Vensin Bakı və İrəvana gəlməkdə məqsədi nədir?

ABŞ prezidenti Donald Tramp vitse-prezident C. D. Vensin fevral ayında Ermənistan və Azərbaycana səfər edəcəyini açıqlayıb. Bu barədə şayiələr ötən ilin sonlarından yayılırdı. Vensin digər məsələlərlə yanaşı, Yerevan və Bakının "Tramp Yolu"ndakı irəliləyişlərini nəzərdən keçirməsi və mövcud problemlərin həllinə kömək etməsi gözlənilir.

Reyting.az xəbər verir ki, bu barədə “Nezavisimaya qazeta” yazıb.

Rusiya nəşrinin təhlilində qeyd olunur:

"Biz Azərbaycanla strateji tərəfdaşlığımızı gücləndirəcək, Ermənistanla dinc nüvə əməkdaşlığı haqqında gözəl bir müqavilə imzalayacağıq, əsas yarımkeçirici istehsalçılarımızla müqavilələr bağlayacağıq və Azərbaycana Amerika istehsalı olan hərbi texnika, o cümlədən zirehli geyimlər, qayıqlar və daha çox şey satacağıq", - deyə Tramp bildirib.

O, həmçinin ötən avqust ayında imzalanmış sülh müqaviləsinə riayət olunmasını təmin etdiklərinə görə Ermənistan və Azərbaycan liderləri Nikol Paşinyan və İlham Əliyevə təşəkkür etdi.

"Bu, mənim başa vurduğum səkkiz müharibədən biri olan qəddar bir müharibə idi, amma indi bizdə rifah və sülh var", - deyə Tramp vurğuladı.

Xatırladaq ki, 8 avqust 2025-ci ildə Paşinyan və Əliyev sadəcə sülh müqaviləsini parafladılar, Bakı isə Ermənistan Konstitusiyasının preambulasında dəyişiklik edilənə qədər Yerevanla tam sülh bağlamaqdan imtina edib.

Yanvarın əvvəlində ABŞ Nümayəndələr Palatasının üzvləri Azərbaycana səfər ediblər. Xüsusilə, Senatın Silahlı Qüvvələr Komitəsinin üzvü Markveyn Mallin müdafiə naziri Zakir Həsənovla görüşüb.

Nazirlik bildirib ki, onlar "hərbi, hərbi-texniki və hərbi-təhsil sahələrində mövcud əməkdaşlıq, yeni imkanlar və onun inkişaf perspektivləri"ni müzakirə ediblər.

Qeyd etmək lazımdır ki, Vaşinqton 2002-ci ildən hər il 1992-ci ildən Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi ilə əlaqədar hökumətin Azərbaycana hərbi yardımını məhdudlaşdıran Azadlığa Dəstək Aktının 907-ci maddəsini dayandırıb. Dövlət katibi Antoni Blinkenin 2021-ci ilin yanvar ayında, İkinci Qarabağ müharibəsinin bitməsindən bir neçə ay sonra bildirdiyi kimi, Bakıya yardım "Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh sazişi üzrə danışıq səylərinə xələl gətirmir və ya onları pozmur və Ermənistana qarşı təcavüz üçün istifadə olunmayacaq".

Bakı ilə Yerevan arasında sülh müqaviləsinin paraflanması zamanı Tramp yenidən 907-ci maddəni dondurdu. Əliyev ümid edir ki, ABŞ Konqresi tezliklə bu "ədalətsiz və köhnəlmiş" sənəddən imtina edəcək.

Ermənistan-Amerika münasibətlərinə gəldikdə, 2024-cü ildə Ermənistan və ABŞ strateji tərəfdaşlıq barədə razılığa gəldilər və 2025-ci ilin yanvarında hərbi təhlükəsizlikdən daha çox enerji təhlükəsizliyi ilə bağlı xartiya imzaladılar. O zaman Ermənistan müxalifəti iddia edirdi ki, Paşinyan hökuməti Trampın Yerevanla maraqlanmayacağından narahat olaraq Vaşinqtonla hər hansı bir müqaviləyə sadiq qalmağa tələsir. İşlər tamamilə fərqli oldu.

Son iki ildir ki, Ermənistan və ABŞ ya yeni atom elektrik stansiyasının, ya da Metsamor stansiyası üçün yeni nüvə enerji blokunun tikintisini müzakirə edir. Lakin Paşinyan iddia edir ki, Rusiya, Fransa, Cənubi Koreya və Çin hakimiyyəti ilə oxşar danışıqlar aparır. Məsələn, 2025-ci ilin sonunda “Rosatom” öz təkliflərini Yerevana təqdim etdi. Moskva onları maliyyə və texniki baxımdan ən cəlbedici sayır.

Qafqaz İnstitutunun rəhbəri Aleksandr İskandaryanın sözlərinə görə, hər halda, Vensin Ermənistan və Azərbaycana səfəri zamanı əsas vəzifəsi “Tramp Yolu” layihəsini işə salmaq olacaq.

"Bu, hər şeyin bir səfərdə əldə ediləcəyi anlamına gəlmir, amma amerikalılar Cənubi Qafqazdakı layihələrini irəli aparmaq niyyətindədirlər. ABŞ həmçinin əvvəllər əldə edilmiş razılaşmaları möhkəmləndirmək istəyir. Eyni zamanda, tərəflər memorandumlar imzalaya bilərlər, amma bunu daim edirlər. Hər hansı bir irəliləyişli razılaşma gözləməyin. Vensin səfəri birdəfəlik deyil, daha böyük prosesin bir hissəsidir. “Tramp Yolu” ilə bağlı qərar siyasi səviyyədə verilsə də, bir çox məsələ həll olunmamış qalır. Vens bunların həllinə çalışacaq", - İsgəndəryan NG-yə bildirib.

Onun fikrincə, eyni şey Ermənistan və ABŞ arasında nüvə enerjisi sahəsində əməkdaşlığa da aiddir. İskandaryanın sözlərinə görə, Yerevan nüvə enerji bloku tikmək üçün Vaşinqtonun xidmətlərindən istifadə etmək barədə siyasi qərar qəbul edib, lakin nəticədə dünyanın əvvəllər heç vaxt görmədiyi modul nüvə elektrik stansiyası olmalıdır.

Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili Mərkəzinin rəhbəri Fərid Şəfiyev Vensin Azərbaycana səfərinin ikitərəfli əlaqələri daha da gücləndirəcəyini və "Tramp Yolu"nun inkişaf etdirəcəyini gözləyir.

"İlk növbədə, biz "Tramp Yolu"nu və Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin ümumi normallaşmasını müzakirə edəcəyik. Həmçinin ABŞ-Azərbaycan strateji tərəfdaşlığı üçün xartiya üzərində iş gedir - səfər zamanı praktik nəticələr gözləmək olar. Amerika zirehli geyimləri və qayıqlarına gəldikdə, hərbi-strateji əməkdaşlığın bərpası faktı bizim üçün vacibdir", - Şəfiyev NG-yə bildirib.

Y. QACAR