Orta Asiyada yanacaq böhranı

Rusiyanın yanacaq böhranı Orta Asiya ölkələrinə də yayılmağa başlayıb

Ukrayna hücumları nəticəsində neft emalı gücünün dörddə birindən çoxunun itirilməsi nəticəsində Rusiyada yanacaq çatışmazlığı Orta Asiya bazarlarına təsir göstərməyə başlayıb. Qırğızıstan qonşu ölkələrdən təchizatla bağlı kömək istəyib. Özbəkistanda benzinin qiyməti bir ay ərzində təxminən 12% artıb və Qazaxıstan Rusiyaya təchizatdan qazanc əldə etməyə çalışan spekulyantların öz bazarında problem yaratmasının qarşısını almaq üçün sərhəd nəzarətini sərtləşdirməyə başlayıb.

Qırğızıstan benzinin 90%-dən çoxunu Rusiyadan alır və demək olar ki, bütün bölgələrdə yanacaq satışına məhdudiyyətlər tətbiq olunur.

AYNA.AZ xarici mediaya istinadən bildirir ki, Neft Treyderləri Assosiasiyasının rəhbəri Kanatbek Eşatov iyun ayının sonlarında bildirib ki, Rusiyadan məhdud tədarük və mövsümi tələbatın artması səbəbindən ölkədə Aİ-95 və Aİ-98 benzin çatışmazlığı yaranıb. Qırğızıstan Energetika Nazirliyinin məlumatına görə, bundan sonra Bişkek sabit tədarükün təmin edilməsi üçün Qazaxıstan, Belarus, Azərbaycan, Özbəkistan və Türkmənistana müraciət edib. Hakimiyyət orqanları yanacaq qiymətlərini tənzimləməyə başlayıblar.

Aprel ayından bəri Rusiya benzin ixracına embarqo tətbiq edib və dizel ixracına qadağa da müzakirə olunur. Formal olaraq, embarqo Qırğızıstan da daxil olmaqla Avrasiya İqtisadi Birliyi ölkələrinə və ya Özbəkistanda olduğu kimi, hökumətlərarası müqavilələrə şamil edilmir. Lakin öz yanacağının çatışmazlığı səbəbindən Rusiya onu ixrac etməkdə getdikcə çətinlik çəkir. Əksinə, indi Belarus və Hindistandan əlavə həcmlər alır və Qazaxıstan humanitar yardım olaraq 50.000 ton benzin (yarım günlük istehlak üçün kifayətdir) tədarük etməyə razılıq verib.

"Qazprom Neft" şirkətinin keçmiş meneceri və hazırda Karnegi Berlin Rusiya və Avrasiya Araşdırmaları Mərkəzinin baş elmi işçisi Sergey Vakulenkonun sözlərinə görə, iyunun 20-dək Rusiyada neft emalı gücünün təxminən 28%-i işləmirdi.

Vakulenko “The Wall Street Journal” qəzetinə verdiyi açıqlamada bildirib: "Bütün bunlar Ukraynanın buraxa biləcəyi dronların sayının kəskin şəkildə artması ilə əlaqədardır. Rusiya yanacaq bazarındakı problem artıq logistika çətinlikləri və ya bazar balanssızlığı deyil, fiziki yanacaq çatışmazlığıdır".

“Bloomberg yerli “Spot.uz” nəşrinə istinadən xəbər verir ki, Rusiyadan tədarükün azalması nəticəsində Özbəkistanda Aİ-92 yanacağının qiyməti iyunun əvvəlindən bəri əmtəə birjasında 11,8% artıb. Bu arada, Özbəkistan Hava Yolları təyyarə yanacağının çatışmazlığı səbəbindən Rusiyaya bir neçə uçuşu ləğv etmək məcburiyyətində qalıb. Moskva onun ixracına 30 mayda qadağa qoyub.

“Bloomberg” xəbər verir ki, Orta Asiyanın ən böyük neft istehsalçısı olan Qazaxıstan, müəyyən neft məhsullarının və yüngül distillələrin dəmir yolu ilə ixracını qadağan edib və sərhəd məhdudiyyətləri tətbiq edərək nəqliyyat vasitələrinin gündə yalnız bir dəfə keçməsinə icazə verib. İyunun 20-də Baş nazir Oljas Bektenov hökumətə yanacaq çatışmazlığının qarşısını almaq üçün bütün zəruri tədbirləri görməyi, o cümlədən sərhəd nəzarətini sərtləşdirməyi tapşırıB.

Qazaxıstan da iyun ayının sonunda “Qaraçaqanak” neft və qaz yatağında hasilatı dörddə birdən çox azaltmaq məcburiyyətində qalıB. Yataqdan çıxarılan qaz Rusiyanın Orenburq şəhərindəki qaz emalı zavoduna verilir. Zavod Ukraynanın pilotsuz təyyarəsinin hücumundan sonra fəaliyyətini dayandırı  b və daha sonra Qazaxıstana qaytarılıb.

“Qaraçaqanak” Qazaxıstanın neft hasilatının təxminən 10%-ni təşkil edir. Yataqda neft və qaz birlikdə hasil edildiyindən, eyni zamanda, neft hasilatını azaltmadan qaz hasilatını əhəmiyyətli dərəcədə azaltmaq mümkün deyil.