“15 qəpiyə süd sataraq necə ayaqda qalaq?” KONKRET

Sosial şəbəkələrdə yayılan görüntülər kənd təsərrüfatında fermerlərin üzləşdiyi problemlərdən birini yenidən gündəmə gətirib. Görüntüdə süd istehsal edən fermerin məhsulunun olduqca aşağı qiymətə alınmasına etirazı əks olunur.

Fermer bildirir ki, bir tərəfdən mal-qaranın saxlanılması, yem, ot, baytarlıq və digər xərclər durmadan artır, digər tərəfdən isə istehsal etdiyi südün alış qiyməti bu məsrəfləri qarşılamağa belə imkan vermir.

Onun səsləndirdiyi fikirlər yalnız bir fermerin narazılığı kimi deyil, kənd təsərrüfatı ilə məşğul olan insanların qarşılaşdığı daha geniş problemin göstəricisi kimi diqqət çəkir. Əsas sual isə belədir: Fermer məhsulunu neçəyə satır, istehlakçı həmin məhsulu neçəyə alır?

Fermerin sözlərinə görə, hazırda istehsalçıdan südün 3 kiloqramlıq qabı 45 qəpiyə alınır. Bu isə bir kiloqram, təxminən bir litr süd üçün 15 qəpik deməkdir. Onun fikrincə, belə qiymət nəinki qazanc əldə etməyə, hətta istehsal xərclərini qarşılamağa imkan verir.

Fermer xüsusilə yem və ot xərclərinin yüksək olmasından gileylənir. Bildirir ki, yalnız ot tayalarına 7 min manat vəsait ödəyib. Bunun üzərinə heyvanların saxlanılması, yemlənməsi, baytarlıq xidmətləri və digər xərclər əlavə olunur. Belə vəziyyətdə südün 15 qəpiyə alınmasının fermer üçün nə dərəcədə ağır olduğu aydın olur.

“15 qəpiklə necə ayaq üstə qalmaq olar?” – fermerin etirazı məhz bu sual ətrafında cəmlənir.

Məsələnin digər diqqətçəkən tərəfi isə süd və süd məhsullarının istehlakçıya hansı qiymətə çatmasıdır. Fermer bildirir ki, istehsalçıdan aşağı qiymətə alınan süd sonrakı mərhələlərdə emal edilir və daha yüksək qiymətə satışa çıxarılır. Onun sözlərinə görə, bəzi süd məhsullarının, o cümlədən qatığın qiyməti 5 manata qədər yüksəlib.

Fermerin narazılığı da məhz burada daha da artır: istehsalçı südü qəpik-quruşa satdığı halda, həmin məhsuldan hazırlanan ərzaq məhsulları mağazalarda manatlarla satılır.

“15 qəpiyə alınan südə maya əlavə edib 5 manata satırlar. Belə olmaz axı. Mən qapı-qapı süd satmalıyam? Dünyanın harasında 15 qəpiyə süd var?” – deyə fermer etiraz edir.

Səsləndirilən fikirlər südün qiymət zəncirinin bütün mərhələlərinin araşdırılmasını vacib edir. Çünki kənddə istehsal olunan məhsulun maya dəyəri ilə onun bazarda son satış qiyməti arasında ciddi fərq yaranırsa, burada əsas yükün niyə məhz istehsalçının üzərinə düşdüyü sualı meydana çıxır.

Fermerin sözlərinə görə, mal-qara saxlamaq ilbəil daha baha başa gəlir. Lakin südün alış qiyməti xərclərin artımına uyğun şəkildə yüksəlmir. Bu isə fermeri istehsalı davam etdirib-etdirməmək barədə düşünməyə məcbur edir.

“İnəyim nə qədər süd verməlidir ki, bu inək öz mayasını çıxarsın?” – deyə fermer mövcud vəziyyətə etirazını bildirir.

O hesab edir ki, südün alış qiyməti ən azı 1 manat olmalıdır. Fermerin fikrincə, məhsul istehsalçıdan daha ədalətli qiymətə alındığı halda belə, son satış qiyməti ilə arasında yaranan fərq diqqətlə araşdırılmalıdır.

Fermer bildirir ki, südü ucuz qiymətə təhvil verməmək qərarına gəldikdə belə, qarşısında alternativ imkanlar məhdud olur. Onun fikrincə, bu yanaşma kənd təsərrüfatı ilə məşğul olan insanları çıxılmaz vəziyyətə salır.

Fermer açıq şəkildə bildirir ki, südü 15 qəpiyə satmaq niyyətində deyil və tələbləri nəzərə alınmayacağı təqdirdə məhsulunu təhvil verməyəcək.

Daha ciddi məqam isə onun təsərrüfatı tamamilə dayandırmaq barədə düşünməsidir. Fermer bildirir ki, vəziyyət dəyişməsə, ya mal-qarasını satmalı, ya da təsərrüfatını bağlayaraq Bakıya köçməli olacaq.

Bu isə kənd təsərrüfatı üçün kifayət qədər ciddi siqnaldır. Çünki bir fermerin təsərrüfatını davam etdirə bilməməsi yalnız onun şəxsi problemi deyil. Kəndlərdə istehsalın azalması, təsərrüfatların bağlanması və insanların kəndləri tərk etməsi gələcəkdə ərzaq təminatı və yerli istehsal baxımından əlavə problemlər yarada bilər.

Fermer digər təsərrüfat sahiblərinə də müraciət edərək məhsullarını maya dəyərindən aşağı qiymətə satmamağa çağırır.

“Bütün fermerlərə səslənirəm, mənə dəstək olun. Aidiyyəti qurumlara, Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinə səslənirəm. Bizim səsimizə səs verin. Belə davam edə bilməz”, – deyə fermer bildirir.

Əslində, burada diqqət çəkən əsas məsələ təkcə südün neçə qəpiyə alınması deyil. Söhbət fermerin əməyinin, çəkdiyi xərclərin və istehsal etdiyi məhsulun real dəyərinin necə müəyyənləşdirilməsindən gedir.

Fermer məhsulu istehsal etmək üçün aylarla, hətta illərlə xərc çəkir, mal-qaranı saxlayır, yem və ot tədarük edir, baytarlıq xərclərini qarşılayır və istehsal risklərini öz üzərinə götürür. Lakin məhsulu bazara çıxardığı zaman təklif olunan qiymət istehsal xərclərini belə qarşılamırsa, onun istehsalı davam etdirmək motivasiyası da azalır.

Digər tərəfdən, istehlakçı da süd və süd məhsullarını yüksək qiymətə almaq məcburiyyətində qalır. Beləliklə, ziddiyyətli mənzərə yaranır: istehsalçı ucuz satır, istehlakçı baha alır.

Bu vəziyyətdə əsas suallardan biri qiymət fərqinin hansı mərhələlərdə və hansı səbəblərdən yarandığıdır. Südün fermerdən alış qiyməti hansı meyarlar əsasında müəyyənləşdirilir? İstehsalçının real maya xərcləri nəzərə alınırmı? Emal, logistika və satış mərhələlərində qiymət nə qədər artır? İstehsalçı ilə istehlakçı arasında yaranan fərqin əsas səbəbləri nələrdir?

Sosial şəbəkələrdə yayılan görüntü bir fermerin narazılığı kimi görünsə də, səsləndirilən fikirlər kənd təsərrüfatında qiymət siyasətinin və istehsalçı ilə bazar arasındakı münasibətlərin daha geniş müzakirəyə ehtiyac olduğunu göstərir.

Fermerin sualı isə sadədir: Südü 15 qəpiyə sataraq, bu xərclərlə necə ayaqda qalmaq olar?

KONKRET.az olaraq hesab edirik ki, fermerlərin səsləndirdiyi bu problemin araşdırılması vacibdir. Südün fermerdən alış qiyməti necə müəyyənləşdirilir? Bu qiymət hansı meyarlar əsasında formalaşır? Fermerin real maya xərcləri nəzərə alınırmı? İstehsalçı ilə istehlakçı arasında yaranan qiymət fərqinin əsas səbəbləri nələrdir?

Bu suallara aidiyyəti qurumların və süd məhsulları bazarında fəaliyyət göstərən şirkətlərin verəcəyi cavab fermerlərin narahatlığının aradan qaldırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Fermerin tələbi isə aydındır: çəkdiyi xərclərə uyğun, ədalətli qiymət və istehsalını davam etdirməsinə imkan verən şərait.

Məsələ ilə bağlı aidiyyəti qurumların mövqeyini dərc etməyə hazırıq.

Aynurə İsmayıl
KONKRET.az