Xəzərdən dünyaya enerji axını ŞƏRH

4 mart 2026- cı il tarixdə Prezident İlham Əliyev Bakıda keçirilən Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 12-ci və Yaşıl Enerji Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 4-cü iclasında çıxışı zamanı vurğulamışdır ki, Azərbaycan zəngin enerji ehtiyatlarına malik olmaqla yanaşı, Avrasiya məkanında mühüm tranzit və enerji qovşağı kimi formalaşmışdır. Azərbaycan həm Xəzər hövzəsinin karbohidrogen resurslarının hasilatçısı, həm də bu resursların beynəlxalq bazarlara təhlükəsiz və dayanıqlı şəkildə çatdırılmasını təmin edən etibarlı tərəfdaş kimi çıxış edir. Ölkənin əlverişli geosiyasi və geoiqtisadi mövqeyi – Avropa ilə Asiyanın kəsişməsində yerləşməsi – onun enerji diplomatiyasını xarici siyasətin prioritet istiqamətlərindən birinə çevirmişdir.

Müstəqilliyin ilk illərində müəyyənləşdirilən enerji strategiyası Azərbaycanın iqtisadi inkişaf modelinin əsasını təşkil etmişdir. 1994-cü ildə imzalanmış “Əsrin müqaviləsi” ölkəyə böyük həcmdə xarici investisiyaların cəlb olunmasına, yeni texnologiyaların tətbiqinə və milli enerji infrastrukturunun yenidən qurulmasına imkan yaratdı. Bu müqavilə nəticəsində Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda yerləşən zəngin neft yataqlarının istismarı sürətləndi və ölkə qısa müddətdə qlobal enerji bazarının mühüm iştirakçısına çevrildi.

Azərbaycanın tranzit ölkə kimi rolunu şərtləndirən əsas amillərdən biri ixrac marşrutlarının şaxələndirilməsi siyasətidir. Bu baxımdan, Bakı–Tbilisi–Ceyhan neft kəməri xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Sözügedən kəmər Xəzər neftini Gürcüstan və Türkiyə ərazisindən keçməklə Aralıq dənizinə çatdırır və Azərbaycan neftinin dünya bazarına birbaşa çıxışını təmin edir. Layihə region ölkələri arasında iqtisadi inteqrasiyanı gücləndirmiş və Cənubi Qafqazın enerji xəritəsini köklü şəkildə dəyişmişdir.

Təbii qaz sahəsində isə Bakı–Tbilisi–Ərzurum qaz kəməri və onun tərkib hissəsi olduğu Cənub Qaz Dəhlizi Azərbaycanın strateji əhəmiyyətini daha da artırmışdır. Cənub Qaz Dəhlizi Xəzər qazını Gürcüstan və Türkiyə üzərindən Avropaya nəql edən genişmiqyaslı enerji sistemidir. Bu layihə Avropa İttifaqının enerji təhlükəsizliyi siyasətində mühüm yer tutur və qaz təchizatının mənbə və marşrut baxımından şaxələndirilməsinə xidmət edir. Beləliklə, Azərbaycan yalnız ixracatçı deyil, həm də regionlararası enerji körpüsü funksiyasını yerinə yetirir.

Enerji siyasətinin digər mühüm istiqaməti tranzit potensialının genişləndirilməsidir. Azərbaycan ərazisi vasitəsilə yalnız yerli resurslar deyil, həm də qonşu ölkələrin enerji ehtiyatları dünya bazarına çıxarıla bilər. Bu isə ölkəni regional enerji qovşağına çevirir və onun geoiqtisadi çəkisini artırır. Eyni zamanda, tranzit layihələri dövlət büdcəsinə əlavə gəlirlər gətirir, yeni iş yerləri yaradır və infrastrukturun modernləşdirilməsini sürətləndirir.

Son illərdə Azərbaycan enerji sektorunda şaxələndirmə siyasətini daha da dərinləşdirərək bərpa olunan enerji mənbələrinə xüsusi diqqət yetirir. Xəzər dənizinin külək enerjisi potensialı, eləcə də ölkənin günəş enerjisi imkanları “yaşıl enerji” konsepsiyasının inkişafına zəmin yaradır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarında “yaşıl enerji zonası”nın yaradılması təşəbbüsü Azərbaycanın gələcəkdə alternativ enerji ixracatçısına çevrilməsi perspektivini gücləndirir. Bu istiqamət ölkənin tranzit rolunu yeni mərhələyə daşıyaraq onu təkcə neft-qaz deyil, həm də elektrik enerjisi ötürülməsi sahəsində regional mərkəzə çevirə bilər.

Bütün bu amillər göstərir ki, Azərbaycan enerji ehtiyatlarına malik ölkə olmaqla yanaşı, Avrasiya enerji sistemində strateji tranzit platforması kimi çıxış edir. Müasir infrastruktur, beynəlxalq tərəfdaşlıqlar, enerji diplomatiyasının çevikliyi və davamlı inkişaf strategiyası ölkənin qlobal enerji təhlükəsizliyində rolunu möhkəmləndirir. Nəticə etibarilə, Azərbaycan modeli enerji resurslarının səmərəli idarə olunması və tranzit imkanlarının effektiv istifadəsi baxımından region üçün nümunəvi təcrübə kimi qiymətləndirilə bilər.

Tural Sadıxov

Yeni Azərbaycan Partiyası Culfa rayon təşkilatının əməkdaşı