“10 nəfərdən 9da bu xəstəlik var”

Məlum olduğu kimi, ötən ay Azərbaycan BMT-nin İqlim Dəyişikliyi üzrə Çərçivə Konvensiyasının Tərəflər Konfransının 29-cu sessiyasına (COP29) ev sahibliyi etdi. Dünya liderlərini bir araya gətirən bu vacib platforma həm də iqlim dəyişikliyinin yaratdığı fəsadlar, yoluxucu xəstəliklərin yayılması, çirklənmiş ətraf mühitin əhali sağlamlığı üçün ciddi təhlükə yaratmasına diqqət çəkdi. 

“Qafqazinfo” çirklənmiş hava və ətraf mühitin daha çox tənəffüs orqanlarına zərər vurduğunu nəzərə alaraq tənəffüs yolları və allergik xəstəliklər, onların icbari tibbi sığorta çərçivəsində müayinə və müalicə yollarını araşdırıb.  

Yeni Klinikanın uzman pulmonoloqu Çağla Xurşud Hüseynovanın sözlərinə görə, çoxmərtəbəli binaların inşası, avtomobillərin çoxluğu, havada tozun miqdarının artması ətraf mühitin çirklənməsinə səbəb olur. Bütün bunlar isə tənəffüs sistemi xəstəliklərinə yol açır: “Bir sıra xəstəliklər çirkləndiricilərin qatı halı olan partikul maddə ilə əlaqəlidir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının 2019-cu il üzrə araşdırmasına görə, ətraf mühit çirkliliyi 6,7 milyon insanın erkən ölümünə səbəb olub.  

Ətraf mühitin çirkliliyi ən çox ölümə yol açan ağciyər xərçəngi, ağciyərlərin xroniki obstruktiv xəstəliyi (AXOX), uşaqlarda ağciyərin yetərincə inkişaf edə bilməməsi, astma və digər xroniki xəstəliklərin artmasına, o cümlədən, insult, işemik ürək xəstəliklərinə səbəb olur”.

Həkimin sözlərinə görə, sadalanan xəstəliklərdən əziyyət çəkənlər icbari tibbi sığorta hesabına müalicə olunurlar. Pasiyentlərə icbari tibbi sığortanın Xidmətlər Zərfi çərçivəsində bronxoskopiya, spirometriya xidməti göstərilir. 

Bronxoskopiyadan həm müalicə, həm də diaqnostika məqsədilə istifadə edilir: “Ağciyər xərçənginə şübhə varsa, törəmədən forseps biopsi alıb diaqnozunu dəqiqləşdirə bilirik. Yaxud da xəstənin naməlum pnevmoniyası varsa, bu prosedur icra olunur. Eyni zamanda bronxoskopiyadan tənəffüs yollarına düşən yad cismin çıxarılmasında istifadə olunur. 

Bronxit, astma və ya əməliyyata gedəcək xəstələrin spirometriya ilə dəyərləndirilməsi lazımdır. Bu xəstəliklərin diaqnozunun qoyulması və xəstəliyin gedişinin təqibi spirometriya testi ilə edilir”. 

Xəstəxananın lor-cərrahı Nərmin Əyyubova da deyir ki, ekoloji problemlər son illər üst tənəffüs yolları xəstəliklərinin sayının artmasına səbəb olub. Həkimin sözlərinə görə, müşahidələr göstərir ki, 3-4 il əvvəl müayinə üçün müraciət edən 10 pasiyentdən 5-6 nəfərdə allergik rinit aşkarlanırdısa, indi 10 nəfərdən 9-da bu xəstəlik var. Bəzən yeni doğulmuş 2 aylıq uşaqda da allergik rinit olur. 

“Üst tənəffüs yolları infeksiyalarına istənilən yaş qruplarında rast gəlinir. Normalda bu xəstəliklər ölümlə nəticələnməsə də, bəzən ağırlaşmalar da ola bilir. Xüsusən 6 yaşdan aşağı uşaqlarda ağırlaşmalar daha çox görünür. Son dövrlər ətraf mühitin çirkliliyi rinitlərin, xüsusən allergik və vazomotor rinitlərin artmasına səbəb olub. Ətraf mühitin təsirindən burun balıqqulaqları böyüyür. Xəstə qrip əlamətlərindən əziyyət çəksə də, endoskopik müayinə zamanı burun balıqqulaqlarının hipertrofiyası olduğunu aşkarlayırıq. Aşağı burun balıqqulaqları icbari tibbi sığorta çərçivəsində əməliyyat edilir. Burun balıqqulağının tamamilə kəsilib götürülməsi, boş burun sindromu yaratdığına görə məsləhət görülmür. Həmçinin əməliyyata qədər xəstənin keçdiyi bütün analizlər, müayinələr, o cümlədən KT və MRT sığorta hesabına həyata keçirilir”, - N. Əyyubova qeyd edib. 

Həkim bildirib ki, ətraf mühitin çirklənməsi nəticəsində uşaqlarda adenoidlərin hipertrofiyasına çox rast gəlinir. 2-ci və 3-cü dərəcə adenoid olan uşaqlar da icbari tibbi sığorta çərçivəsində əməliyyat olunur. Xəstə əvvəlcə endoskopik müayinədən keçirilir. Daha sonra rentgenoqrafik müayinə ilə diaqnozu təsdiqlənir və əməliyyat olunur. 

Həmsöhbətimiz Aysel Atakişiyevanın sözlərinə görə, uzun müddət əziyyət çəkdiyi xəstəlikdən icbari tibbi sığorta hesabına əməliyyatla xilas ola bilib: “Allergik rinitdən əziyyət çəkirdim, nəfəsalma çətinliyim var idi, gecələr yata bilmirdim. Bir çox dərmandan istifadə etsəm də, qarşısını almaq olmurdu. Həkimə müraciət etdim, müayinə nəticəsində əməliyyata ehtiyac olduğu məlum oldu. Artıq bir aydır icbari tibbi sığorta hesabına əməliyyat olunmuşam və indi hər şey çox rahatdır. O vaxtdan heç allergiyam tutmayıb, dərmanlardan istifadə etmirəm, rahat nəfəs alıram”.  

Göründüyü kimi, ətraf mühitin təmizliyi insanların sağlam olması deməkdir. Təmiz ekoloji mühitdə isə tənəffüs yollarını qorumaq üçün gigiyenik qaydalara əməl etmək kifayətdir. 

Gülnar Əliyeva

Foto: Xəyal Vəlizadə