Icma.az
close
up
RU
Menu

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

Yer üzündə ilk insan əslində necə yaranıb? 6 gözlənilməz nəzəriyyə

Yer üzündə ilk insan əslində necə yaranıb? 6 gözlənilməz nəzəriyyə

Avtosfer saytından alınan məlumatlara görə, Icma.az xəbər verir.

Yer üzündə ilk insanın necə meydana gəldiyi sualı tarix boyu insanları düşündürüb. Bu barədə fikirlər əsasən üç istiqamətdə toplanır: dini nəzəriyyə, təkamül nəzəriyyəsi və xarici müdaxilə ideyaları. Lakin bu kateqoriyalar daxilində çoxsaylı fərqli yanaşmalar var. Avtosfer.az "Qaynarinfo"ya istinadən elm adamlarının Darvin, Bibliya və digər anlayışlardan kənara çıxaraq irəli sürdüyü altı maraqlı versiya təqdim edir.

Katastrofizm (fəlakətlər nəzəriyyəsi)

Dini nəzəriyyəyə görə, Allah əvvəlcə Adəmi, sonra isə onun qabırğasından Həvvanı yaradıb. İnsanlar Tanrının obrazı və surətində yaradıldıqları üçün ağıl, şüur və mənəvi xüsusiyyətlərə sahibdirlər. Bu nəzəriyyəyə inananlar "kreasionistlər”, bu yanaşma isə "kreasionizm” adlanır.

Fransız alim Jorj Küvye isə XVIII-XIX əsr qovşağında bu fikrə əlavələr edib və "katastrofizm” nəzəriyyəsini irəli sürüb. O hesab edir ki, Tanrı Yeri bir neçə dəfə yaradıb və bəyənmədikdə müxtəlif fəlakətlər (asteroidlər, zəlzələlər, daşqınlar və s.) göndərib. Bu, dinazavr fosillərinin mövcudluğunu izah edə, eyni zamanda Bibliyadakı yaradılış versiyasına da zidd olmaya bilər. Lakin bu fikir geniş dəstək qazanmayıb.

İnsanın meymundan əmələ gəlməsi (Darvinizm)

1859-cu ildə britaniyalı alim Çarlz Darvin insanın təkamül nəticəsində meymunabənzər canlıdan yarandığını irəli sürüb. O, "Təbiət seçimi yolu ilə növlərin mənşəyi” adlı əsərində bu nəzəriyyəni elmi əsaslarla təqdim edib.

Müasir elm adamları bu fikri qismən təsdiqləyiblər. Məsələn, Homo habilis (bacarıqlı insan) təxminən 3 milyon il əvvəl yaşayıb. Sonradan bu növ təkamülə uğrayaraq, təqribən 300 min il əvvəl Homo sapiens meydana gəlib. Bu isə Darvinin təkamül nəzəriyyəsinin hələ də ən geniş qəbul edilən versiya olmasına zəmin yaradır.

Əmək nəticəsində təkamül (Marksist nəzəriyyə)

Alman filosofu və marksist Friedrix Engels 1870-ci ildə təkamülə dair öz fikirlərini yazdığı məqalədə qeyd edirdi ki, insanı meymundan fərqləndirən əsas faktor əməkdir. O hesab edirdi ki:

* Meymunlar dik durmağa məcbur oldular ki, əlləri boş qalsın;

* Əmək prosesində əl və barmaqlar inkişaf etdi;

* Birgə əmək ünsiyyət ehtiyacını doğurdu və danışıq bacarığı formalaşdı;

* Zəka və fiziki hərəkətlər beyin inkişafını sürətləndirdi.

Engelsə görə insan mədəniyyəti əslində əmək vasitəsilə formalaşıb. Bir çox tədqiqatçı bu "əmək nəzəriyyəsini” məntiqli sayır.

Mutasiya nəzəriyyəsi

Niderlandlı alim Huqo de Friz XX əsrin əvvəlində ilk insanın mutasiyalar nəticəsində meydana gəldiyini irəli sürüb. Onun fikrincə, Yer üzündə müxtəlif orqanizmlər hər zaman mövcud olub, bəziləri tələf olub, bəziləri yaşamağa davam edib, bəziləri isə mühitin təsiri ilə dəyişib - yəni mutasiyaya uğrayıb.

Friz arxeoloji tədqiqatlara əsaslanaraq ilk insanların Şərqi Afrikada yaşadığını göstərib. Həmin ərazidəki qeyri-sabit şərait – uran yataqları, tektonik hərəkətlər, vulkan püskürmələri və yüksək radiasiya – canlıların sağ qalmasını çətinləşdirib. Bu səbəblə insanlar başqa bölgələrə miqrasiya ediblər. Friz məhz bu sərt mühitin mutasiyaları sürətləndirdiyini irəli sürürdü.

Su mənşəli nəzəriyyə (Akvatik nəzəriyyə)

1960-cı ildə britaniyalı bioloq Alister Hardi insanın dəniz kənarında yaşayan primatlardan təkamül etdiyini irəli sürüb. O deyirdi ki, bütün meymunlar meşələrdə yaşamayıb – bəziləri dəniz və okean sahillərində mövcud olub. Onlar sualtı yem axtarışına görə adaptasiya olunaraq tədricən dik durublar və əlləri ilə yem axtarıblar.

Hardiyə görə, su ilə uzunmüddətli təmas səbəbindən tüklər nazikləşib və zamanla yoxa çıxıb. O, həmçinin insan körpələrinin doğuşdan sonra suya uyğunlaşdırılmış reflekslərə (üzmək, nəfəsini saxlamaq) sahib olduğunu, insanın dərialtı piy qatının dəniz məməliləri ilə oxşar olduğunu vurğulayırdı. Lakin digər tədqiqatçılar bu nəzəriyyəyə skeptik yanaşırlar.

Panspermiya (Kosmosdan həyat nəzəriyyəsi)

Hələ eramızdan əvvəl V əsrdə yunan filosofu Anaksaqor həyatın Yerə kosmosdan gətirildiyini iddia etmişdi. Sonradan bu fikir bir çox alim tərəfindən dəstəklənub. Panspermiya nəzəriyyəsinin bir neçə versiyası var:

* Mikroorqanizmlər kosmik gəmilər və ya asteroidlər vasitəsilə Yerə gətirilib;

* Əcnəbilər Yerə gəlib və onların nəsli bəşəriyyətin əsasını qoyub;

* İnsanabənzər canlılar kometa və ya asteroidlə Yerin səthinə düşüb.

Bu nəzəriyyəyə görə, həyat üçün zəruri komponentlər – şəkərlər, amin turşuları və RNT-nin formalaşmasına səbəb olan birləşmələr – kosmosdan gətirilib. Tənqidçilər isə bu fikrə qarşı çıxaraq bildirirlər ki, heç bir orqanizm kosmosdakı ekstremal soyuq və radiasiya şəraitində sağ qala bilməz. Bununla belə, panspermiya nəzəriyyəsi hələ də bir çox alim və astronomun diqqətini cəlb edir.

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:199
embedMənbə:https://avtosfer.az
archiveBu xəbər 06 İyul 2025 14:10 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see338

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see320

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see315

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see298

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see294

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see291

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see282

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see274

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see263

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see258

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see247

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

19 Noyabr 2026 13:48see245

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see241

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see237

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see230

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see221

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

19 Noyabr 2026 17:30see219

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see216

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see215

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see211
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri