Yeniyetmələr seriala baxıb dalaşıb?

Bir neçə gün əvvəl Sumqayıtda bir qrup yeniyetmənin davasından sonra sosial şəbəkələrdə yenidən tanış bir müzakirə başlayıb:

Günahkar kimdir?

Və ən asan hədəf kimi son günlərin müzakirəsi olan “Mikrorayon” serialı göstərilir.

Guya uşaqlar seriala baxıb kriminal həyat tərzini mənimsəyiblər, nəticədə də dava ediblər.

Bu yanaşma həm səthi, həm də təhlükəlidir.

Əgər bir neçə yeniyetmənin davasını bir serialla izah etmək mümkündürsə, onda bəşər tarixində baş vermiş minlərlə küçə davasını hansı serialla izah edəcəyik? “Mikrorayon”dan əvvəl yeniyetmələr dava etmirdi? Məktəblərdə zorakılıq yox idi? Məhəllə qarşıdurmaları yaşanmırdı? Əlbəttə, var idi.

İnsan davranışı bir televiziya məhsulundan qat-qat mürəkkəb hadisədir. Ailə mühiti, təhsil sistemi, sosial vəziyyət, küçə mədəniyyəti, dost çevrəsi, internet məzmunu və fərdi psixoloji faktorlar kimi onlarla səbəb bir yeniyetmənin davranışına təsir edir. Bütün bunları kənara qoyub məsuliyyəti bir serialın üzərinə yıxmaq problemi həll etmək yox, problemdən qaçmaqdır.

Üstəlik, kriminal mövzuların sənətdə işlənməsi yeni hadisə deyil. Dünya kinosunun və ədəbiyyatının ən məşhur əsərləri cinayət, zorakılıq, mafiya və küçə həyatından bəhs edib. İnsanlar onilliklərdir gangster filmlərinə, detektiv seriallara, müharibə filmlərinə baxırlar. Heç kim ciddi şəkildə iddia etmir ki, hər tamaşaçı filmə baxdıqdan sonra cinayətkar olur.

Bu məntiqi sonadək aparsaq, onda bütün kriminal romanları, bütün detektiv filmləri və bütün müharibə mövzulu əsərləri qadağan etməliyik. Çünki onların hamısında zorakılıq var. Halbuki sənətin vəzifəsi yalnız ideal insanları göstərmək deyil, cəmiyyətin qaranlıq tərəflərini də göstərməkdir.

“Mikrorayon” serialını tənqid etmək olar. Hətta lazımdır. Amma bu tənqid sənət müstəvisində olmalıdır. Məsələn, serial hansı estetik yanaşmanı seçir? Kriminal mühiti romantikləşdirirmi? Personajların əməllərinin nəticələrini kifayət qədər göstərirmi? Dramaturgiyası nə qədər güclüdür? Sosial problemləri nə dərəcədə dərindən təqdim edir? Bunlar sənətə aid suallardır.

Amma “iki uşaq dava edib, deməli səbəb serialdır” məntiqi nə elmi, nə də məntiqli yanaşmadır.

Ən asanı ekrandakı obrazı günahlandırmaqdır. Ən çətini isə cəmiyyətin öz problemlərinə baxmaqdır. Çünki dava edən yeniyetmələri serial yaratmayıb. Onları bu cəmiyyət, bu mühit, bu reallıq formalaşdırıb.

Bir serialı bəyənməmək mümkündür. Onun bədii keyfiyyətlərini tənqid etmək də mümkündür. Ancaq hər sosial problemin günahını sənətin üzərinə atmaq köhnə vərdişdir. Cəmiyyət öz məsuliyyətini qəbul etmədikcə isə nə seriallar dəyişəcək, nə də problemlər azalacaq.

Elmar
Gununsesi.info