Uşaqları yalandan necə çəkindirmək olar? ARAŞDIRMA

Psixoloqların apardığı yeni araşdırma göstərib ki, uşaqlara birbaşa yalan danışmağa icazə verildikdə, onlar əslində daha az yalan danışırlar.

Redaktor.az xəbər verir ki, bu nəticə "Developmental Science" jurnalında dərc olunan tədqiqatda ortaya çıxıb.

Araşdırmada alimlər mənəvi normaların, yalanın formal olaraq icazəli olduğu situasiyalarla necə qarşılıqlı təsirə girdiyini öyrəniblər. Təcrübədə Sinqapurdan 3-7 yaş arası uşaqlar iştirak edib. Onlara sadə oyun təqdim olunub: uşaq stikeri iki stəkandan birinin altında gizlədir və böyüyün onu tapması üçün istiqamət göstərir. Oyunda qalib gəlmək üçün yalan danışmaq lazım olurdu.

Uşaqların bir hissəsinə əvvəlcədən bu oyunda yalan danışmağın mümkün olduğu bildirilib, digər qrup isə belə bir məlumat almadan oyuna başlayıb.

Nəticələr maraqlı olub. Ümumilikdə uşaqlar 60–80 faiz hallarda yalan danışsa da, yalan danışmağa icazə verilən uşaqlar bunu daha az ediblər. Bu nəticə üç ayrı eksperimentdə də təsdiqlənib.

Tədqiqat müəlliflərinin sözlərinə görə, bu fakt uşaqlarda mənəvi dəyərlərin erkən yaşlardan davranışa təsir etdiyini göstərir. Hətta qaydalar yalanı qadağan etməsə belə, daxili etik meyarlar önəmli rol oynayır.

Alimlər bunu bir neçə səbəblə izah edir. Birincisi, “adətən bu pisdir” kimi izahlar yalan mövzusunun uşaqlar üçün əhəmiyyətini artırır. İkincisi, uşaqlar böyüklərin gözləntilərini anlamağa çalışır və icazə verildikdə bunu bir sınaq kimi qəbul edib doğru danışmağı seçə bilər. Üçüncü ehtimala görə isə uşaq əgər ondan yalan gözlənildiyini düşünürsə, qazanmaq üçün əks davranış nümayiş etdirir.

Tədqiqat göstərir ki, uşaqların davranışı yalnız məntiqi hesablamalarla deyil, həm də daxili mənəvi dəyərlərlə formalaşır.

NURİYYƏ