a) Sanksiyaların ləğvi mərhələli şəkildə və hər bir hal üçün ayrıca müzakirə ediləcək və razılaşdırılacaq.

b) ABŞ enerji, təbii sərvətlər, infrastruktur, süni intellekt, məlumat mərkəzləri, Arktikada nadir torpaq metallarının mədən layihələri və digər qarşılıqlı faydalı korporativ imkanlar sahəsində qarşılıqlı inkişafı təşviq etmək üçün uzunmüddətli iqtisadi əməkdaşlıq müqaviləsi bağlayacaq.

c) Rusiya G8-ə yenidən qoşulmağa dəvət olunacaq.

14. Dondurulmuş Rusiya vəsaitləri aşağıdakı kimi istifadə olunacaq: Dondurulmuş Rusiya aktivlərinin 100 milyard dolları ABŞ-nin Ukraynadakı yenidənqurma və investisiya səylərinə yatırılacaq. ABŞ bu səylərdən əldə edilən mənfəətin 50%-ni alacaq. Avropa Ukraynanın yenidənqurma işləri üçün mövcud investisiyaların həcmini artırmaq üçün 100 milyard dollar ianə edəcək. Avropada dondurulmuş vəsaitlər açılacaq. Qalan dondurulmuş Rusiya vəsaitləri müəyyən sahələrdə birgə layihələr həyata keçirəcək ayrıca ABŞ-Rusiya investisiya fonduna yatırılacaq. Bu fond münasibətləri gücləndirməyə və münaqişəyə qayıtmamaq üçün güclü stimul yaratmaq məqsədilə ortaq maraqları genişləndirməyə yönəldiləcək.

15. Bu müqavilənin bütün müddəalarının həyata keçirilməsini təşviq etmək və təmin etmək üçün təhlükəsizlik məsələləri üzrə birgə ABŞ-Rusiya işçi qrupu yaradılacaq.

16. Rusiya Avropa və Ukraynaya hücum etməmək siyasətini qanunla təsdiqləyəcək.

17. ABŞ və Rusiya SNV I də daxil olmaqla, nüvə silahının yayılmaması və nəzarət müqavilələrini uzatmaq barədə razılığa gələcəklər.

18. Ukrayna Nüvə Silahlarının Yayılmaması haqqında Müqaviləyə uyğun olaraq nüvə silahı olmayan dövlət olmağa razılaşacaq.

19. Zaporojye Atom Elektrik Stansiyası MAQATE-nin nəzarəti altında istifadəyə veriləcək və istehsal olunan elektrik enerjisi Rusiya ilə Ukrayna arasında bərabər şəkildə bölüşdürüləcək - 50:50.

20. Hər iki ölkə məktəblərdə və cəmiyyətdə müxtəlif mədəniyyətlərin anlaşılmasına və tolerantlığına, irqçilik və qərəzin aradan qaldırılmasına yönəlmiş təhsil proqramlarının həyata keçirilməsinə öhdəlik götürür:

a) Ukrayna dini tolerantlıq və dil azlıqlarının qorunması ilə bağlı AB qaydalarını qəbul edəcək.

b) Hər iki ölkə bütün ayrı-seçkilik tədbirlərini ləğv etmək və Ukrayna və Rusiya mediasının və təhsilinin hüquqlarını təmin etmək barədə razılığa gələcək.

c) Bütün nasist ideologiyası və fəaliyyəti rədd edilməli və qadağan edilməlidir.

21. Ərazilər: a) Krım, Luqansk və Donetsk faktiki olaraq Rusiya əraziləri kimi tanınacaq.

b) Xerson və Zaporojye təmas xətti boyunca dondurulacaq ki, bu da təmas xətti boyunca faktiki olaraq tanınma deməkdir.

c) Rusiya beş vilayət xaricində nəzarət etdiyi digər razılaşdırılmış ərazilərdən (Rusiya tərəfindən ələ keçirilmiş Xarkov, Sumı və Dnepropetrovsk vilayətlərinin hissələrini nəzərdə tutur - red.) imtina edəcək.

d) Ukrayna qüvvələri Donetsk vilayətinin hazırda nəzarət etdikləri hissəsindən geri çəkiləcək və bu geri çəkilmə zonası beynəlxalq səviyyədə Rusiya Federasiyasına məxsus ərazi kimi tanınan neytral silahsızlaşdırılmış bufer zonası hesab ediləcək. Rusiya qüvvələri bu silahsızlaşdırılmış zonaya daxil olmayacaq.

22. Gələcək ərazi tənzimləmələri barədə razılığa gəldikdən sonra həm Rusiya Federasiyası, həm də Ukrayna bu müqavilələri zorla dəyişdirməməyi öhdələrinə götürürlər. Bu öhdəliyin pozulması halında heç bir təhlükəsizlik zəmanəti tətbiq olunmayacaq.

23. Rusiya Ukraynanın Dnepr çayından kommersiya fəaliyyəti üçün istifadəsinə mane olmayacaq və Qara dəniz vasitəsilə taxılın sərbəst daşınması barədə razılaşmalar əldə ediləcək.

24. Həll olunmamış məsələləri həll etmək üçün humanitar komitə yaradılacaq:

a) Qalan bütün əsirlər və cəsədlər "hamının hamıya" prinsipi ilə dəyişdiriləcək.

b) Uşaqlar da daxil olmaqla, bütün mülki şəxslər və girovlar qaytarılacaq.

c) Ailələrin birləşməsi proqramı həyata keçiriləcək.

d) Münaqişə qurbanlarının əzablarını yüngülləşdirmək üçün tədbirlər görüləcək.

25. Ukrayna 100 gün ərzində seçkilər keçirəcək.

26. Bu münaqişədə iştirak edən bütün tərəflər müharibə zamanı etdikləri hərəkətlərə görə tam əfv alacaq və iddialarını davam etdirməməyə və ya başqa şikayətləri nəzərdən keçirməməyə razılaşacaqlar.

27. Bu müqavilə hüquqi cəhətdən məcburi olacaq. Onun icrası Prezident Trampın sədrliyi ilə Sülh Şurası tərəfindən izləniləcək və təmin ediləcək. Pozuntulara görə sanksiyalar tətbiq ediləcək.

28. Bütün tərəflər bu memorandumla razılaşdıqdan sonra, atəşkəs hər iki tərəfin razılaşdırılmış nöqtələrə çəkilməsindən dərhal sonra qüvvəyə minəcək.

Qeyd edək ki, daha əvvəl “Axios”, adı açıqlanmayan bir Amerika rəsmisinə istinadla Zelenskinin ABŞ ordusunun katibi Daniel Driskoll ilə Ukraynadakı münaqişənin həlli üçün "qısa müddət ərzində" yeni bir ABŞ planını imzalamaq barədə razılığa gəldiyini bildirmişdi. Zelenski isə dünən axşam çıxışında deyib ki, Kiyevdə ABŞ Ordu Katibi Den Driskol ilə görüşü zamanı müzakirələr "əsl sülhə nail olmaq üçün variantlar, dialoq üçün iş mərhələləri və formatlar, eləcə də diplomatiya üçün yeni təkan" mövzularına yönəlib: "Ukrayna və ABŞ komandalarımız müharibəni bitirmək üçün planın elementləri üzərində işləyəcəklər. Biz konstruktiv, dürüst və operativ işə hazırıq".

Bu arada, Ağ Evin sözçüsü Kerolin Livit bildirib ki, ABŞ Prezidentinin xüsusi elçisi Stiven Uitkoff və Dövlət Katibi Marko Rubio son aylarda Ukrayna üçün "sülh planı" üzərində işləyir və hər iki müharibə edən tərəflə əlaqə saxlayırlar. O bildirib ki, Amerika nümayəndələri "hər iki tərəflə əla danışıqlar aparıblar". Leavitt planın özünü "yaxşı" adlandırıb.

Lakin qeyd edək ki, əksər ekspertlər bu plana, onun Kiyev, hətta Moskvanın özü tərəfindən qəbul olunacağına skeptik yanaşır və  bunun gerçək sülhə gətirəcəyinə şübhə edirlər. 

C.Məmmədli

“AzPolitika.info”