Yer kürəsi rekord vurdu: Bu gün tez bitəcək

22 iyul 2025-ci ildə Yer öz fırlanmasını həmişəkindən bir qədər sürətlə tamamlayacaq. 

Bu, ona görə həhəmiyyətlidir ki,  müşahidələrin başladığı 1973-cü ildən bu yana rekord ikinci ən qısa gün olacaq. Fərq insanlar üçün hiss olunmayan, lakin planetimizin fırlanma sürətindəki sirli tendensiyanı göstərən standart 24 saatla müqayisədə cəmi 1,34 millisaniyə olacaq. Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu tendensiya davam edərsə, 2029-cu ildə "mənfi sıçrayış saniyəsi" tələb oluna bilər. 

“Cebheinfo.az” xəbər verir ki, bu isə atom saatları tarixində görünməmiş hadisə olar.

Yerin fırlanmasının sürətlənməsi

1973-cü ildə atom saatının ixtirasından 2020-ci ilə qədər ən qısa gün 24 saatdan 1,05 millisaniyə qısa bir gün hesab olunurdu. Bununla belə, 2020-ci ildən etibarən Yer müntəzəm olaraq öz fırlanma sürəti rekordlarını qırmağa başlayıb. Mütləq rekord 2024-cü il iyulun 5-də, planetin tam fırlanmasını həmişəkindən 1,66 millisaniyə tez tamamladığı zaman qeydə alınıb. 

2025-ci ildə elm adamları ilin ən qısa günlərinin 9 iyul, 22 iyul və 5 avqust olacağını proqnozlaşdırmışdılar. Bununla belə, yeni məlumatlar 10 iyulun 1,36 millisaniyə ilə ilin ən qısa gününə çevrildiyini, iyulun 22-nin isə 1,34 millisaniyə ilə ikinci yerdə gəldiyini göstərdi. Avqustun 5-in 1,25 millisaniyə qısa olacağı gözlənilir.

Yer niyə daha sürətli fırlanır?

Tarixən Yerin günləri daha qısa olub. Belə ki, 2023-cü ildə aparılan bir araşdırmaya görə, ilk tarixində təxminən 19 saat. Bu, günəş atmosferi gelgitləri və Ay okean gelgitləri arasındakı tarazlığa görə idi. Zaman keçdikcə gelgit sürtünməsi səbəbindən Yerdən uzaqlaşan Ay planetin fırlanmasını yavaşlataraq günü uzatdı. Lakin son illər bunun əksi olan proses müşahidə olunur. Belə ki, rotasiya sürətlənib, bunun səbəbləri aydın deyil.

2024-cü il tədqiqatında təklif olunan bir fərziyyə sürətlənməni qütb buzlarının əriməsi və planetin kütləsini yenidən bölüşdürən dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi ilə əlaqələndirir. Bununla belə, bu proses sürətlənməyə səbəb olmaqdansa, sürətlənməni yavaşlatır. Daha çox ehtimal olunan səbəb Yerin maye nüvəsindəki dəyişikliklərdir. 

Moskva Dövlət Universitetinin Yerin fırlanması üzrə eksperti Leonid Zotov deyib ki, okean və atmosfer modellərinin bu sürətlənməni izah etmir. Alimin fikrincə, bunun səbəbi planetin daxilində, ola bilsin ki, nüvə, mantiya və yer qabığı arasında bucaq impulsunun yenidən bölüşdürülməsindədir.

Nə olacaq?

Yerin fırlanmasının sürətlənməsi atom saatlarını planetin faktiki fırlanması ilə sinxronlaşdırmaq üçün 2029-cu ildə "mənfi sıçrayış saniyəsi"nin tətbiqi zərurətinə səbəb ola bilər. Bu, tarixdə ilk belə hadisə olardı, çünki əvvəllər sıçrayış saniyələri yalnız fırlanmanın yavaşlaması səbəbindən əlavə edilirdi.

Alimlər proqnozlaşdırırlar ki, Yerin fırlanmasının sürətlənməsi tezliklə yavaşlama ilə əvəz olunaraq, planeti günlərin uzanması kimi uzunmüddətli tendensiyaya qaytara bilər. Bu, mövcud anomaliyanın müvəqqəti ola biləcəyini göstərir.

2025-ci il iyulun 22-i Yerin sürətlənməsinin sirli tendensiyasını vurğulayan rekordlar üzrə ikinci ən qısa gün olacaq. Bu fenomenin səbəbləri, yəni nüvədə dəyişikliklər və ya kütləvi yenidən bölüşdürülmə hələ aydın olmasa da, alimləri planetin dinamikasının modellərinə yenidən baxmağa məcbur edir. Gələcək müşahidələr və tədqiqatlar bu sürətlənmənin müvəqqəti və ya Yerin davranışında daha əhəmiyyətli dəyişikliklərin xəbərçisi olduğunu aşkarlamağa kömək edəcək.

Xəzər
“Cebheinfo.az”
 

Açar sözlər: Yer kürəsi rekord