Icma.az
close
up
RU
Ümumdünya Diabetlə Mübarizə Günü İnsulin nə zaman yaradıldı?

Ümumdünya Diabetlə Mübarizə Günü İnsulin nə zaman yaradıldı?

Tribuna portalından alınan məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

Noyabrın 14-ü Ümumdünya Diabetə Qarşı Mübarizə Günüdür.

Tribuna xəbər verir ki, bu gün 1991-ci ildən etibarən Dünya Səhiyyə Təşkilatı və Beynəlxalq Diabet Federasiyasının təşəbbüsü ilə hər il qeyd olunur.

2007-ci ildən həmin gün BMT-nin himayəsi altında keçirilir. 2006-cı ildə isə BMT Baş Assambleyası şəkərli diabetlə bağlı qətnamə qəbul edib. Qətnamənin qəbul edilməsində məqsəd ictimaiyyəti xəstəliyin yaranma səbəbləri, əlamətləri, fəsadları, müalicəsi və profilaktikası barədə məlumatlandırmaq, inkişafının qarşısının alınması yollarını araşdırmaqdır.

1922-ci ilin yanvarında Frederik Bantinq ilk dəfə insulinin inyeksiyasını şəkərli diabetin ağır formasından əziyyət çəkən 14 yaşlı oğlana vuraraq onun həyatını xilas edib. O, bundan sonra ixtira etdiyi insulinə patent almaq hüququnu Toronto Universitetinə verib. Həmin ilin axırlarında yeni preparat dərman bazarına çıxarılıb.

Frederik Bantinqin Con Makleodla birlikdə ixtira etdiyi hormon milyonlarla diabet xəstəsinin həyatını xilas edib. Şəkərli diabet indi də sağalmayan xəstəliklər sırasına daxil olsa da, insulinin hesabına onu nəzarətdə saxlamaq mümkündür. 1923-cü ildə biokimya və təbabət sahəsində Bantinq və Makleoda Nobel mükafatı verilib.

Şəkərli diabet orqanizmdə bəzi mübadilə proseslərinin pozulması nəticəsində qanda şəkərin normadan artıq və ya bəzən də az olmasıdır. Tam müalicə olunmadığına görə həmin xəstələr daim ciddi nəzarət altında olmalı, müəyyən qayda və qadağalara riayət etməlidirlər. Elə buna görə də bəzən şəkərli diabet xəstəlik yox, həyat tərzi hesab edilir.

Günün qeyd edilməsi diabet xəstəliyi ilə bağlı qlobal məlumatlılığı artırmaq və bu xəstəliklə mübarizə yollarını axtarmaq məqsədi daşıyır.

Hazırda şəkərli diabet ateroskleroz və xərçənglə yanaşı dünyada ən çox əlilliyə və ölümə səbəb olan ilk üç xəstəlikdən biri hesab edilir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının və Beynəlxalq Diabet Federasiyasının son hesablamalarına görə, şəkərli diabet qlobal ölüm hallarının təxminən 9 faizindən çoxuna səbəb olur və ölüm riskini 2-3 dəfə artırır. Xəstəlik yayılma miqyasına görə də öz aktuallığını qorumaqda davam edir.

Əgər 1980-ci ildə şəkərli diabetdən cəmi 108 milyon nəfər əziyyət çəkirdisə, 2014-cü ildə bu rəqəm 422 milyona çatmışdı. 2025-ci ilin məlumatlarına görə isə dünyada artıq 589 milyon yetkin insan şəkərli diabetlə yaşayır. Bu, planetdə hər 9 yetkindən birinin diabet xəstəsi olması deməkdir. Bundan əlavə, 252 milyon insan xəstəliyə sahib olduğunu bilmədən yaşayır ki, bu da diaqnostikanın əhəmiyyətini bir daha ortaya qoyur.

Xəstəliyin risk qrupuna əsasən 24-60 yaş arası insanlar daxildir və diabetin artım sürəti daha çox azhərəkətli həyat tərzi, qeyri-düzgün qidalanma, artıq çəki və stresslə əlaqələndirilir. Bu gün də əvvəlki illərlə müqayisədə diabetin artmasına təsir edən tibbi meyarlar dəyişib. Əvvəllər qanda qlükozanın miqdarı 1 litrdə 6,6 millimoldan yuxarı olduqda diabet hesab edilirdisə, hazırda normanın 3,3–5,5 millimol arasında qəbul edilməsi xəstəliyin daha geniş şəkildə qeydə alınmasına səbəb olur.

Eyni tendensiya Azərbaycanda da müşahidə edilir. Ölkəmizdə şəkərli diabetin əsas səbəbləri az hərəkətlilik, qeyri-düzgün qidalanma, artıq çəki və stres hesab olunur. Hazırda Azərbaycanda şəkərli diabet xəstələrinin sayı təxminən 300 min nəfərə yaxındır və bu rəqəm ildən-ilə artmaqdadır.

İlkin diaqnostikanın gücləndirilməsi, yaşam tərzinin dəyişdirilməsi və sağlam qidalanma diabetlə mübarizənin əsas istiqamətləri olaraq qalır. 2025-ci ilin statistikası göstərir ki, şəkərli diabet təkcə tibbi yox, həm də sosial-iqtisadi problemə çevrilib və ciddi profilaktik tədbirlərin vacibliyini gündəmə gətirir.

Firuzə Əliyeva
Sfera.az

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:240
embedMənbə:https://tribunainfo.az
archiveBu xəbər 14 Noyabr 2025 17:00 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see324

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see324

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see320

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see316

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see299

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see297

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see283

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see279

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see274

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see273

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see270

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see268

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see261

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see258

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see258

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see246

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see242

Qan qrupu immunitetə nə dərəcədə təsir edir?

20 Noyabr 2026 13:53see241

Qazax şəhərində beşinci İdman Festivalının açılış mərasimi keçirilib FOTO

20 Noyabr 2026 21:35see225

3 Tesla MRT SAF Hospitalda Nə zaman həyat əhəmiyyətlidir? (VİDEO)

20 Noyabr 2026 15:57see218
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri