“Xoşbəxtlik indeksi”miz aşağı düşüb?

BMT-nin məlumatlarına və Dünya Əhali İcmalı hesabatlarına görə, Azərbaycan həyat keyfiyyətinin aşağı olduğu ölkələr sırasına daxil edilib. 

Bu vəziyyət ölkədə sosial, iqtisadi və infrastruktur problemlərinin hələ də davam etməsi ilə əlaqələndirilib. 

Bəs niyə ölkəmiz belə siyahılarda yer alır? 

Mövzu ilə bağlı “Cümhuriyət”-ə açıqlama verən iqtisadçı-ekspert Akif Nəsirli bildirib ki, bunun bir sıra səbəbləri ola bilər: 

“Bu sual çox vacibdir və tam cavab vermək üçün bir neçə aspekti nəzərdən keçirmək lazımdır. “Həyat keyfiyyəti” göstəricilərində Azərbaycanın nisbətən aşağı reytinqlərdə görünməsi bir sıra yanaşmalara görə iddia oluna bilər. Bu iddia konkret mənbə və kriteriyalara bağlıdır, ona görə də tədqiqatlara diqqətlə baxmaq lazımdır. 

Azərbaycanda həyat keyfiyyətinin aşağı olmasının əsas səbəbləri kimi sağlamlıq, təhsil, gəlir, ətraf mühit, ictimai xidmətlər və infrastruktur, fərdlərin subyektiv xoşbəxtlik hissinin və s. kimi subyektiv düşüncələrin götürülməsi mümkündür. 

Lakin bəzi məqamlarda özümüzün də narazı qaldığımız məqamlar var. Məsələn, su və içməli su təchizatı problemi ciddidir. Su kəmərləri kifayət qədər su vermir və kəsintilər olur. Paytaxtın su infrastrukturu Sovet dövründə planlaşdırılıb və indiki əhali artımına uyğun deyil. Kəndlərdə suyun keyfiyyəti və daxili sanitar xidmətlərin olmaması da geniş yayılıb və suvarma suyu problemi daha ciddidir. 

Səhiyyə xidmətlərinin əlçatanlığı və keyfiyyəti aşağı səviyyədədir. Bölgələrdə səhiyyə xidmətləri məhduddur. Bəzi kəndlərdə tibb məntəqəsi yoxdur, mərkəzi xəstəxanalar bəzən elektrik və isitmə kimi əsas xidmətlərdə problemlərlə üzləşirlər. 

Həkimlərin sayı bəzi regionlarda yetərsizdir. Təhsil sahəsində bərabərsizlik və keyfiyyət problemləri mövcuddur. Kənd və şəhər arasında təhsil nəticələrində ciddi fərqlər var. Zəngin və yoxsul ailələrin uşaqları arasında fərq böyükdür və təhsil sisteminin bəzi hissələri modern standartlara cavab vermir”. 

Onun sözlərinə görə, Bakı və iri şəhərlərdə xidmətlər əlçatandır, amma bölgələrdə bu imkanlar məhduddur: 

“Gəlir bərabərsizliyi özünü daha ciddi şəkildə göstərir. Yaşayış səviyyəsində fərqlər var, bəzi bölgələr şəhərlərə nisbətən geri qalır. Gəlirlərin bölgələr və sosial qruplar arasında bölünməsi təzadlıdır. Bəzi insanlar lüks şəraitdə yaşayarkən, digərləri minimum şəraitlə kifayətlənməli olurlar. 

Bakı və iri şəhərlər mərkəzləşmiş investisiyalar alır, infrastruktur yaxşılaşır və xidmətlər daha əlçatandır, amma bölgələrdə bu imkanlar məhduddur. Kəndlər hələ də elektrik, qaz, internet və yaxşı yol infrastrukturu kimi əsas xidmətlərdə çatışmazlıqlarla üzləşir. 

İnfrastruktur problemləri davam edir. Su, kanalizasiya və elektrik təminatı kimi kommunal xidmətlərdə gecikmələr və aşağı keyfiyyət müşahidə olunur. Yol infrastrukturu və nəqliyyat xidməti, xüsusilə rayonlarla şəhərlər arasında səyahət şəraiti bəzən çətindir. Ətraf mühit və çirklənmə problemləri mövcuddur. 

Bəzi ərazilərdə hava çirkliliyi, sənayenin təsirləri və maye tullantılar problemlidir, xüsusilə Bakı və neft hasilatı bölgələrində bu xüsusilə nəzərə çarpır. Kəndlərdə suyun təmizliyi, kanalizasiya sisteminin olmaması və içməli su aktual problemlərdir. Məişət və nəqliyyat xərcləri, ərzaq, kommunal xidmətlər ailə büdcəsinə yük olur, xüsusilə azgəlirli ailələrdə problemlər yaradır. Bütün bunlar təbii ki, təsir edir”. 

Ekspert qeyd edib ki, bu cür ifadələr bəzən sensasional başlıq olur, amma reallıqda ölkələrin problemləri fərqlidir: 

“Dünya Xoşbəxtlik Hesabatlarında göstərilir ki, Azərbaycanda son illərdə “həyat qiymətləndirməsi” və “xoşbəxtlik indeksi” göstəriciləri aşağı düşüb. Bu, bir neçə səbəbdən qaynaqlana bilər. 

Azərbaycanın neft və qaz sektoru iqtisadiyyatda böyük rol oynayır, amma gəlirlərdən bütün vətəndaşların faydalanması üçün struktur, idarəetmə kimi məsələlərdə çatışmazlıqlar var. Sovet mirası, kəndlərin inkişafının yetərsiz olması, şəhərə köçün sürəti və urbanizasiya problemləri infrastrukturu tıxayır. 

Bəzi sahələrdə investisiyalar şəhərlərə yönəlib və bölgələrin inkişafına yetərincə diqqət verilmir. “Ən pis 20 ölkə” kimi ifadələr genişdir və siyahılar müxtəlif metodologiyalarla hazırlanır, fərqli kriteriyalardan istifadə olunur. Bu cür ifadələr bəzən sensasional başlıq olur, amma reallıqda ölkələrin problemləri fərqlidir”. Hesabatın şübhəli məqamları onun hansı tezislər əsasında hazırlanmasındadır. Çünki konkret mənbələr, statistik məlumatlar yetərincə deyil. 

Rəsmi statistikaya görə, Azərbaycan Cənubi Qafqaz, eləcə də əksər postsovet ölkələrindən həyat səviyyəsinə görə çox irəlidədir. Belə olan halda bu indeksin hansı əsaslarla tərtib edildiyi şübhələrə yol açır. Təbii ki, çatışmazlıqların olmasını kimsə inkar etmir. Ekspertin də söylədiyi kimi, bəzi sahələrdə hələ də problemlər qalmaqdadır. Lakin bütün bunlar hesabatın obyektivlikləhazırlanmamasınaəsas vermir və mövcud yanaşma hesabatın şəffaflığını şübhə altına alan əsas amildir. 

Gülər 
"Cebheinfo.az" 
 

Açar sözlər: Xoşbəxtlik Akif Nəsirli

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin