Icma.az
close
up
RU
100 il əvvəl Azərbaycanda qəzet çap edən Orucov qardaşları kim olub?

100 il əvvəl Azərbaycanda qəzet çap edən Orucov qardaşları kim olub?

Icma.az xəbər verir, Azpost saytına əsaslanaraq.

XX əsrin əvvəllərində Bakıda fəaliyyət göstərən çap müəssisələrindən biri də Oruc, Qənbər və Abuzər qardaşlarının yaratdığı “Orucov qardaşlarının elektrik mətbəə-nəşriyyatı” idi. Digər mətbəələrdən fərqli olaraq, bu müəssisə elektriklə işləyirdi və çap olunan kitabların üzərində “Orucov qardaşlarının elektrik mətbəəsi” ifadəsi qeyd edilirdi.

Oruc, Qənbər və Abuzər Orucov qardaşları Bərdənin Alpout kəndində anadan olmuş, dövrün təhsilli və maarifçi ziyalıları kimi tanınmışdılar. Onlar Tiflis, Gəncə və Rusiya şəhərlərində yüksək təhsil almış, rus, ərəb və fars dillərini mükəmməl bildikləri üçün tərcüməçi və redaktor kimi fəaliyyət göstərmişdilər.

Oruc Orucov kənd mollaxanasında oxuduqdan sonra Yelizavetpol (Gəncə) Mixail Sənət Məktəbini bitirmişdi. 1896-cı ildə Bakıya köçərək ticarətlə məşğul olmuş, “Nicat” Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyətində fəaliyyət göstərmiş, Hacı Zeynalabdin Tağıyevin köməkçisi olmuşdu. 1917-ci ildə Ədib və Mühərrirlər Cəmiyyətinin Milli Təşkilat Komitəsinə üzv seçilmiş altı nəfərlik mühərrirlər heyətinə daxil edilmişdi.

Abuzər Orucov isə dövrün görkəmli dövlət xadimləri olan Nəriman Nərimanov, Dadaş Bünyadzadə və Ruhulla Axundovla dostluq edirdi. Orucov qardaşları 1905-ci ildə atalarının və Əhməd bəy Ağayevin tövsiyəsi ilə Bakıya köçərək burada mətbəə təsis etmiş və çap işinə başlamışdılar.

“Orucov qardaşları” mətbəəsi 1906-cı ildən fəaliyyətə başlamışdı və Bakı milyonçusu Hacı Zeynalabdin Tağıyevə məxsus binada yerləşirdi. Mətbəənin işlərini Abuzər Orucov idarə edir, Oruc Orucov ümumi rəhbərlik və rəsmi işləri öz üzərinə götürür, Qənbər Orucov isə çap olunan kitabların satışı ilə məşğul olurdu. Mətbəə Almaniyadan gətirilmiş müasir texniki avadanlıqlarla təchiz olunmuşdu.

Bu mətbəədə ərəb (əski Azərbaycan), rus, gürcü və latın qrafikası ilə müxtəlif nəşrlər çap edilirdi. Burada “Günəş”, “Həqiqət”, “Yeni Həqiqət”, “Kəlniyyət”, “Asari Həqiqət”, “Bəsirət”, “Məlumat” kimi qəzet və jurnallar işıq üzü görürdü. Siyasi ədəbiyyatın nəşri üçün Mətbuat İşləri üzrə Tiflis Komitəsinin icazəsi tələb olunurdu.

1907-1914-cü illər arasında Orucov qardaşlarının mətbəəsi Əbdürrəhman bəy Haqverdiyevin, Abbas Səhhətin, Abdulla Şaiqin, Nəriman Nərimanovun, Yusif bəy Çəmənzəminlinin və digər yazıçıların əsərlərini çap edərək milli kitabxanamızı zənginləşdirmişdi. Eyni zamanda, dünya ədəbiyyatından Lev Tolstoy, Daniel Defo, Mark Tven, Curci Zeydan, Armin Vamper və Jan Batist Molyerin əsərlərinin Azərbaycan dilində tərcümələrini də nəşr edirdi.

Bundan başqa, dini ədəbiyyatın nəşrinə də xüsusi yer ayrılırdı. “Kitabi Şəriyyət”, “Sədd Kəlmeyi Əmirəl Möminin Əleyhissalam”, “Tarixi Müqəddəsi Əlmiya Əleyhissalam” kimi dini əsərlər burada çap olunmuşdu. Mətbəədə kitabların təbliğinə də xüsusi önəm verilir, məsələn, Mirzəağa Əliyevin “Ziya” kitabxanasının kataloqu nəşr olunurdu.

Orucov qardaşları “İqbal”, “Yeni İqbal”, “Babayi-Əmir”, “Kəlniyyət”, “Tuti” kimi qəzet və jurnalları nəşr etmişdilər. Eyni zamanda, Şərqdə ilk operanın banisi Üzeyir Hacıbəyovun əsərlərinin çap olunmasında da mühüm rol oynamışdılar. 1907-ci ildə Üzeyir Hacıbəyovun tərtib etdiyi və Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin redaktoru olduğu “Mətbuatda istifadə edilən siyasi, hüquqi, iqtisadi və əsgəri sözlərin Türki-rusi və rusi-türki lüğəti” və “Hesab məsələləri” kitabları da bu mətbəədə çap olunmuşdu. Bundan əlavə, “Arşın mal alan”, “Harun və Leyla”, “Əsli və Kərəm”, “O olmasın, bu olsun” əsərlərinin nəşri ilə Azərbaycan musiqisinə böyük töhfə vermişdilər.

Qardaşlar millətlərini sevən kəslər idi, çarizmin amansız rejimi altında inləyən xalqlarının nicat yolunu daim axtarırdılar. 1907-ci ilin iyununda “Orucov qardaşları” mətbəəsində “Nə tövr fəhlələr özlərinə ittifaq qayırmalıdır? (həmkarlar ittifaqı barəsində)” adlı inqilabi ruhlu kitabça çap olunmuşdu. Siyasi məzmununa görə, kitabın 2000 nüsxəsi müsadirə edilmiş və məhv edilmişdi. Həmin kitabın bir nüsxəsi hazırda Gürcüstan Mərkəzi Dövlət Tarix Arxivində saxlanılır.

Sovet dövründə Orucov qardaşlarının aqibəti

1918-ci ildə Bakı Xalq Komissarlığı mətbəənin avadanlıqlarını müsadirə etdi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Orucov qardaşları hökumət qarşısında iddia qaldırdı və mətbəənin dövlət nəşriyyatı üçün alınması məsələsi 1919-cu ildə parlamentdə müzakirə olundu. Mətbəə avadanlığı 468380 manat məbləğində dəyərləndirilmişdi. Lakin Sovet hakimiyyətinin qurulması ilə Orucov qardaşları təqiblərə məruz qalaraq, tam müflis halına salınaraq doğma kəndlərinə qayıtmağa məcbur oldular. Burada da təqiblərdən xilas ola bilmədilər. Qənbər və Abuzər 1930-cu illərdə müəmmalı şəkildə dünyalarını dəyişdilər. Böyük qardaş Oruc isə 1954-cü ildə Bərdədə vəfat etdi.

Beləcə, bir nəslin tifaqını dağıtdılar.

Təəssüf ki, xalqın maariflənməsi, azadlığı yolunda mücadilə edən bu qardaşlar barədə heç indi – müstəqillik illərində də danışılmır.

Amma danışılmalıdır.

Nemət Tahir

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Paylaş

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:257
embedMənbə:https://azpost.info
archiveBu xəbər 24 Mart 2025 16:01 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see300

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see297

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see292

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see275

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see274

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see268

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see266

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see247

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see232

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see219

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see216

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see215

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see213

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see209

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see203

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see199

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see192

Tuxel İspaniya mediasına sərt reaksiya verdi: “Siz özünüz qalmaqal yaradırsınız”

15 Noyabr 2026 02:17see188

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see187

Yuxusuz gecədən sonra bunu edin

15 Noyabr 2026 02:02see181
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri