Yerin maqnit sahəsində baş verən dəyişikliklər həyatımıza necə təsir edə bilər?

Alimlər Yerin maqnit sahəsində baş verən dəyişikliklərin insan həyatı, texnologiya və hətta planetin oksigen səviyyəsi üzərində ciddi təsirə malik olduğunu bildirirlər.

BAKU.WS xəbər verir ki, ABŞ-nin Aeronavtika və Kosmos Agentliyi (NASA) və bir sıra nüfuzlu elmi qurumlar bu sahədə yeni tədqiqatlar yayımlayıb.

NASA-nın son açıqlamasına görə, Yer kürəsinin maqnit sahəsində baş verən tarixi dəyişikliklər atmosferdəki oksigen səviyyəsinə birbaşa təsir edə bilər. 540 milyon illik geoloji qeydlər araşdırıldıqdan sonra alimlər maqnit sahəsinin zəiflədiyi dövrlərdə oksigen səviyyəsində də dəyişikliklər baş verdiyini müəyyənləşdiriblər. Tədqiqatçılar bu vəziyyətin Yerin daxili laylarında – mantiyada baş verən proseslərlə bağlı ola biləcəyini ehtimal edirlər. Bu isə Yerin dərin qatlarının planetin səthindəki həyat üçün mühüm rol oynadığını sübut edir.

Maqnit sahəsi Yer kürəsini Günəşdən gələn zərərli hissəciklərdən qoruyan "qalxan" funksiyasını daşıyır. Bu sahənin zəifləməsi nəticəsində ultrabənövşəyi və digər zərərli radiasiyaların Yer atmosferinə daha asan daxil ola biləcəyi ehtimal edilir. Xüsusilə Cənubi Atlantik üzərində yerləşən və "South Atlantic Anomaly" (Cənubi Atlantik Anomaliyası) adlanan bölgədə maqnit sahəsinin qeyri-adi dərəcədə zəiflədiyi müşahidə olunub. NASA bu bölgəni "maqnit sahəsinin dişi" adlandırır. Buradan keçən peyklər və kosmik aparatlarda tez-tez nasazlıqlar qeydə alınır.

Maqnit sahəsindəki dəyişikliklər texniki infrastruktur üçün də ciddi risk yaradır. NASA və digər qurumların məlumatına görə, geomaqnit fırtınalar elektrik şəbəkələrinə zərər vura, kommunikasiya sistemlərində kəsintilərə və naviqasiya cihazlarında sapmalara səbəb ola bilər. Xüsusilə GPS sistemləri və aviasiya üçün bu dəyişikliklər ciddi təhlükə yarada bilər. 1859-cu ildə baş verən və "Carrington hadisəsi" kimi tanınan maqnit fırtınası dövründə dünya üzrə telqraf sistemləri sıradan çıxmışdı. Belə hadisənin bu gün təkrarlanması milyardlarla dollarlıq zərərə səbəb ola bilər.

Maqnit sahəsi eyni zamanda kosmonavtları da qoruyur. Sahənin zəifləməsi ilə astronavtlar daha çox radiasiyaya məruz qala bilərlər. SAA (South Atlantic Anomaly) bölgəsindən keçən beynəlxalq kosmik stansiya və peyklər bu səbəbdən əlavə təhlükə altındadır. NASA bildirir ki, bu zonanın genişlənməsi və dərinləşməsi müşahidə olunur.

Alimlər hesab edir ki, maqnit sahəsindəki dəyişikliklər tədricən baş verir və panikaya səbəb olacaq bir vəziyyət yoxdur. Lakin peyk texnologiyası, elektrik şəbəkələri və kosmos missiyaları üçün bu dəyişikliklərin izlənməsi zəruridir. Mütəxəssislər Yer maqnit sahəsinin tam tərsinə çevrilməsi (qütblərin dəyişməsi) kimi nadir proseslərin tarixi dövrlərdə baş verdiyini və bunun da müəyyən sosial və texniki çətinliklər yarada biləcəyini istisna etmirlər.

Yerin maqnit sahəsində baş verən dəyişikliklər sadəcə elm üçün maraqlı bir fakt deyil – bu, texnologiyadan tutmuş sağlamlığa qədər bir çox sahəyə təsir göstərir. Elm adamları bu dəyişikliklərin diqqətlə izlənməsini və mümkün risklərə qarşı qabaqlayıcı tədbirlərin görülməsini vacib hesab edirlər.