Icma.az
close
up
RU
Ziyalı Kimdir? Azərbaycan cəmiyyətində ziyalılıq anlayışına yenidən baxış

Ziyalı Kimdir? Azərbaycan cəmiyyətində ziyalılıq anlayışına yenidən baxış

Tribuna saytından alınan məlumata görə, Icma.az bildirir.

Bu gün Azərbaycan cəmiyyətində “ziyalı” anlayışı təəssüf ki, ciddi təhriflərə məruz qalıb. Bir çox hallarda ali məktəb diplomu əldə etmək, vəzifə tutmaq və ya sadəcə intellektual görünmək insanı “ziyalı” adlandırmaq üçün kifayət sayılır. Halbuki, ziyalılıq anlayışı bundan qat-qat dərin, məsuliyyətli və mənəvi bir mövqedir.

Əslində, biz bu sualı cəmiyyət olaraq özümüzə verməliyik: Ziyalı kimdir və nə üçün var?

Ziyalı anlayışının mahiyyəti

Ziyalı-sadəcə savadlı və təhsilli insan deyil. O, cəmiyyətin ağrılarına biganə qalmayan, haqsızlıq qarşısında susmayan, vicdanlı və cəsarətli mövqe sahibi, milli-mənəvi dəyərlərin daşıyıcısı, həm də gələcək nəsillər üçün yol göstərən örnəkdir.

Ziyalı:

-cəmiyyətin vicdanıdır;

-sözün və düşüncənin azadlığını qoruyandır;

-susduqda, cəmiyyət susur; danışdıqda, cəmiyyət düşünməyə başlayır.

Tarixi kontekstdə ziyalı

Azərbaycan tarixində ziyalı obrazı maarifçilik hərəkatı ilə formalaşmağa başladı. Tanınmış ziyalı şəxsiyyətlər yalnız təhsil almaqla kifayətlənmirdilər-onlar eyni zamanda xalqın sosial, siyasi və mədəni inkişafına xidmət edirdilər. Onların fəaliyyəti şəxsi rifah yox, ictimai tərəqqi ilə bağlı idi. Bu insanlar öz dövrlərinin yalnız savadlısı yox, həm də mənəvi liderləri idilər.

Müasir Azərbaycan cəmiyyətində isə ziyalı anlayışı çox zaman yalnız formal təhsillə eyniləşdirilir. Bir çox hallarda yüksək vəzifə sahibləri, akademik dərəcəli şəxslər və ya sadəcə “intellektual görünən” insanlar avtomatik olaraq ziyalı kimi təqdim olunur. Halbuki:

-cəmiyyətin problemlərinə laqeyd olan;

-haqsızlıq qarşısında susan;

-tənqid və müzakirədən uzaq duran;

-öz maraqlarını ümumi maraqlardan üstün tutan şəxslərin,

əsl ziyalı sayılması ciddi müzakirə mövzusudur.

Ziyalılıq sadəcə diplomla deyil, ictimai və əxlaqi məsuliyyətlə ölçülür.

Ziyalılar niyə görünmür? Bugünkü cəmiyyətin vacib suallarından biri də budur: əsl ziyalılar niyə görünmür?

Mümkün səbəblər:

-sistematik təzyiqlər və qorxu mühiti-cəsarətli fikir bildirmək təhlükəli sayılır;

-ziyalıların cəmiyyətdən təcrid olunması-onların səsi mediada, tribunada az eşidilir;

-cəmiyyətin özü tərəfindən ziyalının dəyərinin anlaşılmaması — əsl ziyalının sözünə qulaq asılmır;

-ziyalıların bir qisminin komfort zonasına çəkilməsi-onlar artıq danışmaq istəmir.

Nəticədə, ortada bir boşluq yaranır. Və bu boşluq çox zaman saxta ziyalılarla-imici, statusu və pafosu olan, amma mənəvi dayaqdan uzaq şəxslərlə doldurulur.

Ziyalı kimdir və kim deyil?-Aydın meyarlar

Əsl ziyalı:

-cəmiyyəti düşünən, məsuliyyətli şəxsdir;

-vicdanının səsini qoruyandır;

-yalnız faktları yox, həqiqətləri danışandır;

-təhsilli olmaqla yanaşı, tərbiyəlidir, əxlaqlıdır, cəsarətlidir.

Ziyalı olmayan:

-cəmiyyətdən uzaq duran;

-qorxudan susan;

-biliklərini şəxsi məqsədlər üçün istifadə edən;

-haqqı deyəndə yox, vəzifə alanda danışan şəxsdir.

Nə etməli? Bugünkü Azərbaycan cəmiyyəti üçün ziyalılıq anlayışını bərpa etmək vacibdir. Bunun üçün:

1.Ziyalı anlayışı cəmiyyətə düzgün təqdim edilməlidir-Bu, medianın, təhsil sisteminin və ziyalıların özlərinin üzərinə düşən vəzifədir.

2.Əsl ziyalılar önə çıxarılmalıdır-Onların səsi eşidilməli, görünmələri təmin edilməlidir.

3.Gənclər arasında vicdanlı və fəal düşüncə tərzi təşviq edilməlidir-Gələcək nəsil yalnız təhsilli yox, məsuliyyətli olmalıdır.

4.Ziyalı cəmiyyət üçün var olduğunu anlamalıdır-O, siyasətin deyil, xalqın vicdanı olmalıdır.

5.Təhsil sistemi yenidən düşünülməlidir-Bilik ötürmək kifayət deyil; şəxsiyyət formalaşdırmaq əsasdır.

Qurani-Kərim ziyalılar düşünən və anlayan insanlar haqqında bir çox ayədə yüksək dəyərləndirmə verir. Ziyalılar, yəni bilikli və ağıl sahibləri, Quranda Allahın ayələrini dərk edən, hikmətə və anlayışa malik olan insanlar kimi təqdim olunur. Qurani-Kərimdə bir çox peyğəmbərlərin və saleh insanların həm də elm sahibi olduqları göstərilir. Onlar sadəcə dini öyrətmirdilər, həm də insanlara yol göstərirdilər – yəni cəmiyyətin ziyalı təbəqəsi kimi çıxış edirdilər. Quranın ziyalılar (elm və hikmət sahibləri) haqqında mesajları təkcə onların fəzilətini bildirməklə kifayətlənmir, eyni zamanda onların cəmiyyətdəki rolu, məsuliyyəti, və Allahla olan münasibətləri haqqında da dərindən danışır.

Nəticə

Ziyalı olmaq bir status deyil. Bu, bir mövqedir, vicdandır, möhtəşəm bir ictimai və mənəvi yükdür. Azərbaycan cəmiyyəti əgər inkişaf etmək istəyirsə, bu anlayışa qayıtmalıdır.

Əsl ziyalılar susduqda, danışanlar yanlış danışacaq. Əsl ziyalılar geri çəkildikdə, cəmiyyət yolunu azacaq.

Unutmayaq: Ziyalı olmaq-öz ağrısından çox, xalqının ağrısını düşünməkdir.

Fariz Əhməd

Texniki elmlər namizədi, aparıcı elmi işçi, dosent

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:533
embedMənbə:https://tribunainfo.az
archiveBu xəbər 12 Sentyabr 2025 17:43 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see290

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see285

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see248

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

15 Noyabr 2026 22:01see234

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see232

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see231

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see230

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

15 Noyabr 2026 21:02see229

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

16 Noyabr 2026 00:05see221

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see219

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see215

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see212

Gündə 50 qramdan çox təmiz etanol içmək demensiya riskini 29 faiz artırır

15 Noyabr 2026 20:52see204

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see195

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see195

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see191

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see191

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see186

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see185

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see179
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri