Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

Dişlər yaddaş kartımızdır?

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

Ziyalı Kimdir? Azərbaycan cəmiyyətində ziyalılıq anlayışına yenidən baxış

Ziyalı Kimdir? Azərbaycan cəmiyyətində ziyalılıq anlayışına yenidən baxış

Tribuna saytından alınan məlumata görə, Icma.az bildirir.

Bu gün Azərbaycan cəmiyyətində “ziyalı” anlayışı təəssüf ki, ciddi təhriflərə məruz qalıb. Bir çox hallarda ali məktəb diplomu əldə etmək, vəzifə tutmaq və ya sadəcə intellektual görünmək insanı “ziyalı” adlandırmaq üçün kifayət sayılır. Halbuki, ziyalılıq anlayışı bundan qat-qat dərin, məsuliyyətli və mənəvi bir mövqedir.

Əslində, biz bu sualı cəmiyyət olaraq özümüzə verməliyik: Ziyalı kimdir və nə üçün var?

Ziyalı anlayışının mahiyyəti

Ziyalı-sadəcə savadlı və təhsilli insan deyil. O, cəmiyyətin ağrılarına biganə qalmayan, haqsızlıq qarşısında susmayan, vicdanlı və cəsarətli mövqe sahibi, milli-mənəvi dəyərlərin daşıyıcısı, həm də gələcək nəsillər üçün yol göstərən örnəkdir.

Ziyalı:

-cəmiyyətin vicdanıdır;

-sözün və düşüncənin azadlığını qoruyandır;

-susduqda, cəmiyyət susur; danışdıqda, cəmiyyət düşünməyə başlayır.

Tarixi kontekstdə ziyalı

Azərbaycan tarixində ziyalı obrazı maarifçilik hərəkatı ilə formalaşmağa başladı. Tanınmış ziyalı şəxsiyyətlər yalnız təhsil almaqla kifayətlənmirdilər-onlar eyni zamanda xalqın sosial, siyasi və mədəni inkişafına xidmət edirdilər. Onların fəaliyyəti şəxsi rifah yox, ictimai tərəqqi ilə bağlı idi. Bu insanlar öz dövrlərinin yalnız savadlısı yox, həm də mənəvi liderləri idilər.

Müasir Azərbaycan cəmiyyətində isə ziyalı anlayışı çox zaman yalnız formal təhsillə eyniləşdirilir. Bir çox hallarda yüksək vəzifə sahibləri, akademik dərəcəli şəxslər və ya sadəcə “intellektual görünən” insanlar avtomatik olaraq ziyalı kimi təqdim olunur. Halbuki:

-cəmiyyətin problemlərinə laqeyd olan;

-haqsızlıq qarşısında susan;

-tənqid və müzakirədən uzaq duran;

-öz maraqlarını ümumi maraqlardan üstün tutan şəxslərin,

əsl ziyalı sayılması ciddi müzakirə mövzusudur.

Ziyalılıq sadəcə diplomla deyil, ictimai və əxlaqi məsuliyyətlə ölçülür.

Ziyalılar niyə görünmür? Bugünkü cəmiyyətin vacib suallarından biri də budur: əsl ziyalılar niyə görünmür?

Mümkün səbəblər:

-sistematik təzyiqlər və qorxu mühiti-cəsarətli fikir bildirmək təhlükəli sayılır;

-ziyalıların cəmiyyətdən təcrid olunması-onların səsi mediada, tribunada az eşidilir;

-cəmiyyətin özü tərəfindən ziyalının dəyərinin anlaşılmaması — əsl ziyalının sözünə qulaq asılmır;

-ziyalıların bir qisminin komfort zonasına çəkilməsi-onlar artıq danışmaq istəmir.

Nəticədə, ortada bir boşluq yaranır. Və bu boşluq çox zaman saxta ziyalılarla-imici, statusu və pafosu olan, amma mənəvi dayaqdan uzaq şəxslərlə doldurulur.

Ziyalı kimdir və kim deyil?-Aydın meyarlar

Əsl ziyalı:

-cəmiyyəti düşünən, məsuliyyətli şəxsdir;

-vicdanının səsini qoruyandır;

-yalnız faktları yox, həqiqətləri danışandır;

-təhsilli olmaqla yanaşı, tərbiyəlidir, əxlaqlıdır, cəsarətlidir.

Ziyalı olmayan:

-cəmiyyətdən uzaq duran;

-qorxudan susan;

-biliklərini şəxsi məqsədlər üçün istifadə edən;

-haqqı deyəndə yox, vəzifə alanda danışan şəxsdir.

Nə etməli? Bugünkü Azərbaycan cəmiyyəti üçün ziyalılıq anlayışını bərpa etmək vacibdir. Bunun üçün:

1.Ziyalı anlayışı cəmiyyətə düzgün təqdim edilməlidir-Bu, medianın, təhsil sisteminin və ziyalıların özlərinin üzərinə düşən vəzifədir.

2.Əsl ziyalılar önə çıxarılmalıdır-Onların səsi eşidilməli, görünmələri təmin edilməlidir.

3.Gənclər arasında vicdanlı və fəal düşüncə tərzi təşviq edilməlidir-Gələcək nəsil yalnız təhsilli yox, məsuliyyətli olmalıdır.

4.Ziyalı cəmiyyət üçün var olduğunu anlamalıdır-O, siyasətin deyil, xalqın vicdanı olmalıdır.

5.Təhsil sistemi yenidən düşünülməlidir-Bilik ötürmək kifayət deyil; şəxsiyyət formalaşdırmaq əsasdır.

Qurani-Kərim ziyalılar düşünən və anlayan insanlar haqqında bir çox ayədə yüksək dəyərləndirmə verir. Ziyalılar, yəni bilikli və ağıl sahibləri, Quranda Allahın ayələrini dərk edən, hikmətə və anlayışa malik olan insanlar kimi təqdim olunur. Qurani-Kərimdə bir çox peyğəmbərlərin və saleh insanların həm də elm sahibi olduqları göstərilir. Onlar sadəcə dini öyrətmirdilər, həm də insanlara yol göstərirdilər – yəni cəmiyyətin ziyalı təbəqəsi kimi çıxış edirdilər. Quranın ziyalılar (elm və hikmət sahibləri) haqqında mesajları təkcə onların fəzilətini bildirməklə kifayətlənmir, eyni zamanda onların cəmiyyətdəki rolu, məsuliyyəti, və Allahla olan münasibətləri haqqında da dərindən danışır.

Nəticə

Ziyalı olmaq bir status deyil. Bu, bir mövqedir, vicdandır, möhtəşəm bir ictimai və mənəvi yükdür. Azərbaycan cəmiyyəti əgər inkişaf etmək istəyirsə, bu anlayışa qayıtmalıdır.

Əsl ziyalılar susduqda, danışanlar yanlış danışacaq. Əsl ziyalılar geri çəkildikdə, cəmiyyət yolunu azacaq.

Unutmayaq: Ziyalı olmaq-öz ağrısından çox, xalqının ağrısını düşünməkdir.

Fariz Əhməd

Texniki elmlər namizədi, aparıcı elmi işçi, dosent

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:544
embedMənbə:https://tribunainfo.az
archiveBu xəbər 12 Sentyabr 2025 17:43 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see417

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see340

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see316

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see311

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see293

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see289

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see285

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see270

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see270

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see260

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see244

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see228

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see224

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

17 Noyabr 2026 12:44see203

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see202

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see192

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

17 Noyabr 2026 14:53see183

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see177

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see175

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

17 Noyabr 2026 13:48see174
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri