Yağışda küçələr iflic olmuş adama bənzədi, gözlər baxır, əl qol tərpənmir

Əgər zamanında drenaj sistemi lazımi şəkildə qurulsaydı, indi biz bu problemləri yaşamazdıq. Baş verənlər illərin səhvləridir

Yağış paytaxtımızı şikəst etdi yenə. Sosial şəbəkələrdə yazılan statuslar, paylaşılan fotolardan görünür ki, Bakının bir çox ərazilərində dünən dəhşətli vəziyyət hökm sürüb. Feysbuk istifadəçisi Fəridə Aslanova Rüstəmova həm Zabrat körpüsü, həm də “Bağırov” körpüsündəki subasmanı əks etdirən fotolar paylaşıb və öz fikirlərini bu şəkildə ifadə edib: 

- Bakı şəhəri təkcə mərkəzi küçələrdən ibarət deyil. Mərkəzə gələn yolların hamısı tıxac, yollar bərbad! Küçələri sanki iflic olmuş adama bənzətdim, gözlər baxır, əl-qol tərpənmir. Eyni vəziyyət! Başqa cür düşünə bilmədim. Keçidlər, yollar dəniz olub ləpələnir. Cərimələr tətbiq etməklə deyil ee. Gərək tələblə təklif üst-üstə düşsün! Bu gün "Məmmədli" dəmir yolu vağzalında  qatarın gəlişində ləngimə müşahidə olundu. "Məmmədli" dəmir yol stansiyasının yanındakı keçidi də su basmışdı. Guya bunu da o gün təmizləmişdilər. Gördükləri iş bundan artıq deyil!  Sonradan eşitdim ki, Pirşağı tərəfdə işıqlar sönüb, ona görə qatar ləngiyir. Taksiyə mindim. O da “iməkləyə-iməkləyə” gəldi. Düz bir saatdan çox tıxacda qalmışam. Az qala ürəyim partlayırdı. İnanın, təkcə Savalandan "Koroğlu" metrosunun yanınacan 4 avtoqəza gördüm. Əsəblərim gərildi, özümü saxta gülüşlərlə gizlətməyə çalışdım ki, “başdanxarab” deməsinlər. Sonra "Qara Qarayev" metrosuna sarı gəldim, yol birtərəfli tıxac olsa da, birtəhər özümü yeraltı səltənətə atdım. Metro əvəzsiz nemətdir, qoruyaq! Yolboyu bir suala görə narahat oldum. Görəsən, bu gün sürücülərə gölməçəli küçə və prospektlərdə etdikləri xətalara görə cərimə tətbiq ediləcək? Maraqlı sualdır. Deyilmi? Əvvəl yolları düzəltsinlər, sonra müxtəlif qaydalar qoysunlar də! Bəlkə yalan deyirəm?”. 

Qeyd edək ki, dünənki yağıntılı havada “Bağırov” körpüsünü yenə də su basmışdı. Xatırladaq ki, ötən ilin oktyabrında intensiv yağıntılar zamanı körpünü su basmışdı, 2 nəfər əməkçi insan da həyatını itirmişdi. O zaman körpünün altının suyla necə dolduğunu müşahidə etmək üçün hadisə yerinə gələn Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı Eldar Əzizov “öyrənəcəyik görək niyə belə vəziyyət yaranıb” deyərək vətəndaşları arxayın salmağa çalışdı. 6 ayda hələ də öyrənə bilmədilər səbəbi. Aprel gəldi, yağış yağdı, körpünü yenə su basdı. Sosial şəbəkələrdə isə körpünün təslimiyyət fotolarını paylaşanlar “Sovetlər dönəmində bundan artıq yağıntıların olmasına baxmayaraq, bir dəfə də olsun bu körpünün ətrafında, altında su dolduğunu kimsə görmədi. Çünki nəzarət var idi...” yazıblar. İndi baxış var, nəzarət də var - kimə harda nə inşa etməyə icazə verilsin, amma harda tikmək olar, tikinti olsa yol, səki, ümumən hərəkət, insanların yaşayışı hansı vəziyyətə düşəcək, bunu vecinə alan yoxdur. Yəni həqiqətən 21-ci əsrin Bakısında yağış suları ilə mübarizə aparmaq qeyri-mümkündür?   

Sosial Tədqiqatlar Mərkəzinin icraçı direktoru, Əmək Hüquqları Müdafiə Liqasının sədri Sahib Məmmədov “Sherg.az”a açıqlamasında qeyd etdi ki, şəhərin yağış sularına təslim olmağının bir neçə səbəbi var: 

- Bakının relyefi dağlıq, enişli-çıxışlı olduğundan su kütləsi şəhərin aşağı hissələrinə doğru axır və orada toplanır. İntensiv yağışlar zamanı isə yağış suları həddindən artıq toplanır. Hətta adi mövsüm yağışları zamanı da yol-iz keçilməz olur. Demək, başqa problemlər daha güclüdür. Problem idarəetmədir. Böyük şəhərlərdə idarəetmə adətən şəhər təsərrüfatında, yerli bələdiyyələrdə olur. Belədə idarəetmədə koordinasiyaya nail olmaq da asandır. Məsələn, sovet illərində elektrik enerjisindən tutmuş, qaz, istilik, təhsil, səhiyyə, yol tikintisi, körpü, tunel... hamısı şəhər icraiyyə komitəsinin strukturlarına daxil idi. Hər sahə üzrə şöbə vardı. Sonra bu şöbələr hamısı ayrı-ayrı qurumlara, agentliklərə çevrildi, hamısı da özünün ağası oldu. İndi hər kəs özü bildiyi kimi işləyir. Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti də bəzən tenderlərdə iştirak edir. Amma deyək ki, hardasa bir yol və ya kanalizasiya xətti çəkilirsə, bunun BŞİH-yə aidiyyəti olmur. Belə şəraitdə Eldar Əzizov neyləyə bilər?! Şəhərin idarə edilməsi səlahiyyəti BŞİH-də deyil. Bəli, icra hakimiyyətləri vəzifələrini lazımi şəkildə yerinə yetirib, qüsurlar barədə xəbərdarlıq edə bilər, məlumat verə bilər. Amma yenə də işə müdaxilə etməyə səlahiyyətləri çatmayacaq. Əsas problemdən biri isə Bakı şəhərinin yeraltı drenaj sisteminin və şəhərin miqyasına uyğun kanalizasiya sisteminin olmamasındadır.  Sovet illərində, konkret 1970-ci illərdə, Ümummilli Lider Heydər Əliyev Azərbaycana rəhbərlik etdiyi illərdə Şərq Yeraltı Tikinti İdarəsi vardı. Bu idarə tərəfindən diametri 2,5 metr olan yeraltı tunel qazıntısına başlanmışdı. Bu tunel məhz yağış suları üçün nəzərdə tutulurdu və Azneft meydanından ta ki Zığa qədər uzanmalıydı. Tunel müəyyən qədər tikildi, sonra isə məlum səbəblərdən iş yarımçıq qaldı. O tunel tikintisini bərpa etmək və işə salmaq lazımdır. Mən Yasamal Rayon İcra Hakimiyyətində işlədiyim vaxt Bəsti Bağırova küçəsində su toplanırdı. Araşdırdıq, gördük ki, yeraltı drenaj sistemi yoxdur. Kanalizasiya başqadı, drenaj sistemi başqa. Kanalizasiya məişət tullantı suları üçündür, drenaj sistemi isə yağış və qrunt sularını axıtmaq üçündür. Açıq drenaj arxlarla, bayaq dediyim beton kanallarla qurulur, qapalı drenaj da yer altında çəkilən borularla. Bununla da, yerin üstündəki su yerin altı ilə axıdılır.   

S.Məmmədov bildirib ki, problem həm də şəhər kanalizasiya sisteminin yükgötürmə qabiliyyətinin aşağı olmasıdır: 

- Şəhər ötən hər gün böyüyür, amma kanalizasiya sistemi ötən əsr Bakısının ölçülərindədir. Şəhər tikilir, amma nə kanalizasiya sistemi yenilənir, nə də yağış sularının axıdılması üçün drenaj sistemi qurulur.  Hündürmərtəbəli, çoxmənzilli binalar ucaldılır, hamısı da köhnə kanalizasiya şəbəkəsinə qoşulur. Mən dünyanın, bəlkə də, 120-130 şəhərində olmuşam. Şəhərlər görmüşəm ki, yol və səki kənarları ilə yağış sularının axması üçün xüsusi dəliklər qoyulub, kanalcıqlar salınıb. Və yağış suları, təkcə yağış suları da yox, məsələn, küçələr yuyularkən axan su bu kanalcıqlar vasitəsilə yağış sularını daşımaq üçün tikilmiş vahid şəbəkəyə daşınır. Məsələn, Almatı da Bakı kimi amfiteatr relyeflidir. Orda səkilərin kənarında beton kanallar var. Bizdə necədi? Elə yollar, lap elə magistral  yollar var ki, bir dənə də yağış axarı qoyulmayıb. Bəs bu su hara axsın?!. 

S.Məmmədov qeyd etdi ki, yollarda yığılıb göllənən suları çəkib axıtmaq üçün güclü nasoslar olmalıdır. Bəlkə də var, amma tam gücü ilə işləmir: 

- Problem Bakının hidrogeoloji quruluşudur. Bakının yerin altından daim su çıxan hissələri var. Məsələn, metronun “28 May-Nizami” xətti tikilərkən yeraltı su səbəbindən işçilər çalışa bilmirdi. Suyu tuneldən çıxarmaq üçün güclü hava vurulurdu, hava suyun önünü kəsirdi, ancaq bundan sonra fəhlələr işləyə bilirdilər. “Elmlər Akademiyası-Nizami” xəttində 144 yerdən bənd vurulub, yeraltı çayların önünü kəsmək üçün. Yəni Bakı nəhəng tunel-tikinti işləri üçün çox çətin relyefdir, çətin də hidrogeoloji quruluşa malikdir. 

S.Məmmədov bildirdi ki, şəhərsalmada gələcəyə hesablanma mühüm məsələdir: 

- Şəhərsalmada 100-200 il sonra nəzərə alınmalıdır. Nəzərə alınmalıdır ki, şəhər böyüyəcək, əhali sayı artacaq, idarə və müəssisələr çoxalacaq. Təəssüf ki, Bakının təxminən 90 faizi sökülüb yenidən tikilib, amma nə kanalizasiya sistemi yenidən qurulub, nə də drenaj sistemi. Qısası, şəhərin üstünü tikmişik, altını unutmuşuq. Əgər zamanında drenaj sistemi lazımi şəkildə qurulsaydı, indi biz bu problemləri yaşamazdıq. Baş verənlər illərin səhvləridir. Üst-üstə yığılıb, şəhəri su basması ilə nəticələnib. Məndən soruşursunuzsa, hesab edirəm ki, Bakı şəhərində dağ-mədən üsulu ilə kanalizasiya, drenaj sistemi tikilməlidir. Bunu etmirlər hələ də. Yağış bir az artıq yağan kimi şəhər təslim olur.