Xarici siyasətdə balanslaşdırılmış kurs ŞƏRH

Fevralın 15-də Belqradda keçirilən Azərbaycan–Serbiya Strateji Tərəfdaşlıq Şurasının ilk iclası münasibətlərin artıq formal çərçivədən çıxaraq sistemli və koordinasiyalı mərhələyə keçdiyini təsdiqlədi. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev və Serbiya Respublikasının Prezidenti Aleksandar Vuçiçin iştirakı ilə baş tutan bu platforma dövlətlərarası münasibətləri daimi mexanizmə bağlayan institusional addım oldu. Bu eyni zamanda Strateji Şuranın siyasi çəkisi, simvolik görüş deyil, uzunmüddətli kursdur.

Onu da qeyd edək ki, Strateji Şura anlayışı özü-özlüyündə iki mühüm mesaj verir: Tərəfdaşlıq artıq epizodik diplomatik təmaslardan ibarət deyil; Qərarlar liderlərin şəxsi razılaşması ilə məhdudlaşmır, icra mexanizmi ilə müşayiət olunur. Nümayəndə heyətlərinin geniş tərkibi isə göstərdi ki, əməkdaşlıq yalnız siyasi dialoq yox, hökumətlərarası koordinasiya səviyyəsində planlaşdırılmış kompleks proqramdır. Geosiyasi dinamika fonunda qarşılıqlı güvən modeli kimi önəmlidir. Hazırkı beynəlxalq şərait – Avropa təhlükəsizlik arxitekturasının yenidən formalaşması, enerji bazarlarında dəyişikliklər və regional risklərin artması çevik və etibarlı tərəfdaşlıqları da ön plana çıxarır. Azərbaycan və Serbiya üçün ortaq məxrəc aydındır: Suverenliyin qorunması prinsipial mövqedir, xarici siyasətdə balanslaşdırılmış kurs əsas prioritetdir və milli maraqlar hər hansı blok siyasətindən üstündür. Bu kontekstdə Bakı ilə Belqrad arasında mütəmadi məsləhətləşmələr yalnız siyasi nəzakət deyil, strateji zərurət xarakteri daşıyır. Liderlər səviyyəsində formalaşmış etimad dövlətlərarası münasibətlərin sabit dayağına çevrilib. Beləliklə artıq enerji diplomatiyasından enerji sənayesinə keçid başlayıb. Azərbaycanın Serbiyaya qaz ixracı artıq məlum mərhələdir. Lakin Strateji Şuranın iclasında diqqət çəkən məqam əməkdaşlığın yeni səviyyəyə – qazın elektrik enerjisinə çevrilməsi üzrə birgə istehsal modelinə keçməsidir. Bu istiqamətin bir neçə mühüm nəticəsi olacaq: Xammalın emalı və yerli istehsal gücünün artırılması ilə əlavə dəyər yaradan iqtisadi model formalaşır. Serbiyanın enerji təhlükəsizliyi möhkəmlənir və daxili istehsal imkanları genişlənir. Azərbaycanın Avropa enerji bazarındakı mövqeyi güclənir, yeni ixrac kanalları yaranır. 2032-ci ilə qədər əlavə 8 giqavat enerji gücü planı Azərbaycanın artıq regional deyil, qlobal enerji oyunçusu kimi mövqeləndiyini göstərir. Bu artımın mühüm hissəsinin ixraca yönəldilməsi Bakı üçün yeni iqtisadi və siyasi alətlər yaradır. Serbiyada müsbət investisiya mühitinin vurğulanması da təsadüfi deyil. Xarici sərmayənin cəlb edilməsi üçün sabitlik, proqnozlaşdırıla bilən iqtisadi siyasət və siyasi iradə əsas şərtlərdir. Azərbaycanın Serbiyaya iri həcmli investisiya yatırmağa hazır olması iki paralel xətti nümayiş etdirir: Azərbaycan kapital ixrac edən ölkəyə çevrilib; Strateji tərəfdaşlıq iqtisadi rasionallıq üzərində qurulur. Bu, münasibətlərin emosional dostluqdan çox, rasional dövlət maraqları üzərində dayandığını göstərir.

Cənab Prezident İlham Əliyevin bəyanatının strateji məğzi isə çox aydın idi. Dövlətimizin başçısının mətbuata bəyanatı diplomatik çərçivədən kənara çıxaraq siyasi xəritə təqdim etdi. Bəyanatda liderlik faktoruna xüsusi diqqət ayrıldı. Güclü siyasi iradə, sabitlik və davamlı inkişaf modeli dövlətlərarası əməkdaşlığın zəmanəti kimi təqdim olundu. Bu, münasibətlərin şəxsi simpatiyaya deyil, strateji vizyona əsaslandığını göstərir. Qarşılıqlı səfərlərin intensivləşdirilməsi, layihələrin sürətləndirilməsi və koordinasiyanın davamlı xarakter alması barədə mesajlar göstərir ki, tərəflər vaxt itirmədən konkret nəticələrə fokuslanır. Energetika ilə yanaşı, nəqliyyat və logistika sahələrində də yeni imkanların müzakirəsi iki ölkənin regional bağlantı layihələrində rolunu artıra bilər. Azərbaycan Cənubi Qafqazın tranzit mərkəzi kimi, Serbiya isə Balkanların mühüm logistika qovşağı kimi çıxış edir. Bu iki coğrafiyanın birləşməsi Avropa–Asiya xəttində alternativ və təhlükəsiz marşrutların formalaşmasına töhfə verə bilər. Belqrad görüşünün əsas mesajı belədir: Azərbaycan və Serbiya münasibətləri situativ maraqlara əsaslanmır. Bu tərəfdaşlıq: siyasi prinsipiallıq, iqtisadi rasionalizm, enerji təhlükəsizliyi strategiyası, qarşılıqlı etimad üzərində qurulub.

Strateji Şuranın ilk iclası və mətbuata verilən Bəyanatlar göstərdi ki, Bakı–Belqrad xətti artıq regional əməkdaşlıq modelindən çıxaraq daha geniş geosiyasi koordinasiya formatına çevrilir. Azərbaycan və Serbiya bu mərhələdə yalnız tərəfdaş deyil, bir-birinin sabitliyinə və inkişafına real töhfə verən strateji müttəfiqlər kimi çıxış edirlər. Bu isə gələcək illərdə iki ölkənin siyasi və iqtisadi xəritədə daha güclü mövqe tutacağını indidən nümayiş etdirir.

Gülər Sultanzadə

YAP Yasamal rayon təşkilatının fəalı