Yanacaq böhranı: idxal vəziyyəti xilas etməyəcək

Rusiya yanacaqdoldurma məntəqələrindəki növbələr kosmosdan uzun müddət görünəcək

Ötən həftə Rusiya Federasiyasının ən ucqar guşələrində yanacaq çatışmazlığı yarandı. İşğal olunmuş Krımda vəziyyət xüsusilə ağır olaraq qalır. Lakin ruslar ən çox qışın oktyabrın əvvəlində gəldiyi ölkənin ucqar bölgələrində yanacaq çatışmazlığından narahatdırlar.

Rusiya hökumət rəsmiləri yanacaqdoldurma məntəqələrinə yanacaq tədarük edə bilmədiklərini etiraf etsələr də, Rusiya ictimaiyyətinə idxal yolu ilə yanacaq çatışmazlığını necə tez bir zamanda aradan qaldıracaqları barədə nağıllar danışmağa davam edirlər. Amma hətta ən sadə hesablamalar, hətta üçüncü sinif şagirdinin hesablamaları belə, Rusiya hökumətinin yalan danışdığını göstərir.

Yay aylarında ruslar gündə təxminən 110 min ton benzin istehlak edirlər. Rusiyada benzin istehsalı ildə təxminən 42 milyon tondur ki, bu da yay istehlakı üçün gündə 115 min ton deməkdir. Rusiya hökuməti (təsdiqləmədən) Qazaxıstandan 50 min ton, Hindistandan isə 200 -400 min ton benzin idxal etdiyini bildirib. Belarus daha 140 min ton benzin tədarük edir. Buna görə də, bəyan edilən idxal 400 min ilə 600 min ton arasındadır. Bu, bütün Rusiya Federasiyası üçün yalnız 4-6 günlük istehlak üçün kifayətdir.

Hindistandan elan edilən tədarükləri 200 min ton hesablamaq olar, çünki birincisi, onlar təsdiqlənməyib, ikincisi, Hindistandan Rusiyaya tankerin çatdırılması 18-25 gün çəkir və gecikə bilər. Buna görə də, 0,4 milyon ton və ya dörd gündən az istehlak idxal istəklərinin yuxarı həddidir.

Rusiya rəsmiləri tərəfindən təsdiqlənmiş məlumatlar göstərir ki, Ukrayna artıq Rusiyanın neft emalı zavodlarının təxminən 40 faizini (iyulun əvvəlinə olan məlumata görə) sıradan çıxarıb. Buna görə də, təkcə Rusiya Federasiyasının 30 günlük yay benzin çatışmazlığı 1,38 milyon ton olaraq qiymətləndirilir. Ay ərzində 0,4 ilə 0,6 milyon ton arasında idxal edilə bilər (0,6 milyon ton isə xəyaldır).

Beləliklə, hesablamalar göstərir ki, Rusiya hökuməti rusları aldadır. Lakin ruslar da şübhələnirlər və buna görə də boş yerə yanacaq üçün növbədə dayanmırlar.

İyulun əvvəlində neft emalı zavodlarının gücünün 40 faizi işlək vəziyyətdə olmadığı üçün avqustun əvvəlində bir qutu Aİ-95 uğrunda duel etməli ola bilərlər. Avqustun əvvəlində bu rəqəm 60-70 faizə qədər arta bilər. Beləliklə, Rusiya yanacaqdoldurma məntəqələrindəki növbələr kosmosdan uzun müddət görünəcək.

Başqa bir məqam: yanacaq böhranından sonra iqtisadi böhran gələcək. İyul, xüsusən də 2026-cı ilin avqust ayı Rusiya iqtisadiyyatı üçün çox “isti” olacaq. Rusiya neftinin qiyməti kəskin şəkildə aşağı düşüb və büdcəni uçuruma sürükləyir.

May və iyun aylarında Rusiya Ukraynanın dron hücumlarından sonra təmir üçün neft emalı zavodları sahiblərinə böyük miqdarda subsidiya ödənişləri etdiyinə görə neft və qaz gəlirlərinin ən yüksək artımına nail ola bilmədi. Qanuni olaraq, bu ödənişlər daxili yanacaq qiymətlərini qlobal qiymətlərdən daha aşağı və daha sabit saxlamaq üçün həyata keçirilmişdi. Lakin praktikada Rusiyada benzin və digər yanacaqlar iyun ayında qlobal bazarlardan onsuz da daha baha idi.

Vəziyyət gələcəkdə daha da pisləşəcək. Birincisi, Ukrayna dronlarının artan hücumları yanacaqdoldurma məntəqələrində növbələri artırmaqla yanaşı, həm də Rusiya büdcəsinə zərər vuracaq. İkincisi, iyul ayında vergilərin tətbiq olunacağı neftin vergi qiyməti barel üçün 86,52 dollardan 63,52 dollara düşüb. İyulun əvvəlinə qədər Rusiya limanlarında Rusiyanın “Urals” xam neftinin qiyməti barel üçün 50 dollardan aşağı düşdü (Bloomberg tərəfindən dərc edilən Argus məlumatlarına görə, iyulun əvvəlində barel üçün 45 dollardan az idi).

Müəllif: Vitali Şapran - Maliyyə analitiki, Ukrayna Maliyyə Analitikləri Cəmiyyətinin üzvü.

Mənbə: UNİAN

Tərcümə AYNA.AZ-a məxsusdur.