Yuxusuzlar Rə­van Cavid yazır

Rəvan CAVİD

Zeki Demirkubuzun sadə, amma sarsıdıcı cümləsidir:

"Bir nəfər yuxusuz var..."

İlk baxışdan adi görünə bilər. Amma bu cümlə, əslində, gecənin qaranlığında tək başına düşünən, yatmayan, yuxuya nifrət edən, ya da yuxusuzluqda özünü tapan adamların səsini çıxarır. Sanki o cümlədə minlərlə insanın həyatı sıxılıb. Bir nəfərdir deyir... Amma o "bir nəfər" - bizik. Sən, mən, o... Gecənin bir vaxtı gözlərini tavana dikib düşüncələrində itib-batan hər bir insan.

Yuxusuz insan təkdir. Çünki onun "problemi" görünmür. O, xəstə deyil, ac deyil, yuxusuzdur sadəcə. Amma bu "sadəcə" - bəzən insanı yerindən, həyatından, inancından uzaqlaşdıran bir fırtına olur.

Demirkubuz deyir: "Bir də görür ki, hamı yatıb..."

Bəli, gecənin ortasında sükutu dinləyən bir insan üçün bu fikir ağırdır. Çünki sən ayıqkən, dünya yatıbsa, özünü başqa bir planetdəymiş kimi hiss edirsən. Bütün mesajlar cavabsızdır. Heç kim zəng etmir. Küçələr boşdur. Pəncərələr qaradır. Sanki sənə aid olmayan bir zamandasansa.

Amma bəlkə də o vaxt başlayır əsl "sən". Bütün rollerin, gündəlik maskaların soyunduğu an... Orada heç kim sənə baxmır. Heç kim "nə var, nə yox?" deyə bilmir. Və sən içindəki o kimsənin cavablarını eşitməyə başlayırsan. "Sənə nə oldu?" deyə bir səs soruşur. Cavab yoxdur. Amma bu sualın özü oyadır adamı.

Demirkubuz "bir nəfər" deyir. Amma əslində bilir ki, bu "bir nəfər" hər yerdədir. Müxtəlif yaşlarda, müxtəlif şəhərlərdə, müxtəlif dillərdə... Amma hiss eyni: rahatlıqla barışa bilməyən adam.

O adam gecələr yazır, oxuyur, susur, düşünür, unutmağa çalışır, ya da unutmamaq üçün hər şeyi xatırlayır. O adam kiminsə statusunu 10 dəfə oxuyur, yazdığı mesajı 5 dəfə silir. O adam - bu həyatın səthində yaşayıb, dibinə enməyə çalışan adamdır.

Yuxusuzluq - bəladır, bəli. Amma eyni zamanda bir oyanışdır. Öz içini görmək cəhdidir. Və bu cəhd - bəzən həyatın ən qiymətli anlarına çevrilə bilər.

Gecə - bir çox insan üçün istirahət vaxtıdır. Yorğun bədənlər yatağa uzanır, göz qapaqları yavaş-yavaş bağlanır və səssizlik içində şəhər yuxuya dalır. Amma elə adamlar var ki, onlar üçün gecə sakitliyin deyil, iç səsin, düşüncələrin, unudulmuş xatirələrin canlandığı bir sahədir. Onlar üçün gecə, gündəmin bitib "özünün başlandığı" bir andır. Bu adamlar yatmır. Düşünürlər. Susurlar. Dinləyirlər. Daxilindəki qarmaqarışıq dünyaya qulaq verirlər.

Onlar bəlkə də gün ərzində sizinlə eyni avtobusa minir, işə gedir, salam verir, gülümsəyir. Amma gecə - onların həqiqi siması ilə tək qaldığı vaxtdır. Gecənin səssizliyində danışan çox şey var: peşmanlıqlar, keçmişdə unudulmamış sözlər, gələcəkdə qurulmamış cümlələr... Bu adamlar təklikdə yaşamağı seçməyib bəlkə də. Amma təklik onları seçib. Çünki cəmiyyətin səs-küyündə, başqalarının gözündə öz yerini tapa bilməyib. Onlar üçün insanlar arasında olmaq, bəzən daha çox tək qalmaq deməkdir.

İnsanın bir dövrü var - hər şeyin həyəcan verici göründüyü bir dövr. Yeni insanlar, planlar, yerlər, hisslər... Amma sonra bir şey olur. Birdən sanki daxildə bir "sönmə" baş verir. Heç nə əvvəlki kimi təsir etmir. Sevinmək çətinləşir. Hətta gözəl şeylər qarşısında belə, "bu da keçəcək" düşüncəsi gəzir başda. Bu adamlar artıq həyəcanlana bilmir. Bu, hisslərdən qaçmaq deyil - bu, hisslərin içində boğulub yorulmaqdır. Təkrar-təkrar eyni ümidlərlə yanıb, sonra soyuq reallıqlarla sönməkdir.

Günlərin birində, sanki ruhun səsi gəlir: "Bəsdir, daha az yan". Və beləliklə, insan yanmamağa başlayır. Duyğularını içinə çəkməyə, gözlərini yox, baxışlarını qapatmağa başlayır. Onlar bəzən bir qəhvə fincanının buxarında yox olan xatirələrə ilişib qalırlar. Sanki hər gecə, bir növ kiçik yas mərasimi kimi keçir - itirilmiş ümidlərin, cavabsız mesajların, qırılmış xəyalların yası.

Təklik çox zaman yanlış başa düşülür. İnsanlardan qaçmaq kimi görünə bilər, amma çox vaxt insan özünə yaxınlaşmaq üçün tək qalır. Bu adamlar üçün təklik - bir sığınacaqdır. Orada heç kim sual vermir, heç kim maska taxmağa məcbur etmir. Təklikdə olan adamın ən böyük dostu susqunluğudur. Hətta musiqini belə səssiz dinləyir o adamlar. Sözlərə deyil, hisslərə qulaq asaraq.

Bəzən onlar tənhalıqlarını başqa insanların içində də yaşayar. Yığıncaqların ortasında belə, içlərində "mən burada deyiləm" hissi dolaşar. Çünki cəmiyyət çox zaman dərinliyi deyil, səthi olanı anlayır. Halbuki bu adamlar bir cümləyə saatlarla anlam yükləyə bilən adamlardır. Gülümsəyirlər, amma içlərində bir dünya sükut var. Həmin sükut isə hər gecə səssiz bir roman kimi yazılır qaranlıqda.

Bu adamlar bəlkə də dünyanı dəyişmirlər. İnqilab etmirlər, yüksək səslə çıxış etmirlər. Amma onların sakit varlığı, düşüncə tərzi, baxış bucaqları başqalarının içində iz buraxır. Onlar bir gün birinə təsəlli verəcək bir cümlə söyləyərlər və o cümlə illərlə unudulmaz. Çünki bu adamların sözləri çox çəkilib deyildiyi üçün dəyərli olur. Onlar danışmazdan əvvəl çox düşünürlər, sevməzlərsə, incitməzlər də. Onlar başa düşür ki, ən kiçik diqqətsizlik bir insanın içində nə qədər qırılmağa səbəb ola bilər.

Bəlkə də hər birimizin həyatında belə bir adam olub: gecələr yatmayıb bizi düşünüb, heç deməyib. Hiss edib, amma üzə vurmadan yaşayıb. Bir mesaj yazıb pozub. Bir görüşə gəlməyib, amma uzaqdan baxıb. O adamları görə bilməsək də, hiss edirik. Çünki onlar səssizlikdə də danışa bilirlər.

Bəlkə sən də o adamlardansan. Bu yazını gecənin bir aləmində, bəlkə bir fincan çayla, başın yastıqda, telefonun işığında oxuyursan. Və içindən deyirsən: "Elə mən". Bəli, sənin kimilər çox deyil. Amma var. Və sən düşündüyündən daha güclüsən. Çünki hələ də hiss edə bilirsən. Hələ də düşünə bilirsən. Hələ də insan qalmağı bacarırsan - bu qədər süni duyğuların içində.

Bu yazı sənin üçün bir təsəlli ola bilməz bəlkə. Amma bir şey bil: sən tək deyilsən. Səni anlayan insanlar var. Sən səssizsən deyə səni unutduqlarını düşünmə. Səssizlik - varlığın başqa bir formasıdır. Və bəzən ən güclü varlıq, heç bir səs çıxarmadan da təsir edə biləndir.