“Yaxın Şərqdə gərginlik: İranda kütləvi etirazlar və ölümlər“ “Azadlıq Radiosu“

"ABŞ müdaxiləsi hədələri fonunda İranda iqtisadi və sosial böhran yaşanır..."

İranda kütləvi etirazlar davam edir, altı nəfər həlak olub, onlarla yaralanıb,  ABŞ müdaxilə üçün hazır olduğunu bildirib.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "svoboda.org" nəşri məlumat yayıb.

Etirazların səbəbləri və hökumətin reaksiyası

Ölkənin bir neçə bölgəsində artıq beş gündür kütləvi etirazlar davam edir. Etirazları iqtisadi problemlər, xüsusilə 52 faizə yüksəlmiş inflyasiya və İran rialının məzənnəsinin çökməsi stimullaşdırıb. 

Qara bazarlarda valyuta təxminən 1,4 milyon riala satılır, bir il əvvəl isə dollar təxminən 800 min rial olub. Dövlət mediası və beynəlxalq hüquq müdafiə təşkilatları toqquşmalarda ən azı altı ölü və onlarla yaralı olduğunu bildirir. Hökumətə bağlı agentliklər isə etirazçılarda zorakılığı günahlandırır.

Etirazlar dekabrın 28-də Tehranda əsas bazar ticarətçilərinin mağazalarını bağlayıb yürüş keçirməsi ilə başlayıb. Növbəti gün İran Mərkəzi Bankının rəhbəri Məhəmməd Farzin istefa verib və valyuta tənzimləməsi ilə bağlı fövqəladə toplantılar keçirilib.

Prezident Məsud Pezeşkian "xalqın qanuni tələblərini" tanıdığını açıqlayaraq hökuməti iqtisadi vəziyyəti yumşaltmağa çağırıb. "İslam baxımından insanların həyat səviyyəsi həll olunmazsa, biz cəhənnəmdə olacağıq", - o, dövlət televiziyasında bildirib. Eyni zamanda hüquq-mühafizə orqanları etirazçılara qarşı sərt tədbirlər vəd edib.

Tennessi Universitetindən İran üzrə tədqiqatçı Səid Qolkar etirazların iqtisadi narazılıqlardan qaynaqlandığını, lakin əsas səbəbin rejimin repressiyaları, ideoloji siyasəti və səriştəsizliyi olduğunu yazıb.

Berlin Yaxın Şərq və Qlobal Siyasət Mərkəzinin rəhbəri Əli Fəthulla-Necad isə etirazları "İslam Respublikasının bir yol ayrıcında olduğunu" və bu dalğanın valyuta devalvasiyası, su və elektrik çatışmazlığı, yanacaq qiymətləri və ekoloji fəlakət kimi bir sıra böhranların nəticəsi olduğunu vurğulayıb.

Beynəlxalq reaksiya və ABŞ-ın mövqeyi

ABŞ prezidenti Donald Tramp etirazçılara dəstək verəcəyini bildirib: "Əgər İran sülhsevər etirazçılara atəş açarsa və onları qətlə yetirərsə, Amerika Birləşmiş Ştatları yardım edəcək. Biz döyüşə hazırıq", - 2 yanvar tarixli mesajında yazıb.

Dövlət Departamentinin nümayəndəsi isə etirazların xalqın hökumətin uğursuzluqlarına qarşı haqlı qəzəbini əks etdirdiyini qeyd edib. İran Ali Təhlükəsizlik Şurasının katibi Əli Laricani ABŞ-ı daxili işlərə müdaxilədən çəkindirib, bunun bölgədə təhlükəsizliyi pozacağını və ABŞ-ın əsgərlərinə diqqət yetirməsini tövsiyə edib.

Ölümlər və həbslər

Fars agentliyi və hüquq müdafiə qrupları Luristan və İsfahan bölgələrində bir neçə etirazçının öldüyünü təsdiqləyib. Etirazçılar və hüquq-mühafizə orqanları arasında Kermanşahda baş verən toqquşmalarda zorakılıq və gözyaşardıcı qazdan istifadə edilib. "Tasnim" agentliyi ən azı 30 nəfərin Tehranda həbs olunduğunu, digər bölgələrdən gələn etirazçıların da tutulduğunu bildirib.

İqtisadi narazılıqlar və sosial təzyiqlər

Yanvarın 1-də bazarlar yenidən bağlanıb, bəzi ticarətçilər inflyasiya və valyuta məzənnəsinin düşməsinə etiraz məqsədilə küçələrə çıxıb. Prezident Pezeşkian və Nobel mükafatı laureatı Şirin Əbadi isə hökumətin zorakılıq əvəzinə dialoqa və iqtisadi yumşalmaya önəm verməli olduğunu vurğulayıb.

Əbadi etirazların göstərdiyi reallığı belə şərh edib: xalq hökumətin dərhal dəyişməsini istəyir, yoxsa sevdikləri ölkə daha çox dağıla bilər. Hazırkı etirazlar 2022-ci ilin payızından bəri İran hökuməti üçün ən ciddi çağırış ola bilər. O zaman ölkə üzrə "Qadın, həyat, azadlıq" hərəkatı başlayıb, 22 yaşlı Məhsə Amini polis bölməsində həbs edilərək döyüldükdən sonra vəfat edib.