Azərbaycan enerji coğrafiyasını yenidən formalaşdırmaqda vacib rol oynayır Azər Qarayev

Azərbaycan son illərdə təkcə regionun deyil, bütövlükdə Avropanın enerji təhlükəsizliyində əsas oyunçulardan birinə çevrilib. Neft və qaz ehtiyatları ilə zəngin olan Azərbaycan, eyni zamanda, alternativ və bərpa olunan enerji sahəsində də sürətlə irəliləyərək, enerji coğrafiyasını yenidən formalaşdırmaqda vacib rol oynayır. Avropa İttifaqı üçün etibarlı tərəfdaş olan Azərbaycan bu gün enerji şaxələndirilməsi və dayanıqlı enerji təchizatında qitənin aparıcı tərəfdaşlarından biri kimi çıxış edir.

Bunu Trend-ə açıqlamasında politoloq Azər Qarayev deyib.

"Azərbaycanın Avropa ilə enerji əlaqələrinin əsas sütunu Cənub Qaz Dəhlizidir. Bu nəhəng layihə Xəzər dənizindən qazı Gürcüstan, Türkiyə və Balkan ölkələri vasitəsilə Avropaya çatdırmaqla enerji şaxələndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. 3 min kilometrdən çox uzunluğa malik olan bu dəhliz Trans-Anadolu (TANAP) və Trans-Adriatik (TAP) kəmərləri vasitəsilə ildə 10 milyard kubmetr qazı Avropa bazarına çatdırır. Gələcəkdə CQD ilə 20 milyard kubmetr Azərbaycan qazını Avropaya nəql edilə bilər. Bu barədə danışıqlar və Avropa tərəfinin bu məsələdə marağı dəfələrlə ifadə olunub", - o bildirib.

A.Qarayev qeyd edib ki, 2022-ci ildə Azərbaycanla Avropa İttifaqı arasında qaz ixracının 2027-ci ilə qədər 20 milyard kubmetrə çatdırılması ilə bağlı memorandum imzalanıb.

"Prezident İlham Əliyevin ötən gün Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 11-ci və Yaşıl Enerji Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 3-cü iclasları zamanı çıxında da dediyi kimi, Azərbaycanın qaz təchizatının coğrafiyası genişlənir:

"Bizim Bakıda keçirilmiş son görüşdən, yəni, 10-cu Məşvərət Şurasından sonra əlavə 5 ölkə təbii qazımızın alıcısına çevrildi. Bu gün Azərbaycanın təbii qazı 12 ölkəyə çatdırılır. Onlardan 10-u Avropa ölkəsidir və 8-i isə Avropa İttifaqının üzvüdür. Avropada qaz təchizatımızın coğrafiyası birmənalı olaraq genişlənəcək, çünki bu gün bəzi Avropa ölkələrinin qazpaylama şəbəkəsinin yaradılmasında artıq iştirak edirik.

Onların bəzilərində yoxdur, digərləri isə genişləndirilməlidir və Azərbaycan investor kimi bunu etməyi planlaşdırır. Beləliklə, qaz təchizatımızın coğrafiyası birmənalı olaraq müxtəlif yollarla, o cümlədən interkonnektorlar vasitəsilə genişlənəcək". Bu isə o deməkdir ki, Azərbaycanın Avropaya qaz təchizatını artırmaqda maraqlı olduğu qədər, Avropa da bu işdə maraqlıdır. Ölkəmiz bu sahədə bütün imkanları dəyərləndirmək niyyətindədir", - o bildirib.

Dövlətimizin başçısı həmçinin bildirdi ki, tərəflər mövcud qaz boru kəməri sisteminin genişləndirilməsində birgə səylər haqqında düşünməlidir: "Cənub Qaz Dəhlizi hamımız üçün böyük uğur hekayətidir. Bu gün 3500 kilometrlik inteqrasiya edilmiş boru kəməri sistemi bir çox ölkələrin enerji təhlükəsizliyi üçün əsas arteriyadır. İndi o, tam gücü ilə işləyir. İstər Cənubi Qafqaz Boru Kəməri, istərsə də TANAP və ya TAP - Cənub Qaz Dəhlizinin üç ayrılmaz hissəsi tam dolu işləyir. Biz onları genişləndirməliyik. Əlbəttə ki, bunun üçün bizə maliyyələşmə lazım olacaq. Burada biz vacib bir nöqtəyə gəlib çıxırıq və bu məsələni dəfələrlə qaldırmışıq. Bəlkə faydalı qazıntı layihələrinin maliyyələşdirilməsini dayandırmaq qərarını qəbul etmiş beynəlxalq maliyyə təsisatları, xüsusən də müşahidə etdiyimiz böyük geosiyasi dəyişiklikləri nəzərə alaraq, öz siyasətinə yenidən baxsınlar. Çünki nəql infrastrukturuna və hətta hasilata əlavə sərmayələr qoyulmasa, bu, çox problemli olacaqdır".

Politoloq qeyd edib ki, Rusiya-Ukrayna müharibəsindən sonra Avropanın enerji siyasəti radikal dəyişikliklərə məruz qalıb.

"Rusiya qazına alternativ axtaran Avropa ölkələri üçün Azərbaycan əsas prioritet tərəfdaşa çevrilib. Təsadüfi deyil ki, Avropa Komissiyası prezidenti Ursula fon der Lyayen Azərbaycanın Avropa üçün "etibarlı enerji təchizatçısı" olduğunu vurğulayaraq bildirib: "Azərbaycan Avropanın enerji xəritəsində strateji əhəmiyyətə malikdir." Azərbaycan qazının İtaliya, Yunanıstan, Bolqarıstan, Albaniya və yaxın gələcəkdə daha bir sıra Balkan ölkələrinə çatdırılması planlaşdırılır. Bununla yanaşı, Avropa ölkələri Azərbaycanın enerji resurslarının həcmini və marşrutlarını artırmaqda, həmçinin region ölkələri ilə birgə layihələr həyata keçirməkdə maraqlıdırlar. Azərbaycandan Avropaya enerji təchizatının həcmlərinin artması və ixrac coğrafiyasının genişlənməsi ölkəmizin Avropanın enerji təhlükəsizliyindəki rolunu daha irəlilədəcək", - o qeyd edib.

Yaşıl enerji barədə danışan A.Qarayev vurğulayıb ki, Azərbaycanın enerji gündəliyində ənənəvi enerji resursları ilə yanaşı, yaşıl enerji prioritet sahəyə çevrilib.

"Azərbaycan ənənəvi enerji mənbələrini inkişaf etdirdiyi kimi, alternativ enerji mənbələrinə inkişaf etdirir, bu sahəyə böyük sərmayələr yatırır. Belə ki, Azərbaycan yaşıl eneji mənbələrindən elektrik enerjisi istehsalını artırmaqla, əlavə qalan qaz həcmlərini Avropa bazarlarına yönləndirə bilər.

Bundan əlavə, hazırda Azərbaycandan yaşıl enerjinin Avropaya ixrac edilməsi üçün "Black Sea Energy" layihəsi reallaşdırılacaq. Azərbaycan, Gürcüstan, Rumıniya və Macarıstan arasında Qafqaz regionundan Avropaya enerji körpüsünün inşasını nəzərdə tutan bu saziş 17 dekabr 2022-ci il tarixində imzalanıb.

Əldə olunan saziş çərçivəsində 1195 kilometr uzunluğunda 1000 meqavatt gücündə "Black Sea Energy" sualtı elektrik kabelinin inşası gözlənilir. Kabel Azərbaycanda istehsal olunan "yaşıl" elektrik enerjisinin Gürcüstan və Qara dəniz vasitəsilə Rumıniyaya və daha sonra Macarıstana və Avropanın yerdə qalan hissəsinə nəqli üçün nəzərdə tutulub. Bu, dörd qiqavatta qədər "yaşıl" enerji tədarükünü təşkil etməyə imkan verəcək. Prezident İlham Əliyevin də bildirdiyi kimi, Günəş və Külək Enerji stansiyalarına aid sərmayədarlarımızla artıq imzalanmış müqavilələr bizə 2030-cu ilə qədər 6 giqavat günəş və külək enerjisi təmin edəcək: "Qeyd etdiyim kimi, nəticədə daxildə bu gün elektrik enerjisinin istehsalında istifadə etdiyimiz təbii qaza xeyli dərəcə qənaət etmək imkanı yaranacaq və həmin qazı ixraca yönəldəcəyik". Avropa ölkələrinin Azərbaycanın enerjisindəki marağı günü-gündən artmağa davam edir və artıq ölkəmiz bu xüsusda əvəzolunmaz rola sahib olub", - o bildirib.

Onun sözlərinə görə, Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş əraziləri də yaşıl enerji mənbələri ilə zəngindir:

"Ermənistan işğalından azad edilmiş Şərqi Zəngəzur və Qarabağ ərazilərində geniş su elektrik enerjisi potensialı mövcuddur. Prezident İlham Əliyevin də qeyd etdiyi kimi, biz artıq 270 meqavatlıq su elektrik stansiyalarını qurmuşuq: "Artıq 30-dan çox kiçik su elektrik stansiyası istismara verilib və maksimum növbəti beş ildə bu rəqəm əlavə 30 kiçik su elektrik stansiyası ilə 500 meqavata çatdırılacaq. Beləliklə, nəticədə 2030-cu ilə qədər 6.5 giqavatlıq enerji potensialı yaranacaq. Sizi, sadəcə, məlumatlandırmaq üçün deyə bilərəm ki, bu gün Azərbaycanın yaradılmış imkanları 8 giqavatdan çoxdur. Beləliklə, biz növbəti beş il ərzində bərpaolunan mənbələrdən enerji istehsalı potensialımızı demək olar ki, iki dəfə artıracağıq".

Politoloq vurğulayıb ki, Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizliyində öz yerini yalnız təbii ehtiyatlar sayəsində deyil, həm də düşünülmüş enerji siyasəti, sabitlik və beynəlxalq əməkdaşlığa açıq mövqeyi ilə möhkəmləndirib: "Neft və qazla yanaşı, yaşıl enerji sahəsində də irəliləyişlər ölkəni gələcəyin enerji xəritəsində mühüm mərkəzə çevirir. Avropa üçün isə Azərbaycan, sadəcə bir enerji təchizatçısı yox, strateji tərəfdaş və regional sabitliyin təminatçısıdır", - A.Qarayev əlavə edib.