Vurulan pilot Köçəryan səmaya qayıda biləcəkmi?

Əgər Köçəryanın mövqeyi möhkəmlənərsə, Azərbaycan üçün sakitliyi qorumaq və strateji kursu davam etdirmək vacibdir

Ermənistanın keçmiş Prezidenti Robert Köçəryan son həftələrdə mövcud hökumətin iqtisadi siyasətini fəal şəkildə tənqid edərək, ölkənin iqtisadi artımının əsasən müvəqqəti xarici amillərə - Rusiyaya qarşı sanksiyalara və paralel idxala əsaslandığını vurğulayır. O xəbərdarlıq edir ki, Rusiya sanksiyaları ləğv etdikdən sonra bu süni üstünlüklər yox olacaq və Ermənistanın öz istehsal gücü artmadığı üçün ciddi bir çöküşlə üzləşəcək. Köçəryan spekulyativ sxemlər əvəzinə davamlı inkişaf üçün "möhkəm təməl" yaratmağa çağırır. Lakin bu tənqid ilk baxışdan yalnız praqmatik görünür. Əslində bu, onun yanaşması ilə daha dərin problemləri gizlədir və bu, ermənilərin özlərinə baha başa gələ bilər.

Köçəryan Rusiyadan birdəfəlik "imtina etmir". Əksinə, o daim Ermənistanın Rusiya bazarından böyük iqtisadi asılılığını vurğulayır - rəsmi olaraq ticarət dövriyyəsinin 40%-dən çoxu, təkrar ixrac və paralel idxal nəzərə alındıqda isə 60%-dən çoxunun Rusiyadan asılı olduğunu deyir. O Paşinyanı Qərbə geosiyasi dönüşdə ittiham edir və bu, guya "iqtisadi maraqlara tamamilə məhəl qoymadan" baş verir.

Onun sözlərinə görə, kiçik ölkələr "əsas oyunçuların münaqişələrinə qarışmamalı", əksinə, maraqların üst-üstə düşdüyü yerlərdə - ilk növbədə Avrasiya İqtisadi Birliyi daxilində Rusiya ilə münasibətlər qurmalıdırlar. Köçəryan İrəvan və Moskva arasındakı münasibətlərdə "geri dönüş nöqtəsi"ndən danışır və Rusiya elitasının mövcud Ermənistan hakimiyyətinin siyasətinə qarşı qıcıqlandığını qeyd edir. Bununla belə, o həmçinin köhnə modelə qayıtmağı təklif edir: Moskvadan "güclü müttəfiq" kimi güclü asılılıq.

İqtisadiyyata vurğu Köçəryana yaraşır: o özünü vəzifədə olduğu müddətdə nisbətən yüksək artıma nail olmuş təcrübəli menecer kimi təqdim edir. Hazırkı yüksəlişi islahatlarla deyil, Ukraynadakı müharibənin faydaları ilə əlaqələndirir. Lakin bu ritorika Ermənistanı vahid bazardan dərin asılılığa salan Köçəryanın özü də daxil olmaqla, köhnə elitaların siyasətinin olduğunu nəzərə almır. Şaxələndirmə və islahatlar əvəzinə, o Ermənistan iqtisadiyyatının Rusiyanın təsiri üçün əlverişli bir vasitə kimi xidmət etdiyi bir orbitə qayıtmağı təklif edir. Köçəryan Ermənistanın ittifaq daxilindəki daxili böhranlar və hazırkı mövqeyi səbəbindən Aİ-yə qoşula bilməyəcəyini söylədikdə, əslində Ermənistanı alternativlər axtarmaq əvəzinə, Rusiyanın nəzarəti altında qalmağa çağırır.

Köçəryanın Rusiya elitası ilə uzunmüddətli əlaqələri var. 2025-ci ildə onun Moskvaya səfərləri, o cümlədən Ermənistan məsələlərinin mərkəzi hesab edilən Prezident Administrasiyası rəhbərinin birinci müavini Sergey Kiriyenko ilə müzakirələri qeydə alınıb. Köçəryanın özü bu səfərləri "şəxsi" adlandırsa da, Ermənistan mediası onları 7 iyun 2026-cı il seçkilərinə hazırlıqla əlaqələndirib. Bu cür əlaqələr Kremlin dəstəyini təmin etmək cəhdi kimi qəbul edilir.

Rusiya Paşinyanın kursundan — onun Aİ-yə doğru meylindən, KTMT-yə qarşı tənqidindən və Avrasiya İqtisadi Birliyindən çıxmaq barədə danışıqlarından qıcıqlanır. Lakin Moskvanın sabit və dinc Cənubi Qafqazda marağı yoxdur. Regional sabitlik, Ermənistan və Azərbaycan arasında normallaşma, kommunikasiyaların açılması və iqtisadi əməkdaşlıq Kremlin təsir gücünü azaldır. Rusiya ənənəvi olaraq Qarabağ münaqişəsindən təsir vasitəsi kimi istifadə edib: gərginlik davam etdikcə, hər iki tərəfə silah sata, "sülhməramlılar" vasitəsilə şərtləri diktə edə və regionu asılı vəziyyətdə saxlaya bilər. Hakimiyyətdə Köçəryanın olması vəziyyəti sabitləşdirmək - revanşist gündəmi bərpa etmək, anti-Azərbaycan əhval-ruhiyyəsini gücləndirmək və sülh prosesini dayandırmaq üçün əlverişli olardı. Bu, "Ermənistan maraqlarını qorumaq" deyil, Ermənistanın yenidən sövdələşmə predmetinə çevrildiyi klassik geosiyasi oyundur. Yeni itkilər əsasən Ermənistan cəmiyyətinin üzərinə düşəcək: səfərbərlik, iqtisadi itkilər, təcrid və eskalasiya riski.

Köçəryanın özü Qarabağ məsələsində sərt, revanşist mövqe tutur. O Paşinyanı guya 2020 və 2023-cü illərdə Azərbaycanı təşviq edən "zəifliyə" görə tənqid edir və deyir ki, istənilən sülh - şəxsi deyil, beynəlxalq öhdəliklər üçün "aydın təhlükəsizlik zəmanətləri" tələb edir. O mövcud razılaşmaları qeyri-kafi hesab edir və "Artsaxa qayıdış" ehtimalını qaldırır. Bu cür bəyanatlar "zəmanətlərlə sülh" adı altında verilir, lakin əslində status-kvonun yenidən nəzərdən keçirilməsinə çağırışlar ehtiva edir. Köçəryanın "döyüşə hazır ordu, güclü lider və güclü müttəfiq"ə ehtiyac olduğunu vurğulaması açıq şəkildə Rusiyaya mesajdır. Bu, təhlükəli ritorikadır: 1990-cı il üçün nostalji səfərbər edir, lakin 2020-2023-cü illərdən sonra Azərbaycanın hərbi və iqtisadi üstünlüyünün reallığını görməzdən gəlir. Qarşıdurmaya qayıtmaq itirilənləri bərpa etməyəcək, əksinə, erməni xalqına yeni qurbanlar, yeni dağıntılar və daha da təcrid gətirəcək.

2026-cı ilin fevral-aprel ayları üzrə keçirilən sorğulara (EVN Report, IRI və digərləri) görə, Köçəryanın siyasi bloku olan "Ermənistan" zəif nəticələr göstərir - seçki həddindən (8%) təxminən 3-5,5% aşağı. Paşinyanın hakim “Vətəndaş Müqaviləsi” Partiyası 24-33% səslə liderlik edir. Samvel Karapetyanın "Güclü Ermənistan" Partiyası isə 9-13% səslə ikinci yerdədir.

Köçəryanın bloku daha yeni müxalifət layihələri səbəbindən səs itirir və hazırda parlamentə düşmək şansı yoxdur. Köçəryanın dəstəyi mühafizəkar və Rusiyapərəst seçicilər arasında hələ də azdır, keçmişin nostaljisi ilə yaşayır. Onun parlament çoxluğuna və hətta əhəmiyyətli təsirə malik olmaq şansı sıfıra yaxındır. Bir çox erməni korrupsiya, Qarabağdakı məğlubiyyət və sonsuz münaqişə ilə əlaqəli köhnə elitalardan bezib. Köçəryanı "vurulmuş pilot" kimi təsvir etmək olar. Onun əsas nailiyyətləri keçmişdə qalıb və o kənarda qalan keçmiş uğurlarının xatirələri ilə yaşayır.

Ermənilər Köçəryanın ritorikasını xilas yolu kimi deyil, asılılığa qayıdış yolu kimi diqqətlə nəzərdən keçirməlidirlər. Çünki ölkələrinin yenidən xarici qüvvələr üçün alətə çevrilməsi gözlənilir. Artıq qeyd edildiyi kimi, Rusiya sabit Cənubi Qafqaz axtarmır: Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh və iqtisadi əməkdaşlıq onun mövqeyini zəiflədir. Köçəryana məhz hadisələri qızışdırmaq - revanşizmi qaytarmaq, normallaşmanı ləngitmək və təsirləri qorumaq üçün ehtiyac var. Bu, praqmatizm deyil, yeni qurbanlar üçün bir reseptdir: iqtisadi, insani və geosiyasi. Ermənistan cəmiyyəti artıq "Qarabağ klanı"nın keçmiş siyasətinin bədəlini yüksək həddə ödəyib. Eyni kursu "güclü müttəfiq" və "zəmanətlər" şüarları altında təkrarlamaq yalnız daha çox itkilərə səbəb ola bilər.

Əgər Köçəryanın mövqeyi möhkəmlənərsə, Azərbaycan üçün sakitliyi qorumaq və strateji kursu davam etdirmək vacibdir. Ordunu və müdafiəsini gücləndirmək, keçmişin diplomatik xatırlatmalarını (o cümlədən Xocalı soyqırımını) davam etdirmək, Zəngəzur dəhlizini və enerji şaxələndirməsini inkişaf etdirmək. Təxribatlara müqavimət göstərin, amma istənilən ssenariyə hazır olun. Əsas məsələ sülhü öz şərtləri ilə təmin etməkdir: ərazi bütövlüyünün tanınması, ərazi iddiaları olmadan kommunikasiyaların açılması və qisasçılıqdan imtina.

Cənubi Qafqaz yol ayrıcındadır. Köçəryanın açıqlamaları Ermənistan cəmiyyətində normallaşma arzusu ilə qarşıdurma nostaljisi arasında parçalanmanı əks etdirir. 2026-cı il seçkiləri Ermənistanın irəliləyə biləcəyini, yoxsa yenidən əsas faydalananların xarici güclər olduğu, bunun isə bədəlinin isə yenidən adi erməni xalqının üzərinə düşəcəyi bir oyuna cəlb olunacağını müəyyən edəcək. Sabitlik gərginlikdən faydalananlar istisna olmaqla, hər kəsə fayda verir.

Müəllif: Aqil Qəhrəmanov

Mənbə: Zerkalo.az

Tərcümə AYNA.AZ-a məxsusdur.