Valideyn himayəsindən çıxa bilməyən 30 yaşlılar: Problemin səbəbi kimdədir ? ARAŞDIRMA

Müasir cəmiyyətdə yetkin yaşa çatmış, amma hələ də valideyn himayəsindən tam müstəqil olmayan insanlar getdikcə daha çox diqqət çəkir. 30 yaşını keçmiş bir şəxsin hələ də valideynləri ilə birgə yaşaması və həyat qərarlarını onlardan asılı etməsi, həm fərdi, həm də sosial səviyyədə problemlər yaradır. Bu fenomen yalnız fərdlə bağlı bir məsələ deyil, onun kökləri ailə münasibətləri, sosial şərtlər, iqtisadi imkanlar və psixoloji faktorlarla sıx bağlıdır.

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.

Psixoloji səbəblər

Asılılıq vərdişləri: Bəzi insanlar uşaqlıqda valideynlərinin hər şeyi həll etməsi nəticəsində qərarvermə bacarıqlarını inkişaf etdirə bilmir.

Özünə inamsızlıq: Öz seçimlərinə inamı olmayan fərdlər, riski qəbul etmədən valideynlərə üz tutur.

Perfeksionizm və qorxu: Uğursuzluq qorxusu və mükəmməl nəticə istəyi şəxsi məsuliyyətdən qaçmağa səbəb olur.

Ailə və tərbiyə faktorları

Hiper-qoruyucu valideynlik: Valideynlərin çox müdaxilə etməsi və övladlarını qoruma istəyi onları müstəqil qərarlar verməkdən saxlayır.

Maddi asılılıq: Əgər valideynlər maliyyə baxımından dəstəkləyirsə, övlad üçün asılılıq daha uzun müddət davam edir.

Əlaqələrdə “rol dəyişməsi”: Bəzən valideynlər və uşaqlar arasında ailə dinamikası uşaq rolunu davam etdirir, yetkinlik rolunu isə qəbul etmirlər.

Sosial və iqtisadi faktorlar

Mənzil problemi və işsizlik: Böyük şəhərlərdə kirayə qiymətləri və sabit iş imkanlarının azlığı gəncləri valideynlərlə birlikdə yaşamağa məcbur edir.

Mədəni təsirlər: Bəzi cəmiyyətlərdə ailə içi bağlılıq çox güclüdür və yetkin yaşda da valideynlərlə yaşamaq normativ hesab olunur.

Sosial təzyiq: “Uğursuzluq” imici və digər insanların baxışı fərdlərin müstəqil yaşamaqdan çəkinməsinə səbəb ola bilər.

Problemin kimdə olduğu

Bu məsələdə konkret bir tərəfi günahlandırmaq düzgün deyil. Problem qarışıqdır və həm fərddə, həm ailədə, həm də sosial mühitdə yaranır:

-Fərd öz məsuliyyətini üzərinə götürmür və müstəqil qərar vermək bacarığını inkişaf etdirməyib.

-Valideynlər uşaqlarını yetkin olaraq qəbul etməyib və onların həyatına çox müdaxilə edirlər.

-Sosial və iqtisadi şərait fərdləri asılı vəziyyətə salır.

Həll yolları

-Psixoloji dəstək: Yetkin yaşda övladlar üçün terapiya və fərdi məşğələlər qərarvermə bacarıqlarını artırır.

-Maliyyə və həyat bacarıqları təlimi: Gənclərin müstəqil yaşamağa hazırlığı üçün planlı təlimlər vacibdir.

-Valideynlərlə sərhəd qoyma: Ailədəki münasibətlərdə sağlam sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi övladın yetkinliyi üçün əhəmiyyətlidir.

-Sosial dəstək: Dövlət və qeyri-hökumət təşkilatları vasitəsilə mənzil və iş imkanlarının artırılması müstəqil yaşamağa təkan verir.

Azərbaycan və dünyada valideyn himayəsindən çıxa bilməyən yetkinlər:

Müqayisəli baxış

Azərbaycanda vəziyyət

Demoqrafik və sosial faktorlar: Azərbaycan cəmiyyətində ailə bağlılığı çox güclüdür. Yetkin yaşda olan övladların valideynlərlə birgə yaşaması sosial norma kimi qəbul edilir.

Maliyyə və mənzil problemi: Xüsusilə gənclər üçün mənzil qiymətləri yüksəkdir və iş imkanları məhduddur. Bu da müstəqil yaşamağı çətinləşdirir.

Psixoloji faktorlar: Hiper-qoruyucu valideynlik geniş yayılıb. Valideynlər övladlarının hər qərarına qarışır, bu da məsuliyyət almaqdan çəkindirməyə səbəb olur.

Statistika: Son illərin araşdırmalarına görə, 25-35 yaşlıların təxminən 40-50%-i hələ də valideynləri ilə yaşayır və maliyyə baxımından onların dəstəyinə ehtiyac duyur.

Dünyada vəziyyət

Avropa: İtaliya, İspaniya, Yunanıstan kimi cənub ölkələrində gənclər daha uzun müddət valideynlərlə qalır. Bu, mədəni və iqtisadi səbəblərlə bağlıdır. Şimal Avropa ölkələrində (Norveç, İsveç) isə gənclərin müstəqil yaşaması normadır və sosial dəstək sistemləri genişdir.

ABŞ və Kanada: Gənclər erkən yaşda müstəqil olur, amma tələbə borcları və mənzil qiymətləri 30 yaşa qədər valideyn dəstəyinə ehtiyac yarada bilir.

Asiya: Yaponiya, Cənubi Koreya kimi ölkələrdə “hikikomori” (sosial izolyasiya) fenomeni ilə yanaşı, gənclərin valideynlərlə yaşaması sosial və mədəni norma kimi qalır.

Psixoloji faktorlar: Dünyada da fərdlərin yetkin yaşda valideyn himayəsində qalması çox vaxt psixoloji asılılıq, riskdən qaçınma və qərarvermə bacarığının zəifliyi ilə bağlıdır.

Müqayisəli analiz

Oxşarlıqlar: Həm Azərbaycanda, həm də bəzi dünya ölkələrində yetkin övladların valideynlərlə yaşaması sosial, iqtisadi və psixoloji faktorlarla bağlıdır.

Fərqlər: Qərb ölkələrində sosial dəstək və müstəqil yaşamağa təşviq daha güclüdür. Azərbaycanda isə ailə bağlılığı və iqtisadi çətinliklər daha çox rol oynayır.

Təklif olunan yanaşma: Hər iki kontekstdə fərdlərin psixoloji bacarıqlarının inkişafı, valideynlərin sərhəd qoyması və dövlət tərəfindən mənzil və iş imkanlarının artırılması vacibdir.

Valideyn himayəsindən çıxa bilməyən 30 yaşlı insanların problemi təkcə fərddə deyil, həm də ailədə və sosial mühitdə köklənmiş kompleks bir vəziyyətdir. Fərdlər müstəqil qərarvermə bacarıqlarını inkişaf etdirməli, valideynlər isə övladlarını yetkin fərd kimi qəbul etməli və onlara sərhədlər qoymalıdır. Eyni zamanda dövlət və cəmiyyət iqtisadi və sosial şəraiti yaxşılaşdıraraq gənclərin müstəqil yaşamasına dəstək olmalıdır. Yalnız bu üç tərəfli yanaşma vasitəsilə, 30 yaşını keçmiş insanların öz həyatını idarə edə bilməsi və valideyn himayəsindən çıxması mümkün olacaq.

Ayşən Vəli