Yağış norması aşağı götürüləndə...

İndinin yağışları da kişilər kimidir – romantik deyillər, tez-tez təbii fəlakətə dönürlər.

Düzdür, hələ də ictimai yerdə, xüsusilə də alış-veriş mərkəzlərinin ortasında dizini yerə atıb, xalqa göstərə-göstərə sevgilisinə evlilik təklif edən, bu ritualı şampan fujerinin dibinə təkqaşlı brilyant üzük qoyaraq həyata keçirən, ad günündə nişanlısına “milyon-milyon qızılgül” göndərən romantik oğlanlar var, amma bunlar normadan artıq romantik olanlardır. Çünki evliliyin ili tamam olmamış qaçıb Nərminaov (və ya Nəsimi, Nizami, Yasamal, Səbayel) rayon məhkəməlinə boşanma ərizəsi verirlər. Məlum olur ki, roman bitib, tık yoxdur. Nəticədə həftədə yeddi dəfə saytlarda vay-nöfsə qopur: “Boşanmalar artır, doğum azalır – çıxış yolu nədir?”

Amma bu başqa söhbətdir, əsas mövzumuz indinin yağışlarıdır – xüsusilə də normadan artıq yağanları.

Kənd yeri üçün yağışın norması yoxdur, dolmuş bulud boşalana qədər yağır, su torpağa hopur, qrunt sularına qarışır, yerdə qalanı da axıb çaylara, göllərə gedir. Nepaldakı kimi olmasa kənd yerinin yağışlarının normadan artıq olub-olmadığını bilmək olmaz.

Şəhər yerində isə başqadır. Burada insanlara su limitlə verildiyi kimi, yağışların da norması var. Bir az normadan artıq oldumu, xalqımız Hacıbala Abutalıbovu xatırlayır. Adam 8 ildir şəhər meri vəzifəsindən çıxıb, amma indiki mer (Eldar Əzizov) qədər xatırlanır. Necə işləyibsə... Xalqda belə bir qənaət var ki, o və onun xələfi Bakı şəhəri üçün yağışın normasını aşağı götürüblər. Əslində isə bu şəhər üçün yağış norması iki, hətta üç bu qədər olmalıymış ki, küçələr axar çaylara dönməsin.

(Görəsən, Əliş müəllimin vaxtında paytaxta yağan yağışlar necə olurmuş? Axıb dənizə gedirmiş, yoxsa küçələrdə göllənirmiş? Bəlkə sovet dövrünün yağışları partiya və hökumətin atalıq qayğısı nəticəsində həmişə normaya uyğun yağırmış? Qoy bunu yaşlı adamlar nostaljiyə qapılaraq, “eh, sovet dövrünün yağışları başqaydı” deyə izah etsinlər).

Vaxtilə Arpaçay həndəvərinə düşən yağışın miqdarı və bunu Sara xanımın həyatına təhlükə yaratması və Xançobana faciə yaşatması vaqiəsini xatırlayanda əmin olursan ki, keçmişdə də normadan artıq atmosfer çöküntüləri olub. Elə ustad Şəhriyar da “Heydərbaba, ildırımlar şaxanda, sellər, sular şaqqıldayıb axanda” kimi misraları əbəs yerə yazmayıb. Bunu o dönəmin press-relizi də saymaq olar. Şair təbiət hadisəsini və ona səf bağlayıb baxan qızları təsvir edib. Elə indinin özündə də keçilməz çaya dönmüş küçələrin bəri tərəfindən o tərəfinə keçmək üçün qızlar (eləcə də oğlanlar) səf bağlayıb baxırlar, hətta əlaqədar yoldaşların şövkətinə salam göndərənlər, adlarını dilə gətirənlər də tapılır.

İndi deyirlər, bu qlobal istiləşmənin, planetin orta temperaturunun 1+ dərəcə artmasının nəticəsidir. Elm adamları ilə mübahisə etməyin yeri yoxdur, deyirlərsə, bir bildikləri var. Cənub-şərqi Asiyada ildə 2-3 dəfə musson yağışları olur. Yağış başlayır və 30-40 gün kəsmir. Bizim normalarla götürsək, 50 dəfə artıq yağır, amma o regionun norması çox yuxarıdır deyə dözürlər.

Bizə o qədər yağsa, qırılıb gedərik. Ya da birtəhər yağmurlu havalara uyğunlaşmağa çalışarıq. Benqallar mussona birtəhər öyrəşiblər, amma yenə də hər il minlərlə banqladeşli sırf o zəhlətökən yağışların üzündən ölkəni tərk edir, nisbətən azyağışlı ölkələrə getmək istəyirlər.

Bir də var noyabr yağışı – çiskin-çiskin, narın-narın yağır, adamlar da bir quru və isti yer tapıb oturur, romantikləşirlər. Hərçənd Andropovun vaxtında elə bir hava kəndçimiz Uğur kişiyə baha başa gəlmişdi. Kəndçimiz oğullarına sünnət toyu edəndə elə bir “vino-vodoçnu” havaya düşmüşdü və kəndin cavanları mis teştdə bişirilən bozbaşdan yeyə-yeyə və “andropovski” araqdan vura-vura axşama qədər oturmuşdular. Axırda məlum olmuşdu ki, kəndin və qonşu kəndlərin mağazalarındakı bütün araq ehtiyatı qurtarıb. Toyda normadan 3 dəfə artıq araq içilibmiş. Sonradan həmin günü xatırlayanlar deyirdilər ki, havadan idi, araq su kimi gedirdi.

Hazırda bəzi mömin dostlar isə deyirlər ki, bu cür normadan artıq yağışlar və onların fəsadları gözəgörünməzin həddini aşan insanlara qəzəbinin nəticəsidir. Ola bilər. Amma elə olsa, günahsız insanların qanının sel kimi axdığı ölkələr aramsız yağışlara, daşqınlara məruz qalmazdımı? Bu, ən azı o qanların yuyulub aparılması üçün zəruridir.

**

Dünya köhnə dünyadır, atmosfer çöküntülərinin normaları təzədir.