İlk heyvanlar Yer üzündə nə vaxt yaranıb?

Oksford Universitetinin araşdırması göstərir ki, ilk heyvanlar Yer üzündə 800–700 milyon il əvvəl meydana çıxmış ola bilər. Bu, heyvanlar aləminin tarixinin adətən başladığı qəbul edilən dövrdən xeyli əvvələ təsadüf edir.

Alimlər bu nəticəyə fosil tapıntılarının rolunu yenidən qiymətləndirdikdən və “molekulyar saat” metodundan istifadə etdikdən sonra gəliblər.

Fosillərin olmaması heyvanların da olmadığını göstərmir

Uzun müddət hesab olunurdu ki, heyvanlar təxminən 590 milyon il əvvəl yaranıb. Bu qiymətləndirmənin əsaslarından biri Çindəki Vənqan formasiyasının süxurları idi. Burada mikroskopik orqanizmlər qorunub, lakin heyvan qalıqları aşkarlanmayıb.

Məntiq belə görünürdü: əgər qədim orqanizmlər yaxşı qorunubsa, amma onların arasında heyvan izləri yoxdursa, deməli, həmin dövrdə heyvanlar hələ mövcud olmayıb.

Lakin tədqiqatçılar bu yanaşmada problem aşkarlayıblar. Onlar Vənqandan təxminən 40 milyon il daha gənc olan Monqolustandakı Xəsən formasiyasını araşdırıblar. Bu formasiyada da üzvi qalıqlar olduqca yaxşı qorunub. Buna baxmayaraq, burada heyvan fosilləri aşkar edilməyib.

Halbuki məlumdur ki, həmin dövrdə dünyanın digər bölgələrində heyvanlar artıq mövcud idi.

Beləliklə, Monqolustan formasiyası bir növ nəzarət nümunəsinə çevrilib. Bu nümunə göstərir ki, qədim orqanizmlərin qorunması üçün son dərəcə əlverişli şəraitin olması heyvanların mütləq fosil izləri buraxacağı anlamına gəlmir.

“Molekulyar saat” daha qədim tarixə nəzər saldı

Bundan sonra alimlər Norveç, Avstraliya və ABŞ-da aşkarlanmış 850–730 milyon il yaşı olan daha qədim süxurların əhəmiyyətini yenidən qiymətləndiriblər.

Bu süxurlarda heyvan fosillərinin olmaması artıq həmin dövrdə heyvanların mövcud olmadığına dəlil kimi qəbul edilə bilməzdi.

Buna görə tədqiqatçılar başqa üsula – “molekulyar saat” metoduna müraciət ediblər. Bu metod müasir orqanizmlərin genetik fərqləri əsasında onların təkamül xətlərinin nə vaxt ayrıldığını təxmin etməyə imkan verir.

Hesablamalar göstərib ki, heyvanların ümumi əcdadları təxminən 800–700 milyon il əvvəl mövcud ola bilərdi. Bu isə heyvanlar aləminin meydana gəlməsi ilə bağlı ehtimal edilən tarixi ənənəvi qiymətləndirmə ilə müqayisədə təxminən 200 milyon il geriyə çəkir.

İlk heyvanlar demək olar ki, iz qoymayıb

Heyvanların fosil salnaməsində daha gec meydana çıxmasının səbəbi onların necə olması ilə bağlı ola bilər.

İlk heyvanların yumşaq toxumalara malik, çox kiçik orqanizmlər olduğu ehtimal edilir. Onların qabıq, sümük və ya asanlıqla fosilləşə bilən digər sərt strukturları olmayıb.

Bu cür orqanizmlər öldükdən sonra, əgər ətraf mühit toxumaların qorunmasına imkan verməyibsə, tamamilə yox ola bilərdi.

Buna görə də heyvanların real olaraq meydana çıxması ilə onların ilk etibarlı fosil izlərinin aşkarlanması arasında çox uzun zaman fərqi ola bilər.

Heyvanlar “Qartopu Yer” dövrünü keçirə bilərdi

Əgər hesablamalar doğrudursa, müasir heyvanların əcdadları 800–700 milyon il əvvəl, yəni kriogen dövrdən əvvəl və ya həmin dövrdə artıq mövcud idilər.

Bu xüsusilə maraqlıdır. Çünki həmin vaxt Yer kürəsi tarixinin ən sərt mərhələlərindən birini yaşayırdı. Planet bir neçə dəfə “Qartopu Yer” adlandırılan qlobal buzlaşma mərhələsindən keçib. Bu dövrlərdə nəhəng buz örtükləri Yer səthinin böyük hissəsini əhatə edib.

Beləliklə, heyvanların ilkin tarixi fosil salnaməsinin göstərdiyindən xeyli əvvəl başlamış və ilk canlıların sonradan demək olar ki, qlobal buzlaşma ilə üzləşən bir dünyada yaşamasını əhatə etmiş ola bilər.

AzPost.az