15 milyon il əvvəl dəniz səviyyəsinin enməsi ilə bağlı sensasion kəşf

Məlum olur ki, dəniz səviyyəsinin dəyişməsinin yeganə səbəbi iqlim deyil. Geoloji və tektonik mexanizmlər də okeanları dəyişdirə bilər. Alimlərin gəldiyi nəticə budur. Onlar bir araşdırma apardılar və təxminən 15 milyon il əvvəl okean qabığının əmələ gəlməsində yavaşlamanın qlobal dəniz səviyyəsinin kəskin şəkildə aşağı düşməsinə səbəb ola biləcəyini müəyyən ediblər.

Qaynarifno xəbər verir ki, bu barədə "Futura-sciences" yazır.

Qeyd olunur ki, Yer üzündə dəniz səviyyəsi dəfələrlə qalxıb-enib. Bu dəyişikliklər iqlim dövrləri ilə bağlıdır. İsti dövrlərdə buzlaqların əriməsi dəniz səviyyəsini yüksəldir, həmçinin dəniz suyunun termal genişlənməsi baş verir. Soyuq dövrlərdə isə əks proses gedir və dəniz səviyyəsi düşür.

Lakin dəniz səviyyəsinin dəyişməsi tamamilə fərqli səbəblərlə də izah oluna bilər. Ən vacib amillərdən biri okean hövzələrinin həcmi ilə bağlıdır. Kontinentlərin səth sahəsi nisbətən sabit qaldığı üçün, okean həcminin dəyişməsi əsasən hövzənin dərinliyinin dəyişməsi nəticəsində baş verir, sahəsinin dəyişməsi ilə deyil.

Atlantik hövzəsinin transversal kəsiyi göstərib ki, onun dibi heç də bərabər deyil. Ən dərin hissələr kontinentlərə yaxın olan yerlərdədir və mərkəzə doğru tədricən yüksəlir.

Ən dayaz sahələr mərkəzi-okeanik sırada yerləşir, burada yeni qabıq maqmatik aktivlik nəticəsində əmələ gəlir. Bu qanunauyğunluq okean litosferinin yaşı ilə birbaşa bağlıdır. Yeni əmələ gəlmiş qabıq isti, nazik və daha az sıxdır, yaşlı qabıq isə soyuyur, qalınlaşır və sərtləşir, sıradan uzaqlaşdıqca sıxlığı artır.

Buna görə də dəniz yatağı mərkəzdə yüksək olur və yaşlandıqca enir. Bu geoloji dəyişiklik okean hövzəsinin ümumi həcminə təsir göstərir. Əsasən gənc qabıqdan ibarət hövzə eyni ölçülü, amma daha çox yaşlı qabıqdan ibarət hövzədən daha az su saxlayır.

Beləliklə, dəniz səviyyəsi yalnız iqlimdən deyil, yeni okean qabığının nə qədər sürətlə əmələ gəlməsindən asılı olaraq dəyişə bilər. Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, 15–6 milyon il əvvəl qabığın əmələ gəlməsinin əhəmiyyətli dərəcədə yavaşlaması dəniz səviyyəsinin düşməsində əsas rol oynamışdır.

Bu dövrdə tektonik lövhələrin hərəkəti təxminən 35% yavaşlayıb, bu da mərkəzi-okeanik sıranın yayılmasının yavaş və ya çox yavaş olmasına gətirib çıxarıb. Hesablamalar göstərir ki, bu okean hövzələrinin dərinliyini artırıb və dəniz səviyyəsini 26–32 metr azaldıb.

Eyni zamanda, qaz tullantılarının azalması qlobal soyumağa səbəb olub və okean həcmini daha da azaldıb.

Nəticələr göstərir ki, dəniz səviyyəsi 60 metrdən çox enib və bu, Yer okeanlarının yalnız iqlimdən kənar faktorlarla necə reaksiya verdiyi barədə anlayışımızı dəyişdirir.

Aydın