Yerdə ölçülmüş ən aşağı temperatur: 89,2 Harda qeydə alınıb?

Yer kürəsində indiyədək ölçülmüş ən aşağı təbii temperatur mənfi 89,2 dərəcə Selsi olub. Bu rekord 1983-cü il iyulun 21-də Antarktidada yerləşən "Vostok” sovet elmi-tədqiqat stansiyasında qeydə alınıb.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Space Daily” nəşri yazıb.

Nəşrin məlumatına görə, həmin göstərici bu günə qədər Yer səthinə yaxın hava temperaturu üzrə rəsmi dünya rekordu olaraq qalır. Aradan 40 ildən artıq vaxt keçməsinə baxmayaraq, rekord hələ də yenilənməyib.

Məqalədə qeyd olunur ki, "Vostok” stansiyası Şərqi Antarktidanın mərkəzi hissəsində, dəniz səviyyəsindən 3488 metr yüksəklikdə və ən yaxın sahildən min kilometrdən çox məsafədə yerləşir.

1983-cü ilin iyulunda stansiyada çalışan 13 tədqiqatçı təxminən on gün davam edən kəskin soyumanı müşahidə edib. Temperatur hər gün təxminən üç dərəcə aşağı düşürdü. Nəticədə iyulun 21-də, ümumdünya vaxtı ilə saat 02:45-də termometrlər rekord göstərici olan -89,2°C qeydə alıb. Müqayisə üçün qeyd edək ki, stansiyada iyul ayının orta temperaturu adətən təxminən -65°C olur.

Temperatur niyə bu qədər aşağı düşmüşdü?

Britaniya Antarktika Xidmətinin alimləri rekord şaxtanın səbəblərini araşdırıblar. Onların nəticələri 2009-cu ildə dərc olunub.

Araşdırmaya görə, rekordun qeydə alınması üçün bir neçə nadir amil eyni vaxtda üst-üstə düşüb. Həmin dövrdə region üzərində son dərəcə soyuq qütb burulğanı formalaşmışdı və isti hava kütlələri stansiyanın yerləşdiyi əraziyə daxil ola bilmirdi.

Bundan əlavə, küləyin sürəti minimum səviyyədə idi və bir həftə ərzində buludluluq müşahidə olunmamışdı. Yer səthi kosmosa istilik şüalanmasını maneəsiz şəkildə davam etdirdiyi üçün temperatur daha da aşağı düşmüşdü.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu şərait daha uzun müddət davam etsəydi, temperatur təxminən -96°C-yə qədər enə bilərdi.

-89°C temperaturda nə baş verir?

Nəşrin izahına görə, belə ekstremal soyuq şəraitdə adi maddələrin davranışı tamamilə dəyişir.

Məsələn, qaynar su havaya atıldıqda yerə düşməzdən əvvəl buz kristallarından ibarət buluda çevrilir. Bunun səbəbi suyun xırda damcılara parçalanaraq son dərəcə soyuq və quru havada dərhal donmasıdır.

İnsan nəfəsi də qeyri-adi görünür. Temperatur -50°C-dən aşağı olduqda nəfəs zamanı xaric edilən su buxarı demək olar ki, dərhal buz dumanına çevrilir. Temperatur daha da aşağı düşdükdə buz kristallarının toqquşması nəticəsində zəif cingiltili səslər eşidilə bilər.

Belə şaxtalarda metalların xüsusiyyətləri də dəyişir. Adi polad son dərəcə kövrək olur və güclü zərbə nəticəsində çatlaya və ya qırıla bilər.

Yer üzündə bundan da aşağı temperatur olubmu?

2010-cu ildə peyklər Antarktidanın bəzi bölgələrində səth temperaturunun təxminən -98°C olduğunu qeydə alıblar. Lakin bu göstərici rəsmi rekord sayılmır. Çünki məlumatlar məsafədən əldə olunub və hava temperaturunu deyil, səth temperaturunu əks etdirib.

Məhz buna görə də "Vostok” stansiyasında qeydə alınmış -89,2°C göstəricisi Yer kürəsində insanlar tərəfindən birbaşa ölçülmüş ən aşağı təbii temperatur rekordu olaraq qalır.

Aydın