Xəzərdən dünyaya açılan yol ŞƏRH

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 2026-cı il oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşündə çıxışı Azərbaycanın regional siyasətinin prioritetlərini, Xəzər hövzəsinin artan geosiyasi əhəmiyyətini və ölkəmizin Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əməkdaşlığının strateji istiqamətlərini əks etdirir. Dövlət başçısının çıxışı siyasi dialoqun möhkəmləndirilməsi, iqtisadi potensialın birləşdirilməsi və qarşılıqlı maraqlara əsaslanan regional tərəfdaşlığın genişləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində baş verən dəyişikliklər dövlətlər qarşısında yeni imkanlarla yanaşı, ciddi çağırışlar da yaradır. Bu şəraitdə iqtisadi əlaqələrin şaxələndirilməsi, enerji və nəqliyyat təhlükəsizliyinin təmin olunması, alternativ ticarət marşrutlarının inkişafı və regional əməkdaşlığın gücləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycanın 2025-ci ilin noyabrında Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət formatına tamhüquqlu üzv qəbul edilməsi ölkəmizin bu əməkdaşlıq məkanında iştirakının genişlənməsini və regional əlaqələrin yeni mərhələyə keçidini ifadə edir.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında iqtisadi-ticari münasibətlərin inkişafı, qarşılıqlı investisiyaların artırılması və birgə istehsal imkanlarının genişləndirilməsi əsas istiqamətlər kimi diqqət çəkir. Dövlət başçısının qeyd etdiyi kimi, ötən il Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə ticarət dövriyyəsi 50 faizdən çox artıb, ölkəmizdə həmin dövlətlərin kapitalı ilə 400-dən artıq şirkət fəaliyyət göstərir. Bu göstəricilər iqtisadi əlaqələrin inkişaf dinamikasını nümayiş etdirməklə yanaşı, əməkdaşlığın daha geniş imkanlara malik olduğunu da göstərir. Qarşıdakı mərhələdə əsas məqsəd yalnız ticarət dövriyyəsini artırmaq deyil, həm də birgə investisiya layihələri həyata keçirmək, sənaye kooperasiyasını gücləndirmək və beynəlxalq bazarlara birgə çıxış imkanlarını genişləndirməkdir.

Bu baxımdan, Orta Dəhlizin inkişafı Azərbaycanın regional və beynəlxalq iqtisadi əlaqələrində xüsusi yer tutur. Asiya ilə Avropa arasında mühüm nəqliyyat bağlantısı olan bu marşrut Mərkəzi Asiya dövlətlərinin dünya bazarlarına çıxış imkanlarını genişləndirir və Azərbaycanın tranzit potensialını artırır. Xəzər dənizi üzərindən yükdaşımaların genişləndirilməsi, limanların, dəmir və avtomobil yollarının inkişafı, eləcə də rəqəmsal infrastrukturun təkmilləşdirilməsi regionun nəqliyyat imkanlarını gücləndirən əsas amillərdir. Prezidentin çıxışında Orta Dəhliz üzrə tranzit yükdaşımaların artımına diqqət yetirilməsi bu marşrutun beynəlxalq logistika sistemində yüksələn əhəmiyyətini göstərir.

Lakin nəqliyyat dəhlizlərinin strateji əhəmiyyəti yalnız coğrafi mövqe ilə müəyyən edilmir. Daşımaların sürəti, gömrük prosedurlarının səmərəliliyi, rəqəmsal məlumat mübadiləsi və tranzit xərclərinin optimallaşdırılması da rəqabət qabiliyyətinə birbaşa təsir göstərir. Bu sahələrdə dövlətlər arasında koordinasiyanın gücləndirilməsi Orta Dəhlizin daha səmərəli fəaliyyətinə və regionun beynəlxalq ticarətdə rolunun artmasına şərait yarada bilər.

Enerji əməkdaşlığı da Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında strateji tərəfdaşlığın mühüm istiqamətlərindəndir. Xəzər hövzəsinin enerji resursları və mövcud nəqliyyat infrastrukturu region ölkələrinin beynəlxalq enerji bazarları ilə əlaqələrini genişləndirmək üçün əhəmiyyətli imkanlar yaradır. Türkmənistan və Qazaxıstandan neftin Azərbaycan ərazisi vasitəsilə nəqlinin artması ölkəmizin tranzit rolunu ön plana çıxarır. Bununla yanaşı, Qazaxıstan və Özbəkistanla yaşıl enerji dəhlizinin yaradılması istiqamətində görülən işlər bərpaolunan enerji sahəsində əməkdaşlığın yeni perspektivlərini müəyyənləşdirir. Belə təşəbbüslər enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi və müasir infrastrukturun inkişafı baxımından əhəmiyyətlidir.

Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətlərini birləşdirən tarixi, mədəni və mənəvi bağlar da münasibətlərin mühüm dayaqlarındandır. Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərində həyata keçirilən bərpa və quruculuq layihələrinə qardaş ölkələrin verdiyi töhfələr bu yaxınlığın konkret təzahürüdür. Türkmənistanın Füzulidə məscid tikintisi təşəbbüsü, Özbəkistanın Mirzə Uluqbəy adına məktəbi, Qazaxıstanın Kurmanqazı adına Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzini və Qırğızıstanın Ağdamda Manas adına məktəbi inşa etməsi dövlətlərarası münasibətlərin humanitar məzmununu gücləndirir. Bu layihələr təhsil, mədəniyyət və mənəvi dəyərlər vasitəsilə xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmlənməsinə xidmət edir.

Regional sabitlik və təhlükəsizlik məsələləri də əməkdaşlığın davamlılığı üçün mühüm şərtdir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında sülhün, təhlükəsizliyin, siyasi və iqtisadi sabitliyin regionun gələcək inkişafının təməli kimi vurğulanması bu məsələlərin strateji əhəmiyyətini göstərir. Dövlətlər arasında davamlı dialoq, qarşılıqlı etimad və ortaq maraqların uzlaşdırılması iqtisadi layihələrin həyata keçirilməsi, investisiyaların cəlb olunması və regional əlaqələrin möhkəmləndirilməsi üçün əlverişli zəmin yaradır.

Azərbaycanın 2027-ci ildə Məşvərət görüşü formatına sədrlik edəcək olması qarşıdakı dövrdə əməkdaşlığın inkişafı üçün yeni imkanlar açır. Bu mərhələdə nəqliyyat, energetika, investisiya, rəqəmsal bağlantılar, elm, təhsil və humanitar əlaqələr üzrə təşəbbüslərin konkret layihələrlə dəstəklənməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyacaq. Sədrliyin səmərəliliyi irəli sürülən təşəbbüslərin ardıcıl icrasından, dövlətlər arasında koordinasiyanın gücləndirilməsindən və əldə olunan nəticələrin qiymətləndirilməsindən asılı olacaq. Görüşdə imzalanmış birgə sənədlər də əməkdaşlığın institusional əsaslarının möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Prezident İlham Əliyevin Türkmənbaşı görüşündə çıxışı Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərində iqtisadi, nəqliyyat, enerji və humanitar istiqamətlərin qarşılıqlı əlaqəsini aydın şəkildə ortaya qoyur. Bu əməkdaşlığın əsas mahiyyəti siyasi dialoqu konkret nəticələrlə zənginləşdirmək, coğrafi üstünlükləri iqtisadi imkanlara çevirmək və ortaq maraqlar əsasında uzunmüddətli tərəfdaşlığı möhkəmləndirməkdir.

Xəzərin iki sahilində yerləşən dövlətlərin əməkdaşlığı regionun beynəlxalq iqtisadi əlaqələrdə rolunun genişlənməsi üçün mühüm potensial yaradır. Bu potensialın reallaşdırılması isə siyasi iradənin konkret layihələrlə dəstəklənməsini, qarşılıqlı öhdəliklərin yerinə yetirilməsini və əməkdaşlığın nəticəyönümlü şəkildə inkişafını tələb edir. Strateji tərəfdaşlığın həqiqi gücü coğrafi yaxınlığın ortaq maraqlara, siyasi dialoqun real nəticələrə, tarixi-mədəni bağlılığın isə gələcəyə hesablanmış birgə fəaliyyətə çevrilməsindədir. Türkmənbaşı görüşü bu baxımdan Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi və Xəzər hövzəsində ortaq inkişaf imkanlarının genişləndirilməsi üçün mühüm platforma kimi əhəmiyyət daşıyır.

Çinarə Nəbiyeva

YAP Yasamal rayon “Moskva pr. 67” ünvanı (ADSEA) üzrə ərazi partiya təşkilatının fəal üzvü.