Zəfər tariximizin öyünc dərsləri

Bu sərlövhə altında oxuculara iki tarix müəllimini təqdim etmək istəyirik. Biri yazıçı-publisist Aydın Tağıyevin hekayəsinin bədii qəhrəmanıdır, digəri isə İkinci Qarabağ müharibəsinin odundan, alovundan keçmiş şair – ixtisasca tarix müəllimi olan Emin Piri. Əgər Aydın Tağıyev bədii təxəyyülünün məhsulunu ortaya qoyubsa, Emin Piri özünün müharibədə bilavasitə yaşadıqlarını qələmə alıb.

Hekayə

“Dəmir yumruq” yürüşü

Müəllim növbəti tarix dərsində şövqlə danışırdı.

– Hə, uşaqlar, belə bir ibrətamiz tarixi hadisə də var ki, bəs neçə müddətdən bəri iki qoşun döyüş meydanında üz-üzə durub vuruşsa da, bir-birinə güc gələ bilmirdilər.

Axşam düşmüşdü. Döyüş dayandırılmışdı. Hər iki tərəfin döyüşçüləri dincəlirdi. Həlledici döyüş səhər olacaqdı.

Payız girdiyindən havalar da tez soyumuşdu. Qoşun başçısı tonqal qalamağı əmr etdi. Bir az keçmiş tonqalın alovu qaranlığı şimşək kimi yardı, alov az qala göyə qalxırdı. Bütün günü qılınc çalmış, qalxan tutmuş yorğun-arğın döyüşçülər bir-birlərinə söykənib dövrə vuraraq tonqalın ətrafında yığışıb qızınırdılar.

Sərkərdə də çadırından çıxıb öz döyüşçüləri ilə bir yerdə oturmuşdu...

Düşmən tərəfin düşərgə saldığı tərəfdən səma işıqlandı. Onlar da tonqal qalamışdılar. Sərkərdə diqqətlə xeyri aralıda olan düşmən tərəfə baxıb birdən sevinclə bağırdı:

– Sevinin, döyüşçülərim! Biz sabah onlara qalib gələcəyik! Özünüz görəcəksiniz...

Doğurdan da, ertəsi gün sərkərdənin dediyi kimi oldu.

Döyüşçülər öz qələbələrini bayram etdilər. Sərkərdə qürurla döyüşçülərin arasında gəzib onları təriflədi, sonra isə axşamkı uzaqgörənliyinin səbəbini açdı:

– Dünən onlar üç yerdə tonqal qalamışdılar, – dedi, – elə onda başa düşdüm ki, onlar parçalanıblar... Aralarında birlik yoxdur...

Müəllim sözünü tamamladı. Qürur və əzəmətli bir səslə: – Xalqımızın qeyrətli, igid oğuları da 44 günlük Vətən müharibəsində dəmir bir yumruğa çevrildilər, – deyə əlavə elədi. – Sonra da bir tonqal başında toplaşıb öz Qələbələrini təntənə ilə qeyd etdilər.

Aydın TAĞIYEV

Tarix yazan tarix müəllimi

Müharibəyə gedəndə qəribə təlatüm vardı içimdə. Düzünü desəm, həm özüm, həm də ölkəmlə bağlı qəribə narahatlıq keçirirdim. Savaşın gözlədiyimizin əksinə getməsi, torpaqların azadlığı ilə bitməməsi hamımız üçün fəlakət olardı, düşünürdüm. Özüm üçünsə ən qorxduğum əsir düşmək olub.

İlk dəfə Füzulinin kəndlərində olanda izahı müşkül hisslər yaşamışam. Sanki bir vakuumda idim. Nə tam doluluq idi, nə boşluq. Bilmirəm, nə hissi idi. Onu bilirəm ki, belə vakuuma ilk dəfə düşmüşdüm.

Təsir edən məqamlar çox olub. Yanındakıların şəhid olması, əzalarını itirməsi və s. Bilmirdin, sağ qaldığına üzüləsən, ya şəhid olanlara, əzalarını itirənlərə üzüləsən.

Xocalıda olandasa mənəvi baxımdan çökmüşdüm, həm də qürur duymuşdum. Xocalının təbiəti möhtəşəmdir! Mənə hələ də çatmır ki, belə bir cənnətdə, belə gözəl təbiətdə necə qətliam törətmək olar?! Duyğular necə deformasiyaya uğraya ki, belə iş tutasan?

Yaralıları düşmən qabağından çıxardırdıq Kürdlər kəndi ətrafında. Top, mərmi atəşinə tutdular bizi. Mərminin dalğası məni qırağa tulladı. Əllərim, üstüm qan idi. Fikirləşdim, yəqin, isti-isti hiss etmirəm, yaralanmışam. Gördüm, yox, salamatam. Sən demə mənim yox, yaralılarımızın qanıymış...

Baxmayaraq, Ağdamda cəbhə xidmətim olmuşdu, ancaq tarix müəllimi kimi məğlubiyyəti qəbul edə bilmirdim. Məsələn, hansısa şagirdin sualı.

Çətin deyildi cavab vermək, yenə də utanırdım.

İmkan tapıb, bacım uşaqları ilə bir dəfə danışdım. Mənə dedilər, gələndə qar gətir.

Uşaqlar elə bilir, bu dava qar üstündə, qartopu üstündədir. Kaş, elə olaydı. Xocalının kəndlərində olanda isə... bacım uşaqlarının qar istəməsi, uşaq qətliamı... – bütün bunları həzm etmək olmurdu. Mən onlara Qarabağa elə qar gətirməkçün getdiyimi demişdim...

İki dəfə çox kövrəldiyim an olub. Bir dəfə şəhid anası qan puluna ərzaq alıb ön xəttə göndərmişdi. Əsgərlər hamısı ağlamışdı... Hamımız kövrəlmişdik.

Bir də şeirlərimin haqqını vermək lazım idi. Baxmayaraq ki, o şeirlər Ağdam səngərində yazılmışdı, mənə çox uğurlar qazandırmışdı.

Ancaq müharibə şeirlərinin şairi kimi tanınıb, müharibədə olmamaq şeirlərimə xəyanət olardı.

Müəllim, jurnalist, şair... – mən sıravi Azərbaycan vətəndaşı kimi daha çox qürur duyuram…

Emin PİRİ