“Zarafat gəlməsin Sənə bu dünya...”

...Deməli, gəlin ondan başlayaq ki, Demokrat Sosialist Zöhran Məmdani Nyu-York şəhərinin meri olan ilk müsəlman olmaqla tarixə düşdü.

Amma unutmaq lazım deyil ki, onun qələbəyə gedən yolu elə də asan olmadı.

SİA xatırladır ki, praymerizdəki tarixi qələbəsindən sonra Məmdani siyasi spektrin müxtəlif sahələrindən hücum dalğası ilə üzləşdi.

Belə ki, qələbədən sonrakı aylarda düşmən ritorikası gücləndi - sağçı təxribatçılardan, media nümayəndələrindən və hətta üç rəqibindən ona qarşı ittihamlar səsləndirilməyə bşlandı.

Deməli, Respublikaçı Körtis Sliva Məmdaninin “qlobal cihad”ı dəstəklədiyini iddia etdi; müstəqil namizəd və keçmiş Nyu-York qubernatoru Endryu Kuomo Məmdaninin “11 sentyabr hadisəsinə bənzər başqa bir hücuma sevinəcəyi” iddiası ilə razılaşdı; sonradan Kuomonu dəstəkləyərək istefa verən Nyu-York şəhər meri Erik Adams, Məmdani kimi bir merin "Nyu-Yorku İslam ekstremistlərinin cəmiyyətləri məhv etdiyi Avropaya" çevirəcəyini iddia etdi.

Təəssüf ki, İslamofobiya tədqiqatçıları və 11 sentyabr hadisələrindən sonra Amerikada böyüyən müsəlman qadınlar olaraq, bilirik ki, bu cür hücumlar - yalnız dininə və ya etnik mənsubiyyətinə görə kimisə hədəfə almaq - yeni bir şey deyil. Biz həmçinin bilirik ki, islamofobiya dalğaları çox vaxt zorakılıqdan sonra deyil, seçki kampaniyaları zamanı, müsəlman əleyhinə ritorikanın siyasi alət kimi istifadə edildiyi zaman baş verir.

İslamofobiya silah kimi...

Xatırlatmaq yerinə düşər ki, son araşdırmalara görə, ABŞ-da İslamofobiya səviyyəsi son üç ildə kəskin şəkildə artıb.

Sosial Siyasət və Anlaşma İnstitutunun (ISPU) 21 oktyabrda dərc etdiyi son sorğuya görə, İslamofobiya demək olar ki, bütün qruplarda yüksəlib. Bütün amerikalılar arasında bu nisbət 25-dən (2022) 33-ə (2025) qalxıb.

-Ən kəskin artım ağ evangelistlər arasında 30-dan 45-ə, katoliklər arasında isə 28-dən 40-a yüksəlib.

-Protestantlar arasında bu nisbət 7 bal artaraq 23-dən 30-a yüksəlib.

-Yəhudilər arasında bu nisbət ən aşağı olaraq qalıb, 17-dən 19-a.

-Müsəlmanlar arasında isə 19-a yüksəlib.

Dəyişməyən yeganə qrup dünyəvi amerikalılardır.

İslamofobiyadan istifadə edən siyasi liderlər təhlükəli bir tendensiyanı alovlandırırlar.

Nəticələr iş yerlərinin itirilməsindən və dini azadlığın məhdudlaşdırılmasından tutmuş uşaq zorakılığına, ayrı-seçkiliyə qədər dəyişir.

Nifrət dolu ritorikanın real insani nəticələri var.

Müsəlmanlar haqqında beş mənfi stereotip...

Müsəlman əleyhinə ritorika tez-tez ISPU-nun indeksində istifadə etdiyi beş ümumi stereotip ətrafında fırlanır:

-müsəlmanlar zorakılığa göz yumur;

-qadınlara zülm edirlər;

-ABŞ-a düşmən münasibət bəsləyir;

-"daha az mədəni"dir;

-digər müsəlmanlar tərəfindən törədilən zorakılıqda iştirak edirlər.

2400-dən çox amerikalı arasında aparılan bir sorğu nəticəsində məlum olub ki, getdikcə daha çox insan bu stereotiplərə inanır, baxmayaraq ki, onlar asanlıqla təkzib olunur.

Tədqiqatlar göstərir ki, ABŞ-dakı müsəlmanlar, xüsusən də mülki əhaliyə qarşı hərbi hücumlara gəldikdə, zorakılığı ümumi əhaliyə nisbətən daha yüksək nisbətdə rədd edirlər; hicab geyinən müsəlman qadınların 99 faizi bunu ibadət aktı kimi öz seçimləri ilə edirlər; müsəlman qadınlar cinsiyyətdən daha çox irq və dinə əsaslanan ayrı-seçkiliklə üzləşirlər; daha güclü dini kimliyə malik müsəlmanların daha güclü Amerika kimliyini nümayiş etdirmə ehtimalı daha yüksəkdir; müsəlmanlar yerli təşəbbüslərdən milli böhranlara qədər ictimai həyatda fəal iştirak edirlər.

Müsəlmanların "sivilizasiya çatışmazlığı" fikri də əsassızdır. Bu cür ideyalar insanlıqdan məhrum etmək üçün istifadə olunur - “Genocide Watch” təşkilatına görə, bu proses soyqırıma aparan mərhələlərdən biridir.

Demokratiyanın zərbəyə uğraması və azadlıqların məhdudlaşdırılması...

Qeyd edək ki, beş stereotipin hamısı bu yaxınlarda Mamdaniyə qarşı hücumlarda fəal şəkildə istifadə olunub. Siyasətçilərin bu cür ritorikaya necə asanlıqla əl atdığını və bütün dini icmanı təhdid etdiyini bir daha gördük.

Mamdani bu hücumlara cavab olaraq dediyi kimi: "Partiya konsensusu pozulduqda, İslamofobiya hər iki tərəfin hələ də razılaşdığı azsaylı məsələlərdən biri olaraq qalır."

Lakin İslamofobiya təkcə müsəlmanlar üçün deyil, həm də demokratiyanı və konstitusiya azadlıqlarını sarsıdır. Tədqiqatlar göstərir:

- müsəlman əleyhinə stereotiplərə inanan insanlar demokratik təsisatlara qoyulan məhdudiyyətləri dəstəkləməyə daha çox meyllidirlər,

- mülki şəxslərə qarşı hərbi və fərdi hücumları haqlı çıxarmağa daha çox meyllidirlər,

- müsəlmanlara qarşı ayrı-seçkilik tədbirlərini (giriş qadağaları, məscidlərə nəzarət, səsvermə məhdudiyyətləri) dəstəkləyirlər.

İslamofobiyadan əldə edilən seçki qazancları cəlbedici görünə bilər, lakin bütövlükdə cəmiyyət həmişə uduzur.

Mamdaninin qələbəsi əsl dönüş əlaməti ola bilər.

Seçilmiş mer çıxışında dediyi kimi, "Nyu-York artıq İslamofobiya ilə oynaya və seçkilərdə qalib gələ biləcəyiniz bir şəhər olmayacaq."

Əli Babayev