Icma.az
close
up
RU
Yer üzündə ilk insan əslində necə yaranıb? 6 gözlənilməz nəzəriyyə

Yer üzündə ilk insan əslində necə yaranıb? 6 gözlənilməz nəzəriyyə

Avtosfer saytından alınan məlumatlara görə, Icma.az xəbər verir.

Yer üzündə ilk insanın necə meydana gəldiyi sualı tarix boyu insanları düşündürüb. Bu barədə fikirlər əsasən üç istiqamətdə toplanır: dini nəzəriyyə, təkamül nəzəriyyəsi və xarici müdaxilə ideyaları. Lakin bu kateqoriyalar daxilində çoxsaylı fərqli yanaşmalar var. Avtosfer.az "Qaynarinfo"ya istinadən elm adamlarının Darvin, Bibliya və digər anlayışlardan kənara çıxaraq irəli sürdüyü altı maraqlı versiya təqdim edir.

Katastrofizm (fəlakətlər nəzəriyyəsi)

Dini nəzəriyyəyə görə, Allah əvvəlcə Adəmi, sonra isə onun qabırğasından Həvvanı yaradıb. İnsanlar Tanrının obrazı və surətində yaradıldıqları üçün ağıl, şüur və mənəvi xüsusiyyətlərə sahibdirlər. Bu nəzəriyyəyə inananlar "kreasionistlər”, bu yanaşma isə "kreasionizm” adlanır.

Fransız alim Jorj Küvye isə XVIII-XIX əsr qovşağında bu fikrə əlavələr edib və "katastrofizm” nəzəriyyəsini irəli sürüb. O hesab edir ki, Tanrı Yeri bir neçə dəfə yaradıb və bəyənmədikdə müxtəlif fəlakətlər (asteroidlər, zəlzələlər, daşqınlar və s.) göndərib. Bu, dinazavr fosillərinin mövcudluğunu izah edə, eyni zamanda Bibliyadakı yaradılış versiyasına da zidd olmaya bilər. Lakin bu fikir geniş dəstək qazanmayıb.

İnsanın meymundan əmələ gəlməsi (Darvinizm)

1859-cu ildə britaniyalı alim Çarlz Darvin insanın təkamül nəticəsində meymunabənzər canlıdan yarandığını irəli sürüb. O, "Təbiət seçimi yolu ilə növlərin mənşəyi” adlı əsərində bu nəzəriyyəni elmi əsaslarla təqdim edib.

Müasir elm adamları bu fikri qismən təsdiqləyiblər. Məsələn, Homo habilis (bacarıqlı insan) təxminən 3 milyon il əvvəl yaşayıb. Sonradan bu növ təkamülə uğrayaraq, təqribən 300 min il əvvəl Homo sapiens meydana gəlib. Bu isə Darvinin təkamül nəzəriyyəsinin hələ də ən geniş qəbul edilən versiya olmasına zəmin yaradır.

Əmək nəticəsində təkamül (Marksist nəzəriyyə)

Alman filosofu və marksist Friedrix Engels 1870-ci ildə təkamülə dair öz fikirlərini yazdığı məqalədə qeyd edirdi ki, insanı meymundan fərqləndirən əsas faktor əməkdir. O hesab edirdi ki:

* Meymunlar dik durmağa məcbur oldular ki, əlləri boş qalsın;

* Əmək prosesində əl və barmaqlar inkişaf etdi;

* Birgə əmək ünsiyyət ehtiyacını doğurdu və danışıq bacarığı formalaşdı;

* Zəka və fiziki hərəkətlər beyin inkişafını sürətləndirdi.

Engelsə görə insan mədəniyyəti əslində əmək vasitəsilə formalaşıb. Bir çox tədqiqatçı bu "əmək nəzəriyyəsini” məntiqli sayır.

Mutasiya nəzəriyyəsi

Niderlandlı alim Huqo de Friz XX əsrin əvvəlində ilk insanın mutasiyalar nəticəsində meydana gəldiyini irəli sürüb. Onun fikrincə, Yer üzündə müxtəlif orqanizmlər hər zaman mövcud olub, bəziləri tələf olub, bəziləri yaşamağa davam edib, bəziləri isə mühitin təsiri ilə dəyişib - yəni mutasiyaya uğrayıb.

Friz arxeoloji tədqiqatlara əsaslanaraq ilk insanların Şərqi Afrikada yaşadığını göstərib. Həmin ərazidəki qeyri-sabit şərait – uran yataqları, tektonik hərəkətlər, vulkan püskürmələri və yüksək radiasiya – canlıların sağ qalmasını çətinləşdirib. Bu səbəblə insanlar başqa bölgələrə miqrasiya ediblər. Friz məhz bu sərt mühitin mutasiyaları sürətləndirdiyini irəli sürürdü.

Su mənşəli nəzəriyyə (Akvatik nəzəriyyə)

1960-cı ildə britaniyalı bioloq Alister Hardi insanın dəniz kənarında yaşayan primatlardan təkamül etdiyini irəli sürüb. O deyirdi ki, bütün meymunlar meşələrdə yaşamayıb – bəziləri dəniz və okean sahillərində mövcud olub. Onlar sualtı yem axtarışına görə adaptasiya olunaraq tədricən dik durublar və əlləri ilə yem axtarıblar.

Hardiyə görə, su ilə uzunmüddətli təmas səbəbindən tüklər nazikləşib və zamanla yoxa çıxıb. O, həmçinin insan körpələrinin doğuşdan sonra suya uyğunlaşdırılmış reflekslərə (üzmək, nəfəsini saxlamaq) sahib olduğunu, insanın dərialtı piy qatının dəniz məməliləri ilə oxşar olduğunu vurğulayırdı. Lakin digər tədqiqatçılar bu nəzəriyyəyə skeptik yanaşırlar.

Panspermiya (Kosmosdan həyat nəzəriyyəsi)

Hələ eramızdan əvvəl V əsrdə yunan filosofu Anaksaqor həyatın Yerə kosmosdan gətirildiyini iddia etmişdi. Sonradan bu fikir bir çox alim tərəfindən dəstəklənub. Panspermiya nəzəriyyəsinin bir neçə versiyası var:

* Mikroorqanizmlər kosmik gəmilər və ya asteroidlər vasitəsilə Yerə gətirilib;

* Əcnəbilər Yerə gəlib və onların nəsli bəşəriyyətin əsasını qoyub;

* İnsanabənzər canlılar kometa və ya asteroidlə Yerin səthinə düşüb.

Bu nəzəriyyəyə görə, həyat üçün zəruri komponentlər – şəkərlər, amin turşuları və RNT-nin formalaşmasına səbəb olan birləşmələr – kosmosdan gətirilib. Tənqidçilər isə bu fikrə qarşı çıxaraq bildirirlər ki, heç bir orqanizm kosmosdakı ekstremal soyuq və radiasiya şəraitində sağ qala bilməz. Bununla belə, panspermiya nəzəriyyəsi hələ də bir çox alim və astronomun diqqətini cəlb edir.

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:177
embedMənbə:https://avtosfer.az
archiveBu xəbər 06 İyul 2025 14:10 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see319

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see310

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see263

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see257

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see256

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see241

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see235

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see232

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see214

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see214

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see210

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see210

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see208

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see207

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see204

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see201

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see201

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see200

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see182

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see180
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri